Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Endoteliy: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
[[Fayl:Anatomy_artery_rus.png|right|thumb|350x350px| Arteriyaning tuzilishi]]
[[Fayl:Anatomy_artery_rus.png|right|thumb|350x350px| Arteriyaning tuzilishi]]
'''Endoteliy''' - qon va [[Limfa sistemasi|limfa]] [[Qon tomirlari|tomirlarining]], [[yurak]] bo'shliqlarining ichki yuzasini qoplaydigan mezenximal kelib chiqishga ega, bir qavatli yassi [[Hujayra|hujayralar]].
'''Endoteliy''' - qon va [[Limfa sistemasi|limfa]] [[Qon tomirlari|tomirlarining]], [[yurak]] boʻshliqlarining ichki yuzasini qoplaydigan mezenximal kelib chiqishga ega, bir qavatli yassi [[Hujayra|hujayralar]].


== Asosiy ma'lumotlar ==
== Asosiy maʼlumotlar ==
Zamonaviy tushunchalarga ko'ra, endoteliy faqat baryer yoki filtr emas. Endoteliy faol endokrin organ bo'lib, tanadagi eng katta organ bo'lib, barcha [[Toʻqima|to'qimalarda]] diffuz tarzda tarqalgan. Endoteliy qon ivishini nazorat qilish, tonus va qon bosimini tartibga solish, buyraklarning filtrlash funksiyasi, yurakning qisqarish faolligi va miyaning metabolik ta'minoti uchun muhim boʻlgan moddalarni sintez qiladi. Suv, ionlar, metabolik mahsulotlarning tarqalishini nazorat qiladi. Oqayotgan suyuqlikning mexanik ta'siriga, qon bosimiga va tomirning mushak qatlami tomonidan yaratilgan javob tarangligiga javob beradi. Kimyoviy va anatomik shikastlanishga sezgir bo'lib, bu aylanma [[Hujayra|hujayralarning]] agregatsiyasi va adgeziyasi (yopishishi) kuchayishiga, [[Tromboz (tibbiyot)|trombozning]] rivojlanishiga, lipid konglomeratlarining cho'kishiga olib kelishi mumkin.
Zamonaviy tushunchalarga koʻra, endoteliy faqat baryer yoki filtr emas. Endoteliy faol endokrin organ boʻlib, tanadagi eng katta organ boʻlib, barcha [[Toʻqima|toʻqimalarda]] diffuz tarzda tarqalgan. Endoteliy qon ivishini nazorat qilish, tonus va qon bosimini tartibga solish, buyraklarning filtrlash funksiyasi, yurakning qisqarish faolligi va miyaning metabolik taʼminoti uchun muhim boʻlgan moddalarni sintez qiladi. Suv, ionlar, metabolik mahsulotlarning tarqalishini nazorat qiladi. Oqayotgan suyuqlikning mexanik taʼsiriga, qon bosimiga va tomirning mushak qatlami tomonidan yaratilgan javob tarangligiga javob beradi. Kimyoviy va anatomik shikastlanishga sezgir boʻlib, bu aylanma [[Hujayra|hujayralarning]] agregatsiyasi va adgeziyasi (yopishishi) kuchayishiga, [[Tromboz (tibbiyot)|trombozning]] rivojlanishiga, lipid konglomeratlarining choʻkishiga olib kelishi mumkin.


== Tuzilishi ==
== Tuzilishi ==
Uning hujayralari kuchli qattiq birikmalar bilan bog'langan, ularning shakllanishi [[Astrotsit|astrositlar]] bilan aloqa qilish natijasida yuzaga keladi. Endoteliy - qon tomirlari devorining chuqur qatlamlaridan qon oqimini ajratib turadigan qon tomirlarining ichki qoplamasi. Bu to'qima hosil qiluvchi [[Epiteliy|epiteliy hujayralarining]] doimiy monoqavati bo'lib, odamlarda massasi 1,5-2,0 kg ni tashkil qiladi. Endoteliy doimiy ravishda juda koʻp miqdordagi eng muhim biologik faol moddalarni ishlab chiqaradi va shu bilan inson tanasining butun maydoniga tarqalgan gigant parakrin organ hisoblanadi.
Uning hujayralari kuchli qattiq birikmalar bilan bogʻlangan, ularning shakllanishi [[Astrotsit|astrositlar]] bilan aloqa qilish natijasida yuzaga keladi. Endoteliy - qon tomirlari devorining chuqur qatlamlaridan qon oqimini ajratib turadigan qon tomirlarining ichki qoplamasi. Bu toʻqima hosil qiluvchi [[Epiteliy|epiteliy hujayralarining]] doimiy monoqavati boʻlib, odamlarda massasi 1,5-2,0 kg ni tashkil qiladi. Endoteliy doimiy ravishda juda koʻp miqdordagi eng muhim biologik faol moddalarni ishlab chiqaradi va shu bilan inson tanasining butun maydoniga tarqalgan gigant parakrin organ hisoblanadi.


== Funksiyalari ==
== Funksiyalari ==


== Kasalliklar ==
== Kasalliklar ==
Endotelial disfunktsiya bilan bog'liq kasalliklar:
Endotelial disfunktsiya bilan bogʻliq kasalliklar:


* [[Arterioskleroz|ateroskleroz]] ;
* [[Arterioskleroz|ateroskleroz]] ;
* irsiy va orttirilgan metabolik kasalliklar (dislipidemiya va boshqalar);
* irsiy va orttirilgan metabolik kasalliklar (dislipidemiya va boshqalar);
*  yoshga oid endokrin buzilishlar;
*  yoshga oid endokrin buzilishlar;
* nafas olish o'pka patologiyalari ( [[Bronxial astma|astma]] );
* nafas olish oʻpka patologiyalari ( [[Bronxial astma|astma]] );
* qorin bo'shlig'ining spayka kasalligi  <ref>[http://cyberleninka.ru/article/n/sostoyanii-mikrotsirkulyatsii-sosudov-bryushiny-v-dinamike-operatsionnoy-travmy Состоянии микроциркуляции сосудов брюшины в динамике операционной травмы]</ref> .
* qorin boʻshligʻining spayka kasalligi  <ref>[http://cyberleninka.ru/article/n/sostoyanii-mikrotsirkulyatsii-sosudov-bryushiny-v-dinamike-operatsionnoy-travmy Состоянии микроциркуляции сосудов брюшины в динамике операционной травмы]</ref> .


== Manbalar ==
== Manbalar ==

2026-yil 20-noyabr, 05:29 dagi (joriy) koʻrinishi

Anatomy artery rus
Arteriyaning tuzilishi

Endoteliy - qon va limfa tomirlarining, yurak boʻshliqlarining ichki yuzasini qoplaydigan mezenximal kelib chiqishga ega, bir qavatli yassi hujayralar.

Asosiy maʼlumotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Zamonaviy tushunchalarga koʻra, endoteliy faqat baryer yoki filtr emas. Endoteliy faol endokrin organ boʻlib, tanadagi eng katta organ boʻlib, barcha toʻqimalarda diffuz tarzda tarqalgan. Endoteliy qon ivishini nazorat qilish, tonus va qon bosimini tartibga solish, buyraklarning filtrlash funksiyasi, yurakning qisqarish faolligi va miyaning metabolik taʼminoti uchun muhim boʻlgan moddalarni sintez qiladi. Suv, ionlar, metabolik mahsulotlarning tarqalishini nazorat qiladi. Oqayotgan suyuqlikning mexanik taʼsiriga, qon bosimiga va tomirning mushak qatlami tomonidan yaratilgan javob tarangligiga javob beradi. Kimyoviy va anatomik shikastlanishga sezgir boʻlib, bu aylanma hujayralarning agregatsiyasi va adgeziyasi (yopishishi) kuchayishiga, trombozning rivojlanishiga, lipid konglomeratlarining choʻkishiga olib kelishi mumkin.

Uning hujayralari kuchli qattiq birikmalar bilan bogʻlangan, ularning shakllanishi astrositlar bilan aloqa qilish natijasida yuzaga keladi. Endoteliy - qon tomirlari devorining chuqur qatlamlaridan qon oqimini ajratib turadigan qon tomirlarining ichki qoplamasi. Bu toʻqima hosil qiluvchi epiteliy hujayralarining doimiy monoqavati boʻlib, odamlarda massasi 1,5-2,0 kg ni tashkil qiladi. Endoteliy doimiy ravishda juda koʻp miqdordagi eng muhim biologik faol moddalarni ishlab chiqaradi va shu bilan inson tanasining butun maydoniga tarqalgan gigant parakrin organ hisoblanadi.

Endotelial hujayralar qon tomir tizimining koʻplab funksiyalarini bajaradi, masalan:

  • Qon bosimini nazorat qilish uchun vazokonstriksiya va vazodilatatsiya
  • Trombin va fibrin kabi qon ivish komponentlarini regulyatsiya qilish
  • Angiogenez (yangi qon tomirlarining shakllanishi)

Endoteliy ham eng muhim immun baryer funksiyasini bajaradi [1][2] .

Endotelial disfunktsiya bilan bogʻliq kasalliklar:

  • Эндотелий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.