Elena Maróthy-Šoltésová
| Elena Maróthy-Šoltésová | |
|---|---|
| Elena Maróthy | |
 Elena Maróthy-Šoltésová 1937-yilda | |
| Tavalludi |
Elena Maróthy 6-yanvar 1855-yil |
| Vafoti |
11-fevral 1939-yil (84 yoshda) Martin, Chexoslovakiya |
| Fuqaroligi | Slovakiya |
| Kasbi | Yozuvchi, muharrir, jamoat arbobi |
| Faoliyat yillari | 1881–1925 |
| Dini | Lyuteranlik |
| Mashhur ishlari | Proti prúdu, Moje deti |
| Turmush oʻrtogʻi | Ľudovít Michal Šoltés |
| Bolalari | 2 nafar |
| Otasi | Daniel Maróthy |
| Onasi | Karolina Hudecová |
| Qarindoshlari | Ľudovít Maróthy (akasi) |
Elena Maróthy-Šoltésová (1855-yil 6-yanvar — 1939-yil 11-fevral) — taniqli slovak yozuvchisi, muharriri va mamlakatdagi ayollar harakatining yetakchi namoyandalaridan biri boʻlgan[1][2]. U oʻzining realist prozalari va slovak xotin-qizlarining ijtimoiy ongliligini oshirishga qaratilgan faoliyati bilan mashhur.
Yoshligi va taʼlimi
Elena lyuteran ruhoniysi Daniel Maróthy va Karolina Hudecová oilasida, Krupina shahrida tugʻilgan. U oiladagi toʻngʻich farzand edi. Uning otasi taniqli slovak milliy uygʻonish arbobi Ľudovít Štúr bilan yaqin aloqada boʻlgan va Vrahobor Maškovský taxallusi ostida milliy ruhdagi sheʼrlar yozgan[3]. Boʻlajak yozuvchining onasi u hali juda yoshligida vafot etgan[4].
Elena Lučenec shahrida venger va nemis tillarida etti yil davomida tahsil olganidan soʻng, oʻgay onasiga ukalarini tarbiyalashda yordam berish uchun oʻqishni toʻxtatishga majbur boʻlgan. Garchi ota-onasi uni milliy harakat doiralariga olib kirgan boʻlsa-da, uning intellektual faoliyat bilan shugʻullanishini ayol kishi uchun mos emas deb hisoblab, buni maʼqullashmagan[4]. 20 yoshida u oʻzidan ancha yoshli boʻlgan savdogar Ľudovít Michal Šoltésga turmushga chiqdi. Bu nikoh unga ota uyidan mustaqil boʻlish imkonini bergan boʻlsa-da, Elena turmush oʻrtogʻini juda qadrlagan, chunki eri uning intellektual intilishlarini har tomonlama qoʻllab-quvvatlagan. Ular birgalikda slovak madaniy hayotining markazi hisoblangan Martin shahriga koʻchib oʻtishgan. Ularning ikki farzandi boʻlgan, biroq har ikkisi ham ota-onasidan oldin vafot etgan: qizi 8 yoshida sil kasalligidan, oʻgʻli esa 33 yoshida hayotdan koʻz yumgan[1].
Ijodiy faoliyati
Martin shahrida Elena tez orada slovak tilidagi adabiy realizmning koʻzga koʻringan vakiliga aylandi hamda adabiy tanqidchi sifatida faoliyat yurita boshladi[3]. Farzandlarining bevaqt oʻlimi uning ijodida takrorlanuvchi mavzuga aylandi, biroq u oʻz asarlarida ortiqcha hissiyotga berilmaslikka intilgan[4]. Shuningdek, uning asarlarida ijtimoiy muammolar tasviri markaziy oʻrin tutadi. Adabiyotshunoslar uning asarlaridagi kuchli ijtimoiy yoʻnalish Norvegiya yozuvchisi Bjørnstjerne Bjørnson mavzulariga oʻxshashligini taʼkidlaganlar[5].
Ijtimoiy va siyosiy faolligi
1880-yilda u „Živena“ slovak ayollar jamiyatiga aʼzo boʻldi va 1894-yildan 1927-yilgacha uning raisi sifatida xizmat qildi[1]. 1912-yildan 1922-yilgacha u oʻzi asos solishda qatnashgan „Živena“ jurnaliga muharrirlik qildi[2]. Elena Maróthy-Šoltésová mamlakatda ayollar uchun oliy taʼlim tizimini yaratishda, xususan Milan Rastislav Štefánik institutining tashkil etilishida muhim rol oʻynadi. U oʻz faoliyatida Chexoslovakiya Respublikasining birinchi prezidenti Tomáš Masaryk va uning qizi Alice Masaryková bilan yaqin hamkorlikda ishlagan[1].
Elena 1939-yilda 84 yoshida vafot etdi[1]. U Martin shahridagi Milliy qabristonga dafn etilgan[6].
Tanlangan asarlari
- Na dedine (Qishloqda), novella (1881)
- Umierajúce dieťa (Oʻlayotgan bola), hikoya (1885)
- V černickej škole (Chernitsa maktabida), proza (1891)
- Proti prúdu (Oqimga qarshi), roman (1894)
- Prvé previnenie (Birinchi ayb), proza (1896)
- Moje deti (Mening bolalarim), kundalik (1923–24)
- Sedemdesiat rokov života (Yetmish yillik hayot), xotiralar (1925)
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 de Haan, Francisca; Daskalova, Krasimira; Loutfi, Anna. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe, 2006 — 301–05-bet. ISBN 9637326391.
- ↑ 2,0 2,1 Kirschbaum, Stanislav J. Historical Dictionary of Slovakia, 2013 — 320-bet. ISBN 978-0-8108-80306.
- ↑ 3,0 3,1 „Elena Maróthy-Šoltésová bola nezlomnou hrdinkou slovenských žien“. 24hod.sk. Qaraldi: 2025-yil 23-iyun.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Bombová, Eva „Elena Maróthy-Šoltésová: Žena ako pevný strom“ (sk). korzar.sme.sk. Qaraldi: 2025-yil 23-iyun.
- ↑ Jusko, Peter; Wallin Weihe, Hans-Jørgen „The life, work and public activities of Bjørnstjerne Bjørnson and Elena Maróthy-Šoltésová and their influence on the development of social work“ (English). Konińskie Studia Społeczno-Ekonomiczne 125–136 (2016). Qaraldi: 2025-yil 24-iyun.
- ↑ Legerská, Viera „Výročie, na ktoré by sa nemalo zabudnúť“ (sk). myturiec.sme.sk. Qaraldi: 2025-yil 23-iyun.