El Karak: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi |
2026-yil 20-noyabr, 05:06 dagi (joriy) koʻrinishi
Iordaniya | |
|---|---|
| 1140–{{{year_end}}} | |
| Rasmiy til(lar) | arab tili |
| Yetakchilar | |
• |
Muhammad Mayta |
| Tarix | |
• Asos solingan |
1140 |

El-Karak (arabcha: الكرك Iordaniya gʻarbida joylashgan shahar, Al-Karak gubernatorligining maʼmuriy markazi va eng yirik aholi punktidir. Ammon shahridan 140 km janubda shohlar savdo yoʻlida joylashgan Al-Karak bir vaqtlar Quddus Qirolligi tarkibiga kirgan. Shahar dengiz sathidan 1000 metr balandlikda joylashgan salibchilar qalʼasi atrofida rivojlangan, undan Oʻlik dengizni osongina koʻrishingiz mumkin. Aholining soni 2008chi yilga koʻra 22581ga yetgan.
Geografiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Jismoniy joylashuvi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shahar Iordaniyaning gʻarbiy qismida, Oʻlik dengiz va Isroil chegarasidan bir oz masofada joylashgan. Shahar landshaft hududida joylashgan boʻlib, u shimoldan vodi al-Mujib, janubdan al-Hasa vodisi va gʻarbdan Oʻlik dengiz bilan chegaralangan. Bu hudud quruq va issiq vodiylar bilan kesilgan juda qoʻpol erdir. Tuproqlari qoʻngʻir va boʻz-qoʻngʻir, butali dashtlarga xos. Ushbu landshaft hududining nomlaridan biri - Ar. Bundan tashqari yana shunga oʻxshash 100 lab joylar mavjud.
El-Qarak uchburchak platoda joylashgan, u atrofdan 300-400m dan balandroq koʻtariladi.Plato tabiiy kelib chiqishi va shu nomdagi vadi yoki quruq vodiyning bir qismidir (arabcha: wādīs "vodiy"). Shahar platoning janubiy qismida joylashgan boʻlib, shakli janubga torayib boradi. Shunday qilib, shahar uch tomondan tik yon bagʻirlari bilan oʻralgan.
El Karakning iqlimi odatda Oʻrta er dengizi - yogʻingarchilikning koʻp qismi qishda tushadi. Iqlimi qurgʻoqchil, kam yogʻingarchilik - yiliga 200–300 mm.Shahar dengiz sathidan taxminan 1000m balandlikda joylashganligi sababli qishi ancha salqin va shamolli, vaqti-vaqti bilan qor yogʻadi. Yanvarning oʻrtacha harorati 10 ga yaqin °C, iyulda -28°.
Iqtisodiy va geografik joylashuvi
[tahrir | manbasini tahrirlash]El-Karakning janubida ikkita kichik shaharcha joylashgan: kimyo ishlab chiqarishga ixtisoslashgan Es-Safiya (birinchi navbatda, kaliyli oʻgʻitlar) va tsement ishlab chiqariladigan Al-Tafila.Shaharning sharqida Iordaniya muhim transport markazlari, shimolda (140–160 km) mamlakatning asosiy sanoat zonasi- Amman va Ez-Zarqa joylashgan. El-Karakning iqtisodiy va geografik holatidagi muhim element uning Isroilga yaqinligi boʻlib, dengiz orqali shaharga mahsulot eksporti va importi amalga oshiriladi.El-Karak sugʻorma dehqonchilik zonasida.
Yigirmanchi asr
[tahrir | manbasini tahrirlash]Birinchi jahon urushidan keyin al-Karak qisqa muddatli Suriya qirolligining janubiy viloyati tarkibiga kirdi.U yiqilganidan soʻng, El-Karak fransuzlar qoʻliga oʻtdi va 1920-yil iyul oyida mahalliy qabilalar uni Moʻab arab davlatining (Moʻab arab hukumati) mustaqil hududi deb eʼlon qildi va Rufayfan al -Majali boshchiligida.1921-yilda bu hudud Transiordaniya amirligiga aylandi. El-Qarak oʻzining mudofaa funksiyalarini yoʻqotadi va keyingi 60-65 yil davomida qishloq xoʻjaligi markaziga aylanadi.XX asrning 90-yillarida El-Karakka qiziqish yana namoyon boʻla boshladi: 90-yillarda El-Karak oʻzini Iordaniyada muhim turistik markaz sifatida koʻrsata boshladi; 1999-yilda esa AQSh yordamida shahar atrofida erkin iqtisodiy zona tashkil etildi.Bu ikki voqea shaharning yanada rivojlanishiga turtki boʻldi.
Al-Karak, boshqa toʻqqiz shahar bilan bir qatorda, Iordaniyaning maxsus sanoat zonasi (Qorak sanoat mulki).1985 - yilda Iordaniya hukumati infratuzilmani, sanoatni rivojlantirish va xususiy kapitalni jalb qilish uchun shart-sharoitlarni yaratish uchun sanoat erlarini ajratdi. Biroz vaqt oʻtgach, Iordaniya va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasida kelishuv imzolandi, unga koʻra sanoat zonasida (jumladan, Al-Karakda) ishlab chiqarilgan tovarlar AQSh bozoriga soliqlar va aktsizlarsiz yetkazib berish imkoniyatiga ega.
Al-Husayn Bin Abdulloh II sanoat mulki (markazi Al-Karakda) 1999-yil oktabr oyida Iordaniya Industrial Estates Corporation (JIEC) koʻmagida tashkil etilgan. 2003-yilda El-Qarak sanoat zonasidan eksport hajmi katta darajada oshdi (2002 yildagi 75 million dollarga nisbatan 2003-yilda eksport 100 million dollarni tashkil etdi). 2008-yilning birinchi choragida ushbu sohada yangi roʻyxatdan oʻtgan kompaniyalar soni 400% ga oshdi.
Qishloq xoʻjaligi
[tahrir | manbasini tahrirlash]El-Qorakka tutash hududda sugʻorma dehqonchilik ancha jadal rivojlanmoqda. Bu yerda asosan bugʻdoy va arpa yetishtiriladi, mahalliy sharoitda zaytun va uzum yetishtirish ham keng tarqalgan. 2007-yilda Al-Karak gubernatorligida 7388 tonna bugʻdoy yetishtirildi. Aholining 70% ga yaqini qishloq xoʻjaligida band. El-Qorakning oʻzida donni qayta ishlash, qayta ishlash va saqlash, un va non mahsulotlari ishlab chiqarish, ularni qayta taqsimlash va sotish amalga oshirilmoqda. Qishloq xoʻjaligini barqaror suv bilan taʼminlash uchun sisternalar quriladi yoki bahorda al-Qarak vodisidan suv tortib olinadi.
Turizm
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shahar va uning atrofidagi barcha ishlab chiqarish El-Qorak iqtisodiyotining asosiy tarmogʻi - turizm sektori uchun zarur boʻlgan barcha narsalarni taʼminlashga qaratilgan.Hozirgi paytda shaharda sayyohlik biznesi jadal rivojlanmoqda va birinchi navbatda, bu yerda yaxshi saqlanib qolgan El-Qarak qalʼasi sayyohlarni oʻziga jalb qildi.Sayyohlar shaharga asosan Ammandan Petragacha boʻlgan yoʻlda tashrif buyurishadi.
| yil | 1996 yil | 1997 yil | 1998 yil | 1999 yil | 2000 | 2001 yil | 2008-yilning 1-yarim yilligi |
| turistlar soni | 83.449 | 99.372 | 90.848 | 124.745 | 133.280 | 84.165 | 83.225 |
| Manba: „Info-Prod Research (Middle East) от 30 июля 2008 г.“., „JTB“.[sayt ishlamaydi] | |||||||
| Mahalliy sayyohlar bundan mustasno | |||||||
Ekologiya
[tahrir | manbasini tahrirlash]El-Qarak va unga tutash aholi punktlari aholisi koʻpincha shaharda yuqori changdan aziyat chekadi. Bundan tashqari, chang zarralari va tuproq namunalarini tahlil qilish ulardagi ogʻir metallarning koʻpayishini koʻrsatdi: qoʻrgʻoshin, mis, nikel, temir, xrom, kadmiy va marganets . Shahar sharoitida ularning havo va quruqlikdagi miqdori El-Qarakning atrofidagi hududlarga qaraganda ancha yuqori.Tuproqdagi ogʻir metallarning kontsentratsiyasi chang namunalariga qaraganda bir oz yuqoriroq boʻlib chiqdi. Tadqiqotchilarning fikricha, havo va tuproq ifloslanishining manbai inson faoliyati yoki El-Qarak erkin iqtisodiy zonasidagi sanoat faoliyati boʻlishi mumkin.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Малая энциклопедия городов. М.: "Торсинг", 2001.
Kitoblar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Abel F. M. „Qir Haraseth“, . Géographie de la Palestine II, Paris, 1938 — 418—419-bet.
- Avi-Yonah, Michael.. The Madaba Mosaic Map. Jerusalem: Israel Exploration Society, 1954 — 42-bet. [sayt ishlamaydi]
- Dalman, Gustaf.. Aramäisch-Neuhebräisches Handwörterbuch zu Targum, Talmud und Midrasch. Frankfurt: OLMS, 1938 (переизд. 1987). ISBN 978-3-487-01602-3.
- Deschamps, P.. La défense du royaume de Jérusalem, Paris, 1939.
- Donner, H.. The Mosaic Map of Madaba, Kampen, 1992 — 40-bet.
- Donner, H.; Cüppers, H.. Die Mosaikkarte von Madeba, Wiesbaden, 1977.
- Glueck, N.. Exploration in Eastern Palestione II. New Haven: Annual of the American Schools of Oriental Researches (AASOR), 1934—1951.
- Gubser, Peter.. Politics and Change in al-Karak, Jordan: A Study of a Small Arab Town and its District, London and New York: Oxford University Press, 1973. ISBN 0192158058.
- Hart, Stephen. „Early Edom and Moab“, . Iron Age Settlement in the Land of Edom, Sheffield, 1992.
- Kennedy, Hugh.. Crusader Castles. Cambridge University Press, 2000. ISBN 0-521-79913-9.
- La Monte, J. L.. Feudal Monarchy in the Latin Kingdom of Jerusalem, New York, 1932.
- MacDonald, Burton.. The Wadi el Hasa Archaeological Survey 1979-1983, West-Central Jordan, Waterloo, Ontario, 1988.
- Miller, J. Maxwell.. Archaeological Survey of the Kerak Plateau, American Oriental Society (ASOR): Archaeological Reports, No.1, Atlanta: Scholars Press, декабрь, 1991. ISBN 978-1555406424.
- Miller, J. Maxwell. „Recent Archaeological Developments Relevant to Ancient Moab“, . . Dept. of Antiquities, Hashemite Kingdom of Jordan, 1982. ISBN B0007BKKRU.
- Musil, Alois. „Moab, Topographischer Reisebericht“, . Arabia Petraea, Wien (Вена), 1907.
- Runciman, Sir Steven.. A History of the Crusades. Cambridge University Press, 1952—1954. ISBN 9789997983619.
- Sadeque, S. F.. Baybars I of Egypt. Oxford University Press, 1956.
- Schlumberger, G.. Renaud de Châtillon prince d'Antioche seigneur de la terre d'Outre-Jourdain. Paris: Plon-Nourrit, 1898.
- Worschech, Udo.. Das Land jenseits des Jordan. Biblische Archäologie in Jordanien. Giessen / Basel: Brunnen Verlag, 2004. ISBN 3-7655-9801-1.
Maqolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Alt, Albrecht. Zum römischen Straßennetz in der Moabitis // Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins (ZDPV). — 1937. — С. 240—244.
- Worschech, Udo; Knauf, E. A. Alte Straßen in der nordwestlichen Ard el-Kerak // Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins (ZDPV). — 1985. — С. 128—133.
- Weippert, M. Ar und Kir in Jesaja 15,1 - Mit Erwägungen zur historischen Geographie Moabs // Zeitschrift für alttestamentliche Wissenschaft (ZAW). — 1998. — С. 547—555.
- F. Zayadine. The Karak District in the Madaba Map // The Madaba Map Centenary 1897-1997. — Jerusalem, 1999. — С. 229.
- G. López Monteagudo. The Architectonic Models on the Madaba Mosaic Map // The Madaba Map Centenary 1897-1997. — Jerusalem, 1999. — С. 256.
- Timm, St. Moab zwischen den Mächten. Studien zu historischen Denkmälern und Texten // Ägypten und Altes Testament (ÄAT), Wiesbaden. — 1989.
- Jones, B. C. Howling over Moab. Irony and Rhetoric in Isaiah // Society of Biblical Literature Dissertation Series. — Atlanta, 1996. — Т. 157 (SBL.DS 157).
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Al Karak shahri (Wayback Machine saytida 2015-11-16 sanasida arxivlangan)
- El Karakdagi turizm (Wayback Machine saytida 4-mart 2016-yil sanasida arxivlangan) Архивная копия