Eger: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
}} | }} | ||
[[Fayl:Hungary_Eger_Dobo_ter.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Hungary_Eger_Dobo_ter.jpg/200px-Hungary_Eger_Dobo_ter.jpg|left|thumb|200x200px| Markaziy maydonda Ishtvan Dobo haykali. Orqa fonda qal'a joylashgan]] | [[Fayl:Hungary_Eger_Dobo_ter.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Hungary_Eger_Dobo_ter.jpg/200px-Hungary_Eger_Dobo_ter.jpg|left|thumb|200x200px| Markaziy maydonda Ishtvan Dobo haykali. Orqa fonda qal'a joylashgan]] | ||
'''Eger''' ( {{Lang-hu|Eger}}; {{Lang-de|Erlau}}) — [[Vengriya|Vengriyaning]] shimolidagi shahar, Byukk va Matra | '''Eger''' ( {{Lang-hu|Eger}}; {{Lang-de|Erlau}}) — [[Vengriya|Vengriyaning]] shimolidagi shahar, Byukk va Matra togʻ tizmalarining janubiy yon bagʻirlarida, Xevesh okrugining maʼmuriy markazi. [[2014]]-yil [[1-yanvar]] holatiga koʻra, shahar aholisi 54 527<ref>[http://www.ksh.hu/apps/shop.kiadvany?p_kiadvany_id=35528&p_temakor_kod=KSH&p_session_id=185598518857610&p_lang=HU Ежегодное издание «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.]</ref> nafarni tashkil etadi. | ||
Shahar | Shahar oʻzining qalʼasi, termal buloqlari (balneologik kurorti), tarixiy inshoatlari (jumladan, shimoliy turk minorasi), shuningdek, "Eger hoʻkiz qoni" qizil vinosi ishlab chiqarishi bilan mashhur. Shahar nomi vengercha g(e)r (bogʻ, shahar) soʻzidan kelib chiqqan. | ||
Eger katolik arxeparxiyasining markazidir. Shahar aholisining | Eger katolik arxeparxiyasining markazidir. Shahar aholisining koʻpchiligi katoliklar (ham lotin, ham yunon katoliklari marosimi); pravoslavlar, protestantlar va iudalardan iborat. | ||
== Geografiya va transporti == | == Geografiya va transporti == | ||
Shahar [[Budapesht|Budapeshtdan]] 130 kilometr shimoli-sharqda joylashgan. Budapesht-[[Mishkols]] avtomagistralidan temir | Shahar [[Budapesht|Budapeshtdan]] 130 kilometr shimoli-sharqda joylashgan. Budapesht-[[Mishkols]] avtomagistralidan temir yoʻl liniyasi Egerga olib boradi. Shahar Budapesht va qoʻshni shaharlar bilan muntazam avtobus va temir yoʻl aloqalari orqali bogʻlangan. Budapeshtga poyezd va avtobusda borish 2-2,5 soat vaqtni oladi. | ||
== Tarixi == | == Tarixi == | ||
[[Fayl:Eger_2_2012.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Eger_2_2012.jpg/220px-Eger_2_2012.jpg|thumb| Eger qal'asidan shahar ko'rinishi|left]] | [[Fayl:Eger_2_2012.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Eger_2_2012.jpg/220px-Eger_2_2012.jpg|thumb| Eger qal'asidan shahar ko'rinishi|left]] | ||
Egerda aholi yashash joyi qadim zamonlardan beri mavjud. Ilk | Egerda aholi yashash joyi qadim zamonlardan beri mavjud. Ilk Oʻrta asrlarda bu hududda german qabilalari yashab, ularning oʻrnini avarlar egallagan. Shahar magʻlubiyatga uchraganidan soʻng, Eger atrofini slavanlar egallagan. [[X asr|X asrda]] kelib esa shahar vengerlarga tegishli boʻla boshlaydi. Avliyo Ishtvan Egerda episkopni vujudga keltiradi. Shaharning birinchi sobori Qal’a tepaligida qurilgan, ayni kunda Eger qoʻrgʻoni shu yerda qoʻnim topgan . Shahar rivojlanib, sobor atrofiga yoyilib boradi va mamlakatning eng muhim diniy markazlaridan biri boʻlib qoladi. [[XIII asr|XIII asrda]] Qal’a tepaligida qudratli qoʻrgʻon qurilgan. | ||
Shahar rivojlanishining eng yuqori pallasi [[XIV]]—[[XVI]] asrlarga | Shahar rivojlanishining eng yuqori pallasi [[XIV]]—[[XVI]] asrlarga toʻgʻri keldi. Matyash Korvin (1458-1490) davrida Egerda koʻplab koʻrkam inshoatlar boʻy choʻzdi, Eger atrofida uzumchilik va vinochilik jadal tarzda rivojlandi. | ||
[[Fayl:Hungary_Eger_Basilika.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Hungary_Eger_Basilika.jpg/150px-Hungary_Eger_Basilika.jpg|thumb|150x150px| Bazilika|left]] | [[Fayl:Hungary_Eger_Basilika.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Hungary_Eger_Basilika.jpg/150px-Hungary_Eger_Basilika.jpg|thumb|150x150px| Bazilika|left]] | ||
[[1552]]-yilda Vengriyaga turklar bostirib kirganda Eger | [[1552]]-yilda Vengriyaga turklar bostirib kirganda Eger qalʼasi qamal qilingan. Kapitan Ishtvan Dobo qoʻmondonligi ostida qoʻrgʻon himoyachilari dushman qoʻshinlarining ancha ustunligiga (vengerlar armiyasida 2000 dan kam himoyachi, turklarda esa 80000 dan ortiq himoyachi bor edi) bardosh bera olgan qahramonliklari Vengriya tarixida eng shonli daqiqalardan biriga aylandi. [[1596]]-yilda turklar yana Egerga hujum uyushtirishadi va bu galgi gʻalayon [[1687]]-yilgacha oʻz hukmronligi ostida boʻlgan shaharni eqoʻlga olishga muvaffaq boʻlishdi. Turklar xristian cherkovlarini masjidga aylantirdilar, qalʼani qayta qurdilar, shaharda hammom va minoralarni barpo etishdi. | ||
[[1687]]-yilda turklar tamoman Vengriyadan quvib chiqariladi, shundan | [[1687]]-yilda turklar tamoman Vengriyadan quvib chiqariladi, shundan soʻng shahar [[Gabsburglar]] qoʻl ostiga oʻtadi. Eger yana jadal rivojlanish davrini boshdan kechiradi, koʻplab hashamatli saroy va ibodatxonalar qurildi. Eger episkoplari shaharning haqiqiy egalari boʻlib, uning gullab-yashnashiga hissa qoʻshishgan. [[1836]]-yilda Egerda ulugʻvor ehromi qurildi, u oʻsha paytda mamlakatdagi eng katta cherkovi boʻlgan. Yepiskoplarning ([[1804]]-yildan arxiyepiskoplar) hokimiyati [[XIX asr|XIX asrning]] 50-yillaridagi islohotlardan keyin tugatildi. Shahar asta-sekin oʻz ahamiyatini yoʻqota boshladi, Budapesht—Mishkols temir yoʻl liniyasi Egerdan uzoqlashdi. | ||
[[Ikkinchi jahon urushi]] mahalida Eger, boshqa [[Vengriya]] shaharlaridan farqli | [[Ikkinchi jahon urushi]] mahalida Eger, boshqa [[Vengriya]] shaharlaridan farqli oʻlaroq, kam jabrlandi, bu shaharning meʼmoriy durdona obidalarini saqlab qolish va uni mamlakatning asosiy sayyohlik markazlaridan biriga aylantirishga turtki berdi. | ||
== Diqqatga sazovor joylari == | == Diqqatga sazovor joylari == | ||
2026-yil 20-noyabr, 05:03 dagi (joriy) koʻrinishi
Eger | |
|---|---|
|
| |
| Hukumat | |
| • mer | Laslo Habash |
| Maydon | 92.24 km2 (35.61 kv mi) |
| Telefon kodi |
+36 36 kenglik = |

Eger ( veng.: Eger; olmoncha: Erlau ) — Vengriyaning shimolidagi shahar, Byukk va Matra togʻ tizmalarining janubiy yon bagʻirlarida, Xevesh okrugining maʼmuriy markazi. 2014-yil 1-yanvar holatiga koʻra, shahar aholisi 54 527[1] nafarni tashkil etadi.
Shahar oʻzining qalʼasi, termal buloqlari (balneologik kurorti), tarixiy inshoatlari (jumladan, shimoliy turk minorasi), shuningdek, "Eger hoʻkiz qoni" qizil vinosi ishlab chiqarishi bilan mashhur. Shahar nomi vengercha g(e)r (bogʻ, shahar) soʻzidan kelib chiqqan.
Eger katolik arxeparxiyasining markazidir. Shahar aholisining koʻpchiligi katoliklar (ham lotin, ham yunon katoliklari marosimi); pravoslavlar, protestantlar va iudalardan iborat.
Geografiya va transporti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shahar Budapeshtdan 130 kilometr shimoli-sharqda joylashgan. Budapesht-Mishkols avtomagistralidan temir yoʻl liniyasi Egerga olib boradi. Shahar Budapesht va qoʻshni shaharlar bilan muntazam avtobus va temir yoʻl aloqalari orqali bogʻlangan. Budapeshtga poyezd va avtobusda borish 2-2,5 soat vaqtni oladi.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Egerda aholi yashash joyi qadim zamonlardan beri mavjud. Ilk Oʻrta asrlarda bu hududda german qabilalari yashab, ularning oʻrnini avarlar egallagan. Shahar magʻlubiyatga uchraganidan soʻng, Eger atrofini slavanlar egallagan. X asrda kelib esa shahar vengerlarga tegishli boʻla boshlaydi. Avliyo Ishtvan Egerda episkopni vujudga keltiradi. Shaharning birinchi sobori Qal’a tepaligida qurilgan, ayni kunda Eger qoʻrgʻoni shu yerda qoʻnim topgan . Shahar rivojlanib, sobor atrofiga yoyilib boradi va mamlakatning eng muhim diniy markazlaridan biri boʻlib qoladi. XIII asrda Qal’a tepaligida qudratli qoʻrgʻon qurilgan.
Shahar rivojlanishining eng yuqori pallasi XIV—XVI asrlarga toʻgʻri keldi. Matyash Korvin (1458-1490) davrida Egerda koʻplab koʻrkam inshoatlar boʻy choʻzdi, Eger atrofida uzumchilik va vinochilik jadal tarzda rivojlandi.

1552-yilda Vengriyaga turklar bostirib kirganda Eger qalʼasi qamal qilingan. Kapitan Ishtvan Dobo qoʻmondonligi ostida qoʻrgʻon himoyachilari dushman qoʻshinlarining ancha ustunligiga (vengerlar armiyasida 2000 dan kam himoyachi, turklarda esa 80000 dan ortiq himoyachi bor edi) bardosh bera olgan qahramonliklari Vengriya tarixida eng shonli daqiqalardan biriga aylandi. 1596-yilda turklar yana Egerga hujum uyushtirishadi va bu galgi gʻalayon 1687-yilgacha oʻz hukmronligi ostida boʻlgan shaharni eqoʻlga olishga muvaffaq boʻlishdi. Turklar xristian cherkovlarini masjidga aylantirdilar, qalʼani qayta qurdilar, shaharda hammom va minoralarni barpo etishdi.
1687-yilda turklar tamoman Vengriyadan quvib chiqariladi, shundan soʻng shahar Gabsburglar qoʻl ostiga oʻtadi. Eger yana jadal rivojlanish davrini boshdan kechiradi, koʻplab hashamatli saroy va ibodatxonalar qurildi. Eger episkoplari shaharning haqiqiy egalari boʻlib, uning gullab-yashnashiga hissa qoʻshishgan. 1836-yilda Egerda ulugʻvor ehromi qurildi, u oʻsha paytda mamlakatdagi eng katta cherkovi boʻlgan. Yepiskoplarning (1804-yildan arxiyepiskoplar) hokimiyati XIX asrning 50-yillaridagi islohotlardan keyin tugatildi. Shahar asta-sekin oʻz ahamiyatini yoʻqota boshladi, Budapesht—Mishkols temir yoʻl liniyasi Egerdan uzoqlashdi.
Ikkinchi jahon urushi mahalida Eger, boshqa Vengriya shaharlaridan farqli oʻlaroq, kam jabrlandi, bu shaharning meʼmoriy durdona obidalarini saqlab qolish va uni mamlakatning asosiy sayyohlik markazlaridan biriga aylantirishga turtki berdi.
Diqqatga sazovor joylari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2021. január 1., Gazetteer of Hungary, 1 January 2019