Eʼtiqoddagi moʻtadillik
 | |
| Muallif(lar) | Gʻazzoliy |
|---|---|
| Tarjimon(lar) | Aladdin M. Yaqub |
| Mamlakat | Eron |
| Til | Arab tili, ingliz tili |
Al-Iqtisād fī al-iʿtiqad (arabcha: الاقتصاد في الاعتقاد), yoki Eʼtiqodda moʻtadillik – Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gʻazzoliy tomonidan yozilgan muhim ilohiyotiy asardir[1]. George Hourani taʼkidlashicha, Iqtisod hamda Mizan al-amal asarlari Gʻazzoliyning eʼtiqodiy inqirozidan oldin yoki oʻsha davrda yozib tugatilgan. Bu inqiroz uni Al-Nizamiyya madrasasidagi lavozimini tark etishga va Tasavvuf yoʻliga kirishga olib kelgan. Mazkur asarda muallif Ash’ariyya maktabining islomiy ilohiyotdagi qarashlarini olimlar tomonidan eng yaxshi himoyalardan biri sifatida baholanadigan tarzda asoslab beradi. Shuningdek, u taqlidga asoslangan va keskin bahs-munozaralar bilan ajralib turadigan ilohiyotga nisbatan ham jiddiy eʼtirozlarini bildiradi. Bu kitobda Gʻazzoliy oʻta literalistlar hamda Moʻtazila oqimi vakillariga javob berishga harakat qiladi. Aql bilan vahiy oʻrtasidagi muvozanatni asoslash gʻoyasi asarga „Eʼtiqodda moʻtadillik“ nomi berilishiga sabab boʻlgan[1][2][3].
Mazmuni
Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gʻazzoliy kitobni Allohga hamd aytish va vahiyning ahamiyatini taʼkidlash bilan boshlaydi. Uning taʼkidlashicha, bir tomondan aql bilan yoʻl koʻrsatilmagan inson vahiyni notoʻgʻri tushunishi mumkin. Boshqa tomondan esa haddan tashqari ratsionalizmga berilgan kishi chegaradan oshib ketib, vahiyning ochiq va ravshan maʼnosini inkor etish darajasiga borib qolishi mumkin. Gʻazzoliyga koʻra, eng toʻgʻri yoʻl – aql bilan vahiyni uygʻunlashtirishdir. Bunda aql avvalo tushunishga xizmat qiladi, soʻngra vahiy talqin qilinadi. Aql va vahiy birgalikda „nur ustiga nur“ boʻlib, bu ibora Qur’onning Qur’an 24-surasi 35-oyatida ham zikr qilingan. Shundan soʻng kitobda tushuntiruvchi bob keladi. U toʻrt kirish qismi va toʻrtta asosiy boʻlimdan iborat. Asar davomida Gʻazzoliyning asosiy mavzusi Allohni ulugʻlash boʻlib, u bu masalani ilohiyotga oid asar sifatida bayon qiladi[3].
Tarjimalari
Asarning dastlabki boʻlimlarining ingliz tilidagi tarjimasi 2005-yilda Dennis Morgan Davis Jr. tomonidan dissertatsiya sifatida nashr etilgan[3].
Asarning ingliz tilidagi birinchi toʻliq nashri esa Aladdin M. Yaqub tomonidan tarjima qilinib, 2013-yilda Chikago universiteti nashriyoti tomonidan chop etilgan[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Al-Ghazali’s "Moderation in Belief"“.
- ↑ „Al-Ghazali from Encyclopedia Iranica“. www.ghazali.org.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 „Al-ghazālī on Divine Essence: A Translation from The Iqtiṣād Fī Al-iʿtiqad with Notes and Commentary“. ghazali.org. Qaraldi: 2017-yil 9-dekabr.