Kontent qismiga oʻtish

Dureh (Iroq)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Dureh
Qishloq
Skyline of Dureh
Mamlakat Iroq
Mintaqa Iroq Kurdistoni
Muhofazot Duhok muhofazoti
Tuman Amadiya tumani

Dureh (kurdcha: دورێ[1], suryoniycha: ܕܘܪܐ[2][nb 1]) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Dohuk muhofazotida joylashgan qishloq. Qishloq Amadiya tumanidan oʻtgan Iroq-Turkiya chegarasi yaqinida va tarixiy Barvari hududida joylashgan.

Qishloqda Mar Gevargis cherkovi[5] va Mar Qayyoma monastirining xarobalari bor[3]. Tarixda Maryam va Mar Apiusga bagʻishlangan ikkita ziyoratgoh va toʻrtta qabriston mavjud boʻlgan[3].

Etimologiyasi

Qishloq nomi „dūru(m)“dan (akkad tilida „qal’a, devor“) olingan, degan taxmin mavjud[3]. Akkadcha soʻz suryoniy tilidagi qishloq nomi bilan bir xil: ܕܘܼܪܵܐ dūrā (tizma, qoʻshimcha) va uning koʻpligi ܕܘܼܪܹ̈ܐ dūrē tarzida oʻzlashtiriladi[6][7].

Tarixi

Dureh yaqinidagi qalʼa qoldiqlari miloddan avvalgi III ming yillikning oxirlariga, Ilk Ossuriya davriga oid boʻlib, qishloq nomi shundan kelib chiqqan boʻlishi mumkin[8]. Mar Qayyoma monastiri milodiy 4-asrda tashkil etilgan va Mar Gevargis cherkovi dastlab 909-yilda qurilgan[3]. Mar Qayyoma monastiri birinchi marta Rabban Jozef Busnayaning 10-asrdagi hagiografiyasida eslatib oʻtilgan va 1610-yilga kelib Barvari Sharqiy yeparxiyasi cherkovi qarorgohiga aylangan[9]. Dureh nomining oʻzi 1683-yilgi qoʻlyozmada eslab oʻtilgan[9]. 1850-yilda Durehda 20-40 tacha Sharqiy cherkov oilalari yashagan. Ushbu oilalarga ikkita cherkov va toʻrtta ruhoniy xizmat qilgan[3].

Birinchi jahon urushi arafasida Durehda 200 nafar ossuriy istiqomat qilgan[3]. Ular Ossuriylar genotsidi davrida Ogʻa Petros boshchiligida Eronning Urmiya hududi yaqiniga qochishga majbur boʻlgan[4]. Eronda 90 nafar qishloq aholisi halok boʻlgan, 30 nafar ayol va bolalar oʻldirilgan yoki oʻgʻirlangan[3]. Tirik qolganlar 1918-yilda Baqubadagi qochqinlar lageriga joylashtirilgan[10]. Lagerda ikki yil yashab, 90 kishi Durehga qaytib kelgan[10]. Dureh 1930-yillarning boshlarida Turkiya hukumati va Barvari kurd amiri oʻrtasidagi mojaro tufayli yana vaqtincha tashlab ketilgan[4]. Qishloqda 1938 yilda 35 oila istiqomat qilgan. Dureh aholisi 1957-yilda 296 kishi boʻlgan[3].

1961-yil Birinchi Iroq — Kurd urushi boshlanganda Durehda 40 xonadonda 75 oila istiqomat qilgan[4]. 1968-yilgi urush davrida qishloq napalm hujumidan zarar koʻrgan[3]. Bu zararga qaramay, 1978-yilga kelib aholi soni 75 xonadonda 100 oilaga koʻpaygan. Shu yili 8-avgustda qishloq Iroq hukumati tomonidan vayron qilingan va aholining katta qismi Batifaga majburan koʻchirilgan[3]. Qishloqdagi uylar, cherkovlar, fermalar va bogʻlar yoʻq qilinib, qishloq butunlay vayron boʻldi[3]. Iroqdagi 1991-yil qoʻzgʻolonlaridan keyin 30 oila Durehga qaytib keldi[4]. Mar Gevargis cherkovi 1995-yilda Vyurtembergdagi Yevangelist-Lyuteran cherkovi koʻmagida qayta qurildi[5].

2011-yilga kelib, Xristian ishlari boʻyicha Oliy qoʻmita 37 ta uy va zal qurdi[2]. Keyingi yili qishloqda Sharq Ossuriy cherkovining 250 tarafdori istiqomat qilgan[11]. Dureh kurd-turk mojarosi sababli 2018-yil 1-sentyabrda Turkiya havo hujumlari nishoniga aylangan[12].

Mashhur shaxslar

Izohlar

  1. ↑ Alternatively transliterated as Dūre,[3] Dore,[4] Dura,[5] or Doore.[2]

Manbalar

  1. ↑ „2009 - ناوی پاریزگا. يه که کارگيرييه كانی پاریزگاكانی هه ریمی کوردستان“ (ku). Kurdistan Region Statistics Office (KRSO). 2017-yil 14-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 6-fevral.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Doore“. Ishtar TV (2011-yil 5-iyul). Qaraldi: 2020-yil 30-iyul.
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Donabed (2015), ss. 294–296.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Eshoo (2004), ss. 2–3.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 „Mar Gewargiz church – Dura“. Ishtar TV (2011-yil 8-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 30-iyul.
  6. ↑ „The Comprehensive Aramaic Lexicon“. cal.huc.edu. 2023-yil 15-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 15-mart.
  7. ↑ Serikoff, N. I.; Kashaf, Sh. R. (2022-12-19). "[Book Review: Brock, Sebastian P. and Kiraz, George A. Gorgias Concise Syriac-English, English-Syriac Dictionary. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press; 2015. https://doi.org/10.31826/9781463235550"]. Orientalistica 5 (4): 992–999. doi:10.31696/2618-7043-2022-5-4-992-999. ISSN 2687-0738. http://dx.doi.org/10.31696/2618-7043-2022-5-4-992-999. 
  8. ↑ Donabed (2010), ss. 165–168.
  9. ↑ 9,0 9,1 Wilmshurst (2000), ss. 149–151.
  10. ↑ 10,0 10,1 Khan (2008), s. 1889.
  11. ↑ „Christian Communities in the Kurdistan Region“. Iraqi Kurdistan Christianity Project (2012). 2020-yil 24-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-avgust.
  12. ↑ „Human Rights Report 2018: Struggling to Breathe: the Systematic Repression of Assyrians“. Assyrian Confederation of Europe (2019-yil 1-aprel). Qaraldi: 2020-yil 20-avgust.
  13. ↑ Donabed (2015), s. 151.

Adabiyotlar


"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Dureh_(Iroq)&oldid=407312" dan olindi