Дивали
Дивали — ҳиндларнинг миллий байрами Дивали- Чироқлар фестивали сифатида ҳам танилган, Жаин Диwали, Банди билан боғлиқ Чҳор Дивас, Тихар, Сванти, Соҳраи ва Бандна, Дҳармик диний фестивали ва ҳиндуизм ичидаги энг муҳим фестиваллардан бири. Ҳиндуизмда у одатда беш кун давом этади Ҳиндистоннинг баъзи ҳудудларида олти кун ва ҳиндларнинг ой қуёшли ойларида Ашвин аманта анъанасига кўра ва Картика октабр ўрталари ва ўрталари орасида)да нишонланади. - ноябр ). У маънавий “нурнинг зулмат устидан, яхшиликнинг ёмонлик устидан, билимнинг жаҳолат устидан ғалаба қозониши”ни ифодалайди. Фестивал Лакшми билан кенг боғланган, фаровонлик маъбудаси ва Ганеша , донолик худоси ва тўсиқларни бартараф этувчи, байрамни Сита ва Рама , Вишну , Кришна , Дурга , Шива ,Кали , Ҳануман , Кубера, Яма , Ями , Дҳанвантари ёки боғлайдиган бошқа кўплаб минтақавий анъаналар билан. Вишвакарман . Бундан ташқари, бу Рама рафиқаси Сита ва укаси Лакшмана билан Аёдхядаги шоҳлигига қайтган кунни нишонлайди.Ланкада Равана жинини мағлуб этиб, 14 йил сургунда хизмат қилгандан кейин.Дивали олдидан байрамчилар уйлари ва иш жойларини дия (мой лампалар) ва ранголис (рангли санъат доиралари нақшлари) билан тозалаш, таъмирлаш ва безашга тайёргарлик кўришади . Дивали пайтида одамлар энг яхши кийимларини кийишади, уйларининг ички ва ташқи кўринишини сааки (тупроқ чироқ), дияс ва ранголи билан ёритади , фаровонлик ва бойлик маъбудаси Лакшмига сиғиниш маросимларини ўтказади, [ а ] энгил оташинлар ва оилавий зиёфатларда қатнашинг, уларда митай ( ширинликлар ) ва совғалар баҳам кўрилади. Асли ҳиндубайрами, Диwали энди жайнлар ва сикхлар томонидан ҳам нишонланади. [8] Бу ҳинд , сикх ва жайн диаспоралари учун йирик маданий тадбирдир .
Беш кунлик фестивал Ҳиндистон яриморолида пайдо бўлган ва дастлабки санскрит матнларида эслатиб ўтилган . Умумий байрам амалиётлари ёруғлик фестивали сифатида кенг тарқалган, аммо Ҳиндистонда штатдан штатга кичик фарқлар мавжуд. Диwали одатда Вижаядашами фестивалидан йигирма кун ўтгач, Дҳантерас ёки минтақавий эквиваленти билан нишонланади, бу байрамнинг биринчи кунини нишонлаш учун уйларини тозалаш ва полга ранголис каби безаклар ясаш орқали тайёрланади . Ҳиндистоннинг баъзи ҳудудлари Дҳантерасдан бир кун олдин Говаца Двадаши билан Дивали байрамини бошлайди . Иккинчи кунНарака Чатурдаши . Учинчи кун - Лакшми Пужа куни ва анъанавий ойнинг энг қоронғи кечаси . Ҳиндистоннинг баъзи қисмларида Лакшми Пужадан кейинги кун Говардҳан Пужа ва Балипратипада (Падва) билан белгиланади . Баъзи ҳинд жамоалари охирги кунни Бҳаи Доож ёки опа-сингил ва ака-ука ўртасидаги ришталарга бағишланган минтақавий эквиваленти сифатида нишонлайдилар, бошқа ҳинду ва сикх ҳунармандлари жамоалари бу кунни Вишвакарма Пужа деб белгилашади ва уни ўз уйларида парвариш қилиш орқали кузатишади. иш жойлари ва ибодатларни таклиф қилиш.
Ҳиндистондаги баъзи бошқа эътиқодлар ҳам Дивали билан бирга ўзларининг байрамларини нишонлайдилар. Жайнлар Маҳавиранинг якуний озод этилишини нишонлайдиган ўзларининг Дивалини нишонлайдилар , сикхлар Гуру Ҳаргобинднинг Муғал қамоқхонасидан озод этилишини нишонлаш учун Банди Чҳор Дивасни нишонлайдилар, Нюар буддистлари эса , бошқа буддистлардан фарқли ўлароқ , нишонлашади. Дивалини Лакшмига сиғиниш орқали, Шарқий Ҳиндистон ва Бангладеш ҳиндулари эса Дивалини одатда унга сиғиниш билан нишонлашади.маъбуда Кали . Дивали фестивалининг асосий куни (Лакшми Пужа куни) Фиджи , Гаяна , Ҳиндистон , Малайзия , Маврикийда расмий байрамдир. , Мянма , Непал , Покистон , Сингапур , Шри-Ланка , Суринам ва Тринидад ва Тобаго .
Диний аҳамияти
Дивали бойлик маъбудаси Лакшми шарафига нишонланади . Дивалининг диний аҳамияти Ҳиндистонда минтақавий жиҳатдан фарқ қилади. Анъаналардан бири фестивални ҳинд достонидаги " Рамаяна " афсоналари билан боғлайди , бу ерда Дивали - Рама, Сита, Лакшман ва Хануманлар Раманинг қўшини иблисларни мағлуб этган Равананинг ёвузлик армиясидан сўнг 14 йиллик сургундан сўнг Аёдҳяга етиб борган кундир . [80]
Яна бир машҳур анъанага кўра, Двапара Юга даврида Вишну аватари Кришна ҳозирги Ассам яқинида Прагжётишапуранинг ёвуз қироли бўлган жин Наракасурани ўлдирди ва Наракасура томонидан асирга олинган 16000 қизни озод қилди. Дивали Кришнанинг Наракасура устидан қозонган ғалабасидан сўнг яхшиликнинг ёвузлик устидан ғалаба қозониш белгиси сифатида нишонланди. Дивалидан бир кун олдин Наракасура Кришна томонидан ўлдирилган кун Нарака Чатурдаси сифатида эсга олинади. [81]
Дивали пайтида Лакшми ва Ганеша сажда қилиш сурати Кўпгина ҳиндулар байрамни бойлик ва фаровонлик маъбудаси ва Вишну хотини Лакшми маъбудаси билан боғлашади. Пинтчманнинг сўзларига кўра, 5 кунлик Дивали фестивалининг бошланиши баъзи машҳур замонавий манбаларда маъбуда Лакшми Самудра мантандан туғилган кун, Девалар (худолар) ва Асуралар (жинлар ) томонидан сут космик океанининг чайқалиши сифатида қайд этилган. ) - Ведик афсонаси, у Падма Пурана каби бир нечта Пуранада ҳам учрайди , Диwали кечаси эса Лакшми Вишнуни танлаган ва турмушга чиққан. [42] [82] Ваишнавизм вакили Лакшми билан бирга Ганеша, Шаивизм анъанасидаги Парвати ва Шиванинг фил бошли ўғли ахлоқий бошланғич ва тўсиқларни бартараф этувчи рамзи сифатида эсга олинади. [80]
Шарқий Ҳиндистон ҳиндулари байрамни яхшиликнинг ёвузлик устидан ғалабаси рамзи бўлган маъбуда Кали билан боғлашади. [18] [83] [84] Ҳиндистон шимолидаги Браж вилояти, Ассамнинг бир қисми , шунингдек жанубий Тамил ва Телугу жамоалари Дивалини худо Кришна ёвуз иблис қироли Наракасура устидан ғалаба қозонган ва йўқ қилган кун сифатида кўришади. билим ва яхшиликнинг жоҳиллик ва ёвузлик устидан рамзий ғалабаси. [85] [86]
Савдо ва савдогар оилалар ва бошқалар мусиқа, адабиёт ва билимни ўзида мужассам этган Сарасвати ва китоб юритиш, хазина ва бойликни бошқариш рамзи бўлган Куберага ибодат қилишади. [42] Гужарат каби ғарбий штатларда ва Ҳиндистоннинг баъзи шимолий ҳинду жамоаларида Дивали байрами янги йилнинг бошланишини билдиради. [85]
Дивалида бўлинган афсонавий эртаклар минтақага ва ҳатто ҳинду анъаналарига қараб жуда хилма-хилдир [87] , аммо уларнинг барчаси адолат, ўз-ўзини текшириш ва билимнинг муҳимлигига умумий эътиборни қаратади, [88] [89] Линдси Харланга кўра, Индолог ва диншунос олим "жаҳолат зулматини" енгиш йўлидир. [90] Бу мифларнинг айтилиши ҳиндларнинг яхшилик охир-оқибат ёвузлик устидан ғалаба қозониши ҳақидаги эътиқодини эслатади. [91] [92]
Тарих
Дивали фестивали, эҳтимол, қадимги Ҳиндистондаги ҳосил байрамларининг бирлашмаси бўлиши мумкин . [51] Падма Пурана ва Сканда Пурана каби санскрит матнларида тилга олинади, уларнинг иккаласи ҳам милодий 1-минг йилликнинг иккинчи ярмида тугалланган. Диялар (чироқлар) Сканда Кишоре Пуранада қуёш қисмларини рамзий маънода эслатиб ўтади, уни бутун ҳаётга ёруғлик ва энергиянинг космик берувчиси сифатида тасвирлайди ва ҳинд тақвимининг Картик ойида мавсумий равишда ўтади . [42] [56]
Император Харша ВИИ асрда Санскрит тилидаги " Нагананда " ўйинида Дипапратипадоцава ( дīпа = ёруғлик, пратипада = биринчи кун, уцава = фестивал) деб аталган Дипавалини назарда тутади, бу ерда лампалар ёқилди ва янги келин-куёвлар совғалар олдилар. [57] [58] Ражасекхара ўзининг ИХ асрдаги “ Кавямимамса ” асарида Дипамалика деб атаган , унда у уйларни оқлаш ва тунда уйларни, кўчаларни ва бозорларни ёғ лампалар билан безаш анъанасини эслатиб ўтган. [57]
Диwали, шунингдек, Ҳиндистондан ташқаридаги кўплаб саёҳатчилар томонидан тасвирланган. Форс сайёҳи ва тарихчиси Ал Беруний ХИ асрда Ҳиндистон ҳақидаги хотирасида Дипавалини ҳиндулар Картика ойида Янги Ой куни нишонлашлари ҳақида ёзган. [59] Венециялик савдогар ва саёҳатчи Никколо де Конти ХВ аср бошларида Ҳиндистонга ташриф буюрган ва ўз хотираларида шундай ёзган эди: “Ушбу байрамларнинг яна бирида улар ўз маъбадларида, томларнинг ташқи томонида эса сон-саноқсиз кўп байрамларни нишонлашади. Кеча-ю кундуз ёниб турадиган ёғли лампалар" ва оилалар йиғилиб, "янги кийим кийишади", қўшиқ айтишади, рақсга тушишади ва зиёфат қилишади. [60] [61] ХВИ аср португал саёҳатчиси Доминго ПаэсҲинду Вижаянагара империясига ташрифи ҳақида ёзган , у ерда Дипавали октябр ойида уй эгалари уйларини ва ибодатхоналарини чироқлар билан ёритган ҳолда нишонланган. [61] Рамаянада Дивалининг Аёдхияда атиги 2 йил нишонлангани айтилади
Муаммолар
Куйиш жароҳатлари Шунингдек қаранг: Фиреwоркс хавфсизлиги Пиротехникадан фойдаланиш, шунингдек, Ҳиндистонда Дивали пайтида куйиш жароҳатлари сонининг кўпайишига олиб келади. Анар (фаввора) деб номланган махсус феерверк бундай жароҳатларнинг 65% га сабаб бўлиши аниқланган, катталар эса одатда қурбонлардир. Кўпгина жароҳатлар фақат амбулатор ёрдамни талаб қиладиган И гуруҳ куйишлар (кичик) ҳисобланади. [182] [183]
Ҳавонинг ифлосланиши Шунингдек қаранг: Ҳиндистонда ҳавонинг ифлосланиши ва петардалар Дивалида петардадан фойдаланиш ҳаводаги чанг ва ифлослантирувчи моддалар концентрациясини оширади . Оловдан кейин майда чанг зарралари мис , рух , натрий , қўрғошин , магний , кадмий каби кимёвий моддалар ва ифлослантирувчи моддалар билан тўлдирилган атрофдаги юзаларга жойлашади. каби кимёвий моддалар ва олтингугурт ва азот оксиди билан тўлдирилган атрофдаги юзаларга жойлашади . [184] Бу кўринмас, аммо зарарли зарралар атроф-муҳитга таъсир қилади ва ўз навбатида одамлар саломатлигини хавф остига қўяди. [185]
Ҳатто майда учқунлар ва гулдонлар томонидан ҳосил бўладиган қалин тутун нафас олиш йўлларига , айниқса ёш болаларга таъсир қилиши мумкин. Ҳавони ифлослантирадиган тутун кансероген ва заҳарли элементлардан азият чекадиган одамларнинг шароитларини қўллаши мумкин . [187] Ушбу бирикмалар ҳавони ифлослантирганда, улар одамларда саратон хавфини оширади. Кракерларни ёқиш пайтида зарарли буғлар ҳомиладор бўлишга олиб келиши мумкин. Фетардалар ҳам ёруғликнинг ифлосланишига олиб келади. [188] Кракерларни ёқиш пайтида зарарли кимёвий моддаларга дучор бўлиш одамларнинг ўсишига тўсқинлик қилиши ва уларнинг танасидаги токсик даражасини ошириши мумкин. [189]Ҳавони ифлослантирадиган тутун шамоллаш ва аллергия анча оғирлаштириши мумкин. [186] Бундан ташқари, томоқ ва кўкрак қафасининг тиқилиши ҳам сабаб бўлади. Дивали пайтида тўхтатилган заррачалар миқдори ортади. Одамлар бу ифлослантирувчи зарраларга дучор бўлганда, улар кўз, бурун ва томоқ билан боғлиқ муаммоларга дуч келиши мумкин. Фетардадан келиб чиқадиган ҳаво ва шовқин ифлосланиши юрак, нафас олиш ва асаб тизими билан боғлиқ касалликларга дучор бўлган одамларга таъсир қилиши мумкин.
Манбалар
Адабиётлар
Диwали 2015-йил 1-майда Wайбаcк Мачине Энcйcлопæдиа Британниcа да архивланган (2009) Васудҳа Нараянан; Дебора Хейлигман (2008). Дивалини нишонланг . Миллий география жамияти. п. 31. ИСБН 978-1-4263-0291-6. 2017 йил 2 январда асл нусхадан архивланган . 2016 йил 14 октябрда олинди . Бироқ, Деэпавали билан боғлиқ барча ҳикоялар ёруғликнинг зулмат устидан ғалабаси, жаҳолат устидан билим ва ёмонлик устидан яхшилик билан боғлиқ қувонч ҳақида гапиради. Тина К Рамнарин (2013). Диаспорада мусиқий чиқиш . Роутледге. п. 78. ИСБН 978-1-317-96956-3. 2017 йил 2 январда асл нусхадан архивланган . 2016 йил 14 октябрда олинди . Шам ва лампалар кўринишидаги ёруғлик Дивалининг муҳим қисми бўлиб, ёруғликнинг зулмат устидан ғалаба қозонишини, ёмонлик устидан яхшилик ва келажакка умидни ифодалайди. Жан Меад, ҳиндулар Дивалини қандай ва нима учун нишонлайдилар? , ИСБН 978-0-237-53412-7 Констанс Жонс 2011 , 252-255-бетлар Прамодкумар (2008). Мери Хож Эк Бҳарат Ки . ИСБН 978-1-4357-1240-9. 2022-йил 10-январда асл нусхадан архивланган . 2011 йил 26 октябрда олинган . Дивалида уйни беғубор ва тоза сақлаш жуда муҳимдир. Маъбуда Лакшми покликни яхши кўради ва у биринчи навбатда энг тоза уйга ташриф буюришига ишонилади. Кечқурун маъбудани кутиб олиш учун лампалар ёқилади. Улар унинг йўлини ёритади, деб ишонилади. Лаура Амаззоне 2012 йил. МcДермотт 2011, 183-188-бетлар. Индиа Жоурнал: "Харид қилиш мавсумиДевита Сараф, Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал (2010 йил август) Генри Жонсон 2007 , 71-73-бетлар. Келли 1988 , 40-55-бетлар. Карен Белленир (1997). Диний байрамлар ва календарлар: Энциклопедик қўлланма , 2-нашр, ИСБН 978-0-7808-0258-2 , Омниграфик Ражат Гупта; Нишант Сингх; Ишита Кирар. Меҳмондўстлик ва туризм менежменти . Викас. п. 84. ИСБН 978-93-259-8244-4. Архивланган2022-йил 10-январда асл . 2018 -йил 13-августда олинди . Кристен Ҳаар; Сева Сингх Калси (2009). Сикҳизм . Инфобасе нашриёти. 98–99-бетлар. ИСБН 978-1-4381-0647-2. 2020-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган . Қайта олинди2018 13-августда олинди . Шобҳна Гупта (2002). Ҳиндистон фестиваллари . Ҳар-Ананд. п. 84. ИСБН 978-81-241-0869-7. 2022-йил 10-январда асл нусхадан архивланган . 13 августда олинган2018 олинди .Тоwнсенд, Чарлз М (2014). Оксфорд Сикҳ тадқиқотлари қўлланмаси . Оксфорд университети матбуоти.