Dispepsiya

'''Dispepsiya''' (yunoncha: ''dys'' — buzilish, ''pepsis'' — hazm) — ovqat hazm qilishning buzilishi bilan kechuvchi simptomlar majmuasi bo‘lib, epigastral og‘riq yoki noqulaylik, qorin dam bo‘lishi, tez to‘yish, ko‘ngil aynishi, qusish va [[ich ketishi]] bilan namoyon bo‘lishi mumkin.Bolalarda dispepsiya ko‘pincha noto‘g‘ri ovqatlantirish, yoshga mos bo‘lmagan ovqat berish, ovqatlanish rejimining buzilishi yoki gastrointestinal infeksiyalar natijasida rivojlanadi. Ayniqsa bir yoshgacha bo‘lgan bolalarda ko‘proq uchraydi.Asosan bir yoshgacha boʻlgan bolalarda uchraydi. Dispepsiyaning A, B va V xillari farq qilinadi. A xilida organizm suvsizlanmaydi, B xilida bir oz suvsizlanadi, V xilida esa ogʻir suvsizlanish kuzatiladi. D. koʻproq oddiy va toksik boʻladi. Oddiy D. hadeb emiza-verish (ayniqsa onaning suti moʻl boʻlganida) yoki emizib yurib, birdan sunʼiy ovqatlantirishga oʻtish, ovqat tarkibining bola yoshiga mos kelmasligi tufayli paydo boʻladi. Bolani haddan tashqari issiq kiyintirish, oʻrabchirmash ham D.ga sabab boʻlishi mumkin; issiqlab ketganda suyuqlikka ehtiyoj kuchayadi, bola koʻkrakka yopishib olib ema boshlaydi, lekin emgan suti odatdagicha boʻlsa ham, uni hazm qila olmaydi. Bundan tashqari, bolaning meʼda-ichak yoʻli anatomik funksional jihatdan hali yaxshi rivojlanmaganligi uchun ovqat hazm qili-shi buziladi. Bunda bola emizilgach yoki ovqat berilgach, bir oz vaqtdan keyin emgan sutini yoki yegan ovqatini qusib tashlaydi, aksari ichi ketadi. Qorin shishadi, bola bezovtalanib, ishtahasi yoʻqoladi. Kasallikning dastlabki belgilari paydo boʻlganda darhol vrachga murojaat etish lozim. Bola D.ning A xili bilan ogʻriganda uni emizaveriladi, B va V xilida esa vrach tegishli doridarmonlarni buyurib, kasalxonaga yotqizishni tavsiya etadi. Toksik D. ovkatlanish tartibiga rioya etmaslik va bakterial infeksiya natijasida organizmda moddalar almashinu-vining barcha turlari, shuningdek, koʻpgina aʼzo va sistemalar faoliyatining jiddiy buzilishlari bilan kechadi. Koʻpincha kasalliklar bilan ogʻrib madorsizlangan, nimjon bolalarda kuzatiladi. Baʼzan toksik D. toʻsatdan avj oladi, bemorning ahvoli yomonlashadi, boʻshashadi, injiq boʻlib qoladi. Teztez ichi ketadi, vazni tez kamayadi, goho bola hushdan ketadi, qayt qilib, ichi ketganligi bois koʻp suv yoʻqotib, organizm suvsizlanib krladi. Bemorning turki oʻzgaradi, es-hushi yoʻqola boshlaydi, yurak faoliyati susayadi; ogʻriqni sezmay qoʻyadi, terisi boʻzaradi yoki unda qizil doglar paydo boʻladi. Tomir urishi tezlashadi, arterial bosim tushib ketadi, koma holati kuzatiladi. Toksik D. bola hayoti uchun juda xavfli,og‘ir suvsizlanish yoki toksik kechishda shoshilinch tibbiy yordam talab etiladi. Davolash etiologiyaga bog‘liq bo‘lib, suyuqlik va elektrolitlarni tiklash, parhez terapiyasi hamda zarurat bo‘lsa etiologik davolashni o‘z ichiga oladi.Parenteral D., odatda, birorta kasallik (otit, oʻtkir respirator kasalliklar, zotiljam) bilan birga kechadi. D.ning oldini olish uchun ovkatlanish rejimiga qatʼiy rioya qilish, bolaga haddan tashqari koʻp ovqat ber-maslik, ovqatiga oz-ozdan meva va sab-zavot sharbatlarini qoʻshib berish, bolaning issiqlab ketishiga yoʻl qoʻymaslik kerak. Katta yoshdagilarda dispepsiya ortiqcha ovqat iste’moli, yog‘li ovqatlar, stress, alkogol iste’moli yoki me’da-ichak tizimi kasalliklari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Adabiyot

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil