Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Дисномия

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Дисномия
Eris and dysnomia2
Кашф этилиши
Кашф этилган Майк Броун ва бошқалар
Кашф этилган санаси 10-сентабр, 2005
Таснифи
Эрис И
Талаффузи /дɪсˈноʊмиə/
Кимнинг шарафига номланган Дйсномиа
Сифатлари Дйсномиан
Меҳвар таснифи
Давр 31 Аугуст 2006 (2453979.0)
Катта ярим ўқи 37273±64 км
Экссентриситети 0.0062±0.0010
Орбитал даври 15.785899±0.000050 кун
Ўртача орбитал тезлиги 0.172 км/с
Чекиниш 45.49°±0.15° (геосентрик экваторга)
78.29°±0.65° (то Эрис'с орбит)
Орбитал тугун узунлиги 126.17°±0.26°
Табиий йўлдоши Эрида
Физик таснифи
Ўртача диаметри 700±115 км
Ўртача радиуси 350±57.5 км
Массаси массаси 0.143×1021 кг, зичлиги 0.8 г/cм3
Албедо 0.04+0.02
−0.01
Кўринма юлдуз катталиги ~25.4
Мутлақ юлдуз катталиги (Ҳ) ~5.6

Дисномия (Дйсномиа - расмий равишда (136199) Эрис И Дйсномиа) карлик сайёра Эриданинг ягона маълум бўлган йўлдошидир. У 2005-йилда Майк Браун ва WМ Кеcк расадхонасининг лазерли йўл-йўриқли юлдуз адаптив оптика жамоаси томонидан кашф этилган ва С/2005 (2003 УБ 313) 1 номини расмий равишда Дисномия (қадимги юнонча сўздан олинган) бўлгунга қадар олиб келган[1]. Дисномиянинг тахминий диаметри 700 ± 115 км (Эрида диаметрининг 25% дан 35% гача) ва Нептун орти энг катта обектлардан биридир.

Кашф этилиши

2005-йил давомида Гавайидаги Кеcк телескопларидаги адаптив оптика гуруҳи янги ишга туширилган лазерли йўриқнома юлдуз адаптив оптикаси тизимидан фойдаланган ҳолда Койпер белбоғининг тўртта энг ёрқин обектларини (Плутон, Макемаке, Ҳаумеа ва Эрида) кузатишларини амалга оширди. 2005-йил 10-сентабрда олиб борилган кузатишлар Эрида атрофидаги орбитада вақтинча С/2005 (2003 УБ 313) 1 деб белгиланган ойни аниқлади. Эрида учун аллақачон қўлланилган Хена тахаллусига мувофиқ, йўлдош "Габриэл" лақабини олди.

Хусусиятлари

Eris and Dysnomia
Эрида ва Дисномия

Дисномиянинг тахминий диаметри 700 ± 115 км, албедо билан 0.04+0.02
−0.01
. Ҳисоб-китоб АЛМА обсерваторияси томонидан субмиллиметрли спектрал минтақада радиометрик кузатиш ёрдамида олинган. Сунъий йўлдош учун потенциал массаларнинг кенг диапазони, унинг зичлигига қараб, тизимнинг масса нисбати 37:1 дан 115:1 гача бўлиши мумкин. Минимал ҳолатда 0.143×1021 кг масса ва 0.8 г/cм3 зичликка эга. Бироқ, албедодаги ҳаддан ташқари фарқни ҳисобга олсак, Дисномия Эрида каби қаттиқ жисм бўлиши даргумон ва бу диапазоннинг пастки қисмига яқинроқ бўлиши мумкин.

Дисномиянинг шакли номаълум. Катта ўлчамлари туфайли у шарсимон шаклга эга бўлиши мумкин; у Сатурн ва Ураннинг учта энг кичик эллипсоидал йўлдошларидан (Энcеладус, Мимас ва Миранда) каттароқдир[2]. Бу Қуёш тизимидаги энг катта маълум бўлган 17-чи табиий йўлдош ҳисобланади[3]. Ўзининг кашфиёти тасвирларида Дисномия К диапазонидаги Эридадан ~60 баравар заифроқ (ёки 4,43 магнитудали) бўлган[4][5] ва кейинчалик Ҳуббле космик телескопи билан олиб борилган кузатишлар унинг кўринадиган диапазонда 500 марта заифроқ эканлигини аниқлади. Бу сезиларли даражада қуюқроқ юзани кўрсатувчи ва анча қизилроқ спектрни билдиради[6]. Митти сайёраларнинг маълум бўлган йўлдошларидан фақат Харон Дисномиядан каттароқдир.

Орбита

Кек ва Хаббл кузатувларини бирлаштирган ҳолда, Дисномия орбитаси Кеплернинг сайёралар ҳаракатининг учинчи қонуни орқали Эрида массасини аниқлаш учун ишлатилган. Дисномиянинг Эридадан ўртача орбитал масофаси тахминан 37,300 км (23,200 миля), ҳисобланган орбитал даври 15,786 кун ёки тахминан ярим ойга тенг. Бу Эриданинг массаси Плутонникидан 1,27 марта катта эканлигини кўрсатади[7]. Хаббл томонидан олиб борилган кенг қамровли кузатишлар шуни кўрсатадики, Дисномия Эрида атрофида деярли айлана орбитага эга бўлиб, паст орбитал экссентриситетга эга (0,0062 ± 0,0010). Дисномия орбитаси давомида унинг эксантрик орбитаси туфайли Эридадан масофаси 462 ± 105 км (287 ± 65 мил) га ўзгаради.

Дисномиянинг динамик симуляцияси шуни кўрсатадики, унинг орбитаси ойнинг зичлигидан қат'и назар, 5-17 миллион йил давомида Эрида билан ўзаро тўлқинли шовқинлар орқали бутунлай айлана бўлиши керак эди. Бу нолга тенг бўлмаган экссентриклик Дисномия орбитаси бузилганлигини англатади. Бироқ, ўлчанган экссентриклик ҳақиқий эмас, балки албедо хусусиятлари билан ўлчовларнинг аралашуви ёки тизимли хатолар туфайли бўлиши мумкин.

2005-йилдан 2018-йилгача Хаббл кузатувларига кўра, Дисномия орбитасининг Эриданинг гелиоцентрик орбитасига нисбатан мойиллиги тахминан 78° деб ҳисобланган. Нишаб 90° дан кам бўлганлиги сабабли, Дисномия орбитаси Эрида орбитасига нисбатан олдинга силжийди. 2239-йилда Эрида ва Дисномия ўзаро таъсир даврига киришади, бунда Дисномиянинг орбитал текислиги Қуёшнинг чеккасида жойлашган бўлиб, Эрида ва Дисномия навбатма-навбат бир-бирини тутиб туришига имкон беради.

Шаклланиш

Астрономлар энди Койпер белбоғининг олтита энг ёрқин обектларида (КБО) табиий йўлдошлар борлигини билишади. Белбоғнинг заиф аъзолари орасида фақат тахминан 10% табиий йўлдошларга эга эканлиги маълум. Бу ўтмишда йирик КБО лар ўртасидаги тўқнашувлар тез-тез содир бўлганлигини англатади. Шунга ўхшаш механизм Қуёш тизими тарихининг бошида Ерга улкан зарба берувчи томонидан урилганда Ойнинг пайдо бўлишига олиб келган деб тахмин қилинади.

Ном

2006-16-a-full-1-
Эриданинг ё'лдоши Дисномия

Табиий йўлдошнинг кашфиётчиси Майк Браун йўлдош учун Дисномия номини танлади. Бу ном Эриданинг қизи сифатида мифологик Дисномия йўлдошларни бирламчи ном билан боғлиқ бўлган худолар шарафига номлашнинг ўрнатилган намунасига мос келади (шунинг учун Юпитернинг энг катта йўлдошлари Юпитерни севувчилар шарафига номланган, Сатурн эса унинг бошқа Титанлари шарафига номланган). Шунингдек, "Дйсномиа", "қонунсизлик" нинг инглиз тилидаги таржимаси, телевизорда Хена: Жангчи малика филмида Хена ролини ўйнаган актриса Люси Лоулессни акс эттиради. Расмий исмларини олишдан олдин Эрида ва Дисномия "Хена" ва "Габриэлле" лақабларини олишган, аммо Браун бу уланиш тасодифий эканлигини таъкидлайди.

Бу исмнинг асосий сабаби унинг Брауннинг рафиқаси Диане исмига ўхшашлигидир. Плутон ўз номини қисман унинг кашфиётчиси Клайд Томбаугҳ ишлаган расадхона асосчиси Персивал Лоуэллнинг бош ҳарфларини ва "Сайёра Х" ни излашга илҳомлантирган шахснинг бош ҳарфларини ташкил этувчи биринчи иккита ҳарфига боғлиқ. Харонни кашф этган Жеймс Кристи ҳам шунга ўхшаш нарсани қилди, хотини Чарленнинг лақаби бўлган Чарга юнонча тугайдиган -он қўшди. (Кристи "Харон" юнон мифологиясидаги шахс эканлигини билмас эди.) "Дисномия" ҳам Брауннинг хотини билан бир хил биринчи ҳарфга эга[8] ва Браун ой учун "Дй" (ˈдаɪ) тахаллусини ишлатади ва у хотинининг Ди тахаллуси билан бир хил талаффуз қилинади. Шу сабабли Браун тўлиқ исмни / д аɪ с ˈн оʊ м и ə / ни узун “й” товуши билан талаффуз қилади.


Манбалар

  1. ↑ Греэн, Д. W. Э. (13 Септембер 2006) „(134340) Плуто, (136199) Эрис, анд (136199) Эрис И (Дйсномиа)“. ИАУ Cирcулар.
  2. ↑ Лакдаwалла, Эмилй (25 Жануарй 2018) „Соме биг моонс ин тҳе Куипер белт“. Тҳе Планетарй Соcиэтй.
  3. ↑ „Лист Оф Тҳе Солар Сйстем'с 30 Биггест Моонс“. Спаcеопедиа.
  4. ↑ Жоҳнстон, W. Р. (30 Деcембер 2008) „(136199) Эрис анд Дйсномиа“. Жоҳнстон'с Арчиве. Қаралди: д.
  5. ↑ Греэн, Д. W. Э., (4 Оcтобер 2005) „С/2005 (2003 УБ313) 1“. ИАУ Cирcулар.
  6. ↑ Сиcардй, Б., эт ал. (2011) „А Плуто-лике радиус анд а ҳигҳ албедо фор тҳе дwарф планет Эрис фром ан оccултатион“. Натуре.
  7. ↑ Броwн, М. Э., Счаллер, Э. Л. (2007) „Суппортинг Онлине Материал фор Тҳе Масс оф Дwарф Планет Эрис“. (ПДФ). Сcиэнcе. Қаралди: ҳ.
  8. ↑ Тйтелл, Д., (14 Септембер 2006) „Алл Ҳаил Эрис анд Дйсномиа“. Скй & Телесcопе. 2006-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.

Ҳаволалар