Kontent qismiga oʻtish

Dinara Smailova

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Dinara Botayevna Smailova (qozoqcha: Динара Ботаевна Смаилова; 1969-yil 12-fevralda tugʻilgan), shuningdek Dina Tangsari (Дина Таңсәрі / Dina Tañsärı) nomi bilan ham tanilgan, maishiy zoʻravonlik va jinsiy zoʻravonlikdan omon qolganlar bilan ishlashi bilan tanilgan qozoq inson huquqlari faoli.

Faolligi

Smailova dastlab internetda avval prodyuser sifatida ishlagan bolalar teatrining nomidan olingan Dina Tangsari taxallusi ostida yozishni boshlagan. 2016-yil avgustida Smailova ijtimoiy tarmoqlarda 20 yil avval ommaviy zoʻrlanganini oshkor qilib, #nemolchi (ruscha: немолчи) xeshtegi bilan post joylashtiradi[1]. Oʻsha yilning oxirida u oilaviy va jinsiy zoʻravonlikdan omon qolganlar huquqlarini himoya qiluvchi notijorat tashkilot — NeMolchiKZni tashkil qildi. Tashkilot orqali Smailova maishiy zoʻravonlikni boshdan kechirayotgan odamlarga onlayn maslahatlar bergan. Orda nashrida 2023-yilda chop etilgan hisobotda qayd etilishicha, NeMolchiKZ orqali Smailovaning faoliyati 239 nafar zoʻrlovchining jinoiy javobgarlikka tortilishiga, harakatsizligi uchun 200 nafar politsiya xodimiga nisbatan intizomiy choralar koʻrilishiga, shuningdek 35 000 nafar zoʻravonlikdan omon qolganlarga koʻmak koʻrsatilishiga sababchi boʻlgan[2][3][4]. 2017-yil avgustida Smailova zoʻrlash bilan bogʻliq tamgʻa haqida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasida nutq soʻzladi[1][5].

Oʻz faolligi davomida Smailova keng tarqalgan jinsiy va maishiy zoʻravonlikdan ayollar va bolalarni himoya qila olmagani uchun Qozogʻistondagi Qozogʻiston hukumatini tanqid qilib kelgan. U 2017 va 2020-yillarda, oʻzi rad etgan firibgarlik va moliyaviy noqonuniylik haqidagi ayblovlar hamda boshqa mojaro va tortishuvlardan soʻng, 2021-yilda Qozogʻistonni tark etib, eri va oʻgʻli bilan Gruziyaga koʻchib oʻtdi[2][6]. Gruziyada yashar ekan, u NeMolchiKZni rasmiy ravishda Nemolchi nomi bilan roʻyxatdan oʻtkazdi[6].

2023-yilda Smailova va uning eri Almat Muhamedjanov Turkiyaga safardan soʻng Gruziyaga qayta kirishi taqiqlanganidan keyin, ular qayerdaligi hozircha aniq koʻrsatilmagan, biroq Yevropa Ittifoqi tarkibiga kiruvchi bir mamlakatga joylashgan va 2024-yil holatiga koʻra u yerda boshpana soʻramoqda[3][5].

Jinoiy ayblovlar

2023-yil 16-oktabrda Oʻskemen shahar politsiya boshqarmasi Smailovaga nisbatan firibgarlik boʻyicha tergov ishini boshladi va NeMolchiKZga xayriya qilgan kamida 800 kishini soʻroq qildi. Smailova tergov borayotganidan faqatgina qoʻllab-quvvatlovchilaridan biri politsiya ular bilan bogʻlanganini aytgach xabar topgan[2][7]. 2023-yil 23-noyabrda prokuratura Smailova va NeMolchiKZning bank hisoblarini muzlatib qoʻyishga buyruq berdi[2][4].

2023-yil 27-dekabrda Ichki ishlar vazirligi Almati shahri, Almati viloyati va Sharqiy Qozogʻiston viloyatidagi hokimiyat organlari Smailovaga qarshi jinoiy ish qoʻzgʻatayotganini eʼlon qildi. Ayblovlarga firibgarlik, shaxsiy hayot daxlsizligini buzish va ataylab yolgʻon maʼlumot tarqatish kiritilgan edi. 2023-yil 28-dekabrda Oʻskemendagi sud Smailovani ikki oy muddatli hibs jazosi buyurildi va Sharqiy Qozogʻiston viloyati politsiyasi uni qidiruvga berilganlar roʻyxatiga kiritdi[2][8][7][9].

Prokuratura Smailova xayriya mablagʻlaridan millionlab tengeni oʻzlashtirganini, oʻz mablagʻlarini talon-toroj qilinganidan shikoyat qilgan yetti nafar donorni misol qilib koʻrsatib, u xayriyalarni shaxsiy maqsadlarda ishlatganini va NeMolchiKZ zaif qatlam vakillarini qoʻllab-quvvatlamaganini daʼvo qildi[7]. Shuningdek, ular Smailovani NeMolchiKZ xizmatidan foydalangan shaxslarning shaxsiy maʼlumotlarini oshkor etganlikda va odamlarni zoʻravonlik qilganlikda „asosiz ravishda“ ayblaganlikda ham ayblashdi[2][10][6][11]. Smailovaning advokati Gulnora Juaspaeva politsiya Smailovaga ayblov qoʻyish uchun NeMolchiKZga xayriya qilgan 7000 kishining maʼlumotlarini qoʻlga kiritganini taʼkidladi va Smailovaga qarshi yetti shikoyat tergov boshlanganidan keyingina berilganini iddao qildi[12]. Juaspaeva prokuraturaning Smailova millionlab tenge oʻzlashtirgani haqidagi daʼvosini tanqid qilib, olti nafar shikoyatchi tomonidan berilgan xayriyalarning umumiy miqdori 23 000 tengega teng ekanini bildirdi. Juaspaeva tergov davomida politsiyani bir qator qonunbuzarliklarda, jumladan, uni ish materiallariga yaqinlashtirmayotganlikda aybladi[2].

Smailova oʻzining hibsga olinishi va qamoqqa qamash haqidagi qarorga apellyatsiya bergan, 2024-yil yanvarida Apellyatsiya sudi ayblovlarni olib tashlashni rad etdi[9]. Shundan soʻng Smailova Qozogʻiston Prezidenti Qasim-Jomart Toqayevga ayblovlar boʻyicha xolis tergov oʻtkazilishini taʼminlashni soʻrab murojaat qildi[13]. Agar aybdor deb topilsa, Smailovani 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi kutmoqda[2]. Ayblovlardan soʻng, Smailova Yevropadagi nomaʼlum bir mamlakatdan boshpana soʻradi, 2024-yil fevral holatiga koʻra ariza koʻrib chiqilmoqda[2].

Reaksiya

Human Rights Watch Qozogʻiston hukumatini Smailovani uning faolligidan oʻch olish maqsadida „shubhali“ ayblovlar bilan nishonga olishda aybladi va jinoyat-protsessual tizimi uni „jim qilish“ uchun ishlatilmasligi uchun Smailovaning odil sudlovga boʻlgan huquqini taʼminlashga chaqirdi[2].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 „From where I stand: "We are not the ones to be shamed! Our attackers should be ashamed and prosecuted!"“ (en). UN Women (2017-yil 17-avgust). 2017-yil 17-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 „Kazakhstan: Women's Rights Activist Targeted with Dubious Fraud Charges“ (en). Human Rights Watch (2024-yil 5-fevral). 2024-yil 5-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Қазақстанда "НеМолчи.kz" қорының жетекшісіне іздеу жарияланды“ (kk). Azattyq Radiosy (2023-yil 27-dekabr). 2023-yil 28-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  4. ↑ 4,0 4,1 Nizhegorodski, Yuri „Дело #НеМолчиKZ: почему Дина Тансари запросила политическое убежище в Европе и что будет с ее Фондом“ [The #NeMolchiKZ case: why Dina Tangsari requested political asylum in Europe and what will happen to her Foundation] (ru). Orda (2023-yil 24-dekabr). 2024-yil 4-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  5. ↑ 5,0 5,1 Ilina, Viktoriya „Казахстанская правозащитница Тансари и её муж попали в списки нежелательных визитёров Грузии“ [Kazakh human rights activist Tangsari and her husband were included on Georgia's list of unwanted visitors] (ru). Orda (2023-yil 15-oktyabr). 2023-yil 18-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 „HRW Urges Kazakh Authorities To Drop 'Dubious Fraud Charges' Against Women's Rights Activist“ (en). RadioFreeEurope/RadioLiberty (2024-yil 5-fevral). 2024-yil 6-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Sandoval, Lindsey „In Kazakhstan, the head of the Nemolchi Foundation, Dina Smailova, was arrested in absentia in a fraud case.“ (en-US). Perild (2023-yil 28-dekabr). 2024-yil 6-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  8. ↑ „Kazakhstan Adds Women's Rights Activist To Wanted List“ (en). RadioFreeEurope/RadioLiberty (2023-yil 27-dekabr). 2024-yil 5-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  9. ↑ 9,0 9,1 „Сот "НеМолчи.kz" қорының жетекшісін қамауға алу туралы шешімді өзгертпеді“ (kk). Azattyq Radiosy (2024-yil 6-yanvar). 2024-yil 7-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  10. ↑ Turlybek, Shugyla „Тансари объявлена в розыск за мошенничество“ [Tangsari wanted for fraud] (ru-RU). Polisia.kz (2023-yil 27-dekabr). 2024-yil 4-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  11. ↑ „Следственный суд города Усть-Каменогорска выдал санкцию на арест Динары Смаиловой“ [The investigative court of the city of Ust-Kamenogorsk issued a warrant for the arrest of Dinara Smailova] (ru). Vlast (2023-yil 28-dekabr). 2024-yil 21-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  12. ↑ Smagulov, Aset „Дело против лидера #НеМолчиKZ Дины Тансари: называют мошенницей, но никто не жалуется“ [The case against #NeMolchiKZ leader Dina Tangsari: they call her a fraud, but no one is complaining] (ru). Orda (2023-yil 6-dekabr). 2023-yil 6-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral.
  13. ↑ Bagdatova, Gauhar „«Не Молчи» қорының жетекшісі Дина Таңсәрі президентке үндеу жолдады“ [Dina Tangsari, head of "Ne Molchi" foundation, sent an appeal to the president] (kk). Zhas Alash (2024-yil 3-yanvar). 2024-yil 4-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-fevral. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Dinara_Smailova&oldid=397145" dan olindi