Kontent qismiga oʻtish

Deyarli hamma narsaning qisqacha tarixi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Deyarli hamma narsaning qisqacha tarixi
Asl nomi A Short History of Nearly Everything
Muallif(lar) Bill Bryson
Til inglizcha
Nashr etilgan sanasi 2003
Nashriyot Doubleday (Buyuk Britaniya)
Broadway Books (AQSh)
ISBN 0-7679-0817-1
OCLC 51900381
Dewey oʻnlik tasnifi: 500 21; Kongress kutubxonasi tasnifi: Q162 .B88 2003

Deyarli hamma narsaning qisqacha tarixi[1] (inglizcha: A Short History of Nearly Everything) — amerikalik-britaniyalik yozuvchi Bill Bryson tomonidan yozilgan ommabop ilmiy kitob. Asarda ilm-fanning turli sohalari keng kitobxonlar ommasi tushunishi oson boʻlgan sodda tilda yoritilgan. Kitob ilmiy mavzularga bagʻishlangan koʻplab asarlarga nisbatan keng ommaga moʻljallangani bilan ajralib turadi. U 2005-yilda Buyuk Britaniyada ommabop ilmiy kitoblar orasida eng koʻp sotilgan asarlardan biri boʻlib, 300 mingdan ortiq nusxada sotilgan[2].

Ushbu asar Brysonning odatiy sayohatnomalar janridan farq qilib, kimyo, paleontologiya, astronomiya va zarralar fizikasi kabi umumiy fanlarni tasvirlaydi. Kitobda muallif vaqt tushunchasini Katta portlashdan kvant mexanikasi kashf qilinguniga qadar boʻlgan davrni evolyutsiya va geologiya orqali oʻrganadi.

Yozilish tarixi

Bill Bryson bu kitobni oʻzining ilmiy bilimlari yetarli emasligidan, toʻgʻrirogʻi, deyarli yoʻqligidan qoniqmagani sababli yozgan. Uning yozishicha, maktabda ilm-fan uzoq va tushuntirilmagan mavzu boʻlgan. Darsliklar ham, oʻqituvchilar ham unda bilimga boʻlgan ishtiyoqni uygʻota olmagan, bunga asosiy sabab, ular hech qachon voqealarning nega, qanday va qachon yuz berganiga chuqur kirmaganlaridir.

“Xuddi [darslik muallifi] hamma narsani o‘ta zerikarli va tushunarsiz qilib ko‘rsatish orqali barcha qiziqarli ma’lumotlarni sir saqlamoqchi bo‘lgandek edi”.

— Bryson, o‘zi o‘qigan maktabdagi ilmiy kitoblarning holati haqida[3].

Mundarijasi

Bryson koinotning hajmini, shuningdek, atomlar va subatom zarralarning oʻlchamlarini jonli va oddiy xalq tilida tasvirlab beradi. Soʻngra u geologiya va biologiya tarixini oʻrganadi hamda hayotning ilk paydo boʻlishidan to bugungi zamonaviy insongacha boʻlgan yoʻlni kuzatib, asosan Homo sapiens rivojlanishiga eʼtibor qaratadi. Bundan tashqari, u Yerga meteorit urilishi ehtimoli, insoniyatning bunday meteoritni toʻqnashuvdan oldin payqash qobiliyati va ushbu hodisa keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan ulkan talofatlar haqida mulohaza yuritadi. Shuningdek, u sayyoramiz tarixidagi vulqonlar bilan bogʻliq eng dahshatli ofatlar, jumladan, Krakatau va Yellowstone milliy bogʻi voqealarini tasvirlaydi.

Kitobning katta qismi tadqiqotlar va kashfiyotlar ortida turgan olimlar haqidagi yumoristik hikoyalarga hamda ularning baʼzan gʻayritabiiy xatti-harakatlariga bagʻishlangan. Bryson, shuningdek, insoniyatning Yer iqlimiga va boshqa turlarning yashashiga taʼsiri haqidagi zamonaviy ilmiy qarashlar, shuningdek, zilzilalar, vulqonlar, tsunamilar, toʻfonlar kabi tabiiy ofatlarning koʻlami va ulardan ayrimlari sabab boʻlgan ommaviy qirilib ketishlar haqida soʻz yuritadi.

Kitobning rasmlar bilan boyitilgan nashri 2005-yil noyabr oyida sotuvga chiqdi[4]. Shuningdek, uning audio-kitob shaklidagi bir nechta versiyalari mavjud boʻlib, ular orasida muallif tomonidan oʻqilgan qisqartirilgan variant va kamida uchta toʻliq (qisqartirilmagan) versiya bor.

Ikkinchi nashri

Asl nusxadagi xatolarni tan olgan holda va eng muhimi, ilm-fandagi ulkan oʻzgarishlarni hisobga olib, 2025-yil oxirida kitobning ikkinchi nashri chop etildi[5]. Ushbu nashrda barcha boblar keng qamrovli tarzda qayta koʻrib chiqilgan va tahrirlangan[6].

Mukofotlar va taqrizlar

Kitob asosan ijobiy baholandi. Taqrizchilar uni maʼlumotlarga boy, mahorat bilan yozilgan va koʻngilochar asar sifatida eʼtirof etdilar[7][8][9][10][11].

2004-yilda ushbu kitob uchun Brysonga eng yaxshi umumiy ilmiy kitob yoʻnalishida Aventis Prizes for Science Books mukofoti berildi[12]. Bryson keyinchalik 10 000 funt sterling miqdoridagi mukofot pulini Great Ormond Street Hospital bolalar xayriya jamgʻarmasiga hadya qildi[13]. Shuningdek, oʻsha yili kitob Samuel Johnson Prize mukofotining saralash roʻyxatiga kiritildi[14].

2005-yilda kitob ilm-fan kommunikatsiyasi sohasidagi xizmatlari uchun Yevropa Ittifoqining Descartes Prize mukofotiga sazovor boʻldi[15].

Manbalar

  1. ↑ „Deyarli hamma narsaning qisqacha tarixi“. Asarlar.uz. O‘zbekiston: Asarlar.uz. Qaraldi: 2026-yil 26-mart.
  2. ↑ "How to… Make a Mint From Science", BBC Science Focus, July 2006, p.54
  3. ↑ Bryson, Bill. A Short History of Nearly Everything. USA: Broadway Books, May 2003. ISBN 0-7679-0817-1. 
  4. ↑ Bryson, Bill. A Short History of Nearly Everything: Special Illustrated Edition. Broadway Books, November 2005. ISBN 0-7679-2322-7. 
  5. ↑ Jefferson, Dee. „Bill Bryson: ‘Ever since I was a little boy, I have pretended to be able to vaporise people I don’t like’“ (en-GB). The Guardian (2025-yil 15-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 16-noyabr.
  6. ↑ Bryson, Bill. A Short History of Nearly Everything 2.0 (en), 2025-10-21. 
  7. ↑ Waller, John. „Everything you've ever wanted to know (but didn't dare ask)“. The Guardian (2003-yil 21-iyun). 2017-yil 12-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-iyun.
  8. ↑ „A Book Review of: A Short History of Nearly Everything by Bill Bryson – Broadway Books, 2003“. Jupiter Scientific (2004). 2017-yil 21-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-iyun.
  9. ↑ Ayers, Kate „Review – A Short History of Nearly Everything“. Bookreporter.com (2011-yil 23-yanvar). 2017-yil 8-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-iyun.
  10. ↑ Gratzer, Walter (August 2003). "A stranger in a strange land" (en). Nature 424 (6950): 725. doi:10.1038/424725a. ISSN 1476-4687. https://www.nature.com/articles/424725a. 
  11. ↑ Regis, Ed. „Atoms the Size of Peas“ (en-US). The New York Times (2003-yil 18-may). Qaraldi: 2022-yil 24-iyul.
  12. ↑ Amos, Jonathan. „Bryson wins £10,000 science prize“. BBC News (2004-yil 14-iyun). 2018-yil 25-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 15-mart.
  13. ↑ Crown, Sarah. „Bryson gives away Aventis winnings“. The Guardian (2004-yil 22-iyun). 2018-yil 30-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-iyun.
  14. ↑ „The Samuel Johnson Prize 2004“. The Samuel Johnson Prize. 2018-yil 6-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-oktyabr.
  15. ↑ Pauli, Michelle. „Bryson wins Descartes prize for his guide to science“. The Guardian (2005-yil 7-dekabr). 2018-yil 30-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-iyun.

Havolalar

Vikiiqtibosda Deyarli hamma narsaning qisqacha tarixiga tegishli iqtiboslar mavjud. 



"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Deyarli_hamma_narsaning_qisqacha_tarixi&oldid=393820" dan olindi