Devona Husomiy
| Muhaddis | |
|---|---|
|
Ism |
Devona Husomiy |
|
Tavalludi |
XV asrning oxiri |
|
Vafoti |
XVI asrning boshi |
|
Falsafa maktabi |
|
Devona Husomiy — (XV asrning oxiri—XVI asrning boshi) — forsigoʼy shoir, alloma va muhaddis. Devona Husomiyning tugʻilgan yeri Xiva (Xorazmdir). Darvesh, qalandar boʻlgan[1]. “Muzakkiri ahbob”da yozilganki, Devona Xusomiy haj safariga borayotganda bir viloyatning hukmdori: “Ey, Devona Husomiy, ne hohishingiz boʻlsa, mendan tilang!” - deb iltimos qilibdi. Devona unga: “Mening bir iltimosim bor, pashshalarga buyuring, menga ozor bermasinlar!”. Hukmdor deydi: “Pashshalarga mening hukmim oʻtmaydi!” Devona deydi: “Arzimas pashshaga hukmi oʻtmaydigan odamdan men neni tilashim mumkin?”. Hokim bu javobdan mulzam boʻlgan ekan, Devona esa hech narsa soʻramay ketgan ekanlar. Devona Husomiy Buxoroyi sharifda ham yashagan va gʻazallar ham yozgan: Chashmi purxuni Husomiy manqali pur otash ast, Har taraf mujgon, bar oʻ sixi kabob az jigar ast. Darveshali Changiyning “Tuhfat us surur” nomli musiqaga doir asari bor. U bu asarini Buxoro hukmdori Imomqulixonga atab 1611-yilda yozgan. Sanʼatshunoslik fanlari nomzodi Dilbar Rashidiy “Tuhfat us surur” dan bir necha parchalarni gazetada eʼlon qilgan. Mazkur parchalarda Devona Husomiy bilan Hazrat Xoja Ahror Valiy oralarida boʻlib oʻtgan voqealar bayon qilingan. Devona Husomiy Hazrat Ahrorga murid boʻlgan. Mazkur asarda naql etilishicha, Devona Husomiy Qorakoʻldan Samarqandga boradi. Ittifoqo Ramazon oyi boʻlgan ekan. Devona esa Xoja Muhammad Dashtiy Qatagʻon rahmatullohi alayh mozorlarida peshin payti non tanovul qila boshlaydi. Olomon uning ustiga yopirilib keladi va narsa yemoqlikni man etadi. U esa tanbeh beruvchilar gapiga parvo qilmay, yeyaveradi. Bu gap Hazrat Xoja Ahror Valiyga borib yetganda, Hazrat oyoq yalang ulovga minib Devonaning yoniga keladilar va unga: “Ey, devona, sen musulmonmi?” -deydilar. U “Alhamdulillah!” - deydi. Hazrat: “Musulmonlik binosi nechtadir?” - deydilar. U aytadiki: “Bitta!” Hazrat Xoja Ahror bu javobdan tabassum qilib deydilar. “Qanday?” U deydi: “Chunki qolgan ikkitasi, yaʼni zakotu hajini siz yegansiz qolgan ikkitasi, yaʼni namozu roʻzasini men yeganman. Shu bois bittasi, yaʼni lo iloha illolloh qolgan”. Ushbu javob Hazrat Xoja Ahror Valiyga bagʻoyat xush keldi va Devonani oʻzlari bilan birga olib bordilar. Devona Xusomiy XV asrning oxiri — XVI asrning boshida yashab oʻtgan. U kishining qabri Qorakoʻldadir[2].
Alisher Navoiy uni “Majolis un-nafois”ning 3-majlisida qayd etib, quyidagi matlasini keltirib oʼtadi:
Figʼon, ey doʼston, k-on laʼli shirin az havas moro
Bikushtu hech kas bar sar nayomad juz magas moro.
(Mazmuni: Ey doʼstlar, figʼonkim, ul shirin lab yor havas yuzasidan bizni oʼldirdi-yu, pashshadan oʼzga hech kim (xabar olish uchun) boshimizga kelmadi)[3][4].
Manbalar
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |