De Orbitis Planetarum
| De Orbitis Planetarum | |
|---|---|
| Asl nomi | De Orbitis Planetarum (lotincha) |
| Muallif | Iogann Kepler |
| Tili | Lotin tili |
| Nashr etilgan yil | 1618-yil |
| Soha | Astronomiya, Astrologiya |
| Asosiy g'oya | Sayyoralar orbitalarining musiqiy va geometrik uyg'unligi |
De Orbitis Planetarum (lotinchadan tarjimasi: "Sayyeralar orbitalari haqida") — nemis astronomi, matematigi va faylasufi Iogann Kepler tomonidan yozilgan tarixiy risola yoki asarning tarkibiy qismi bo'lib, u sayyoralarning harakati, ularning orbitalari va koinotdagi geometrik hamda musiqiy mutanosibliklarni ("koinot musiqasi") o'rganishga bag'ishlangan.
Tarixi va mazmuni
XVII asr boshlarida Iogann Kepler koinot tuzilishini ilmiy va falsafiy jihatdan chuqur tahlil qilib, o'zining mashhur Kepler qonunlarini yaratish ustida ish olib borayotgan edi. Ushbu davrda u sayyoralar faqatgina mexanik qonunlar bo'yicha harakatlanib qolmay, balki ularning orbitalarining o'lchamlari va tezliklari orasida mukammal pifagorchilikka asoslangan musiqiy intervallar (garmoniya) mavjudligiga qattiq ishongan.
"De Orbitis Planetarum" risolasida Kepler quyidagilarni bayon qilgan:
- Quyosh tizimidagi sayyoralarning harakat tezligi ularning Quyoshdan qanday masofada joylashganligiga qarab qanday matematik va musiqiy nisbatlarni hosil qilishini tushuntirish.
- Sayyoralar orbitalarining geometrik shakllari (ellipslar) va ularning o'zaro nisbatlarini mukammal kosmik tartib sifatida ko'rsatish.
- Garchi Kepler keyinchalik o'zining mazkur garmonik g'oyalarini Harmonices Mundi (Koinot garmoniyasi, 1619) nomli yanada yirik va mashhur asarida to'liq jamlagan bo'lsa-da, De Orbitis Planetarum uning ilmiy izlanishlari va o'sha davrdagi qarashlarining shakllanish tarixida muhim bosqich bo'lgan.
Ilmiy ahamiyati
Bu kabi asarlar Uyg'onish davri ilm-fani uchun xarakterli bo'lib, unda ilm (astronomiya) va falsafa (mistik garmoniya) hali bir-biridan to'liq ajralmagan edi. Kepler Quyosh sistemasidagi haqiqiy fizika qonunlarini (elliptik orbitalarni) izlash jarayonida geometrik va musiqiy uyg'unliklarni o'rganib, oxir-oqibat zamonaviy astrofizikaning asosini tashkil etuvchi qonuniyatlarni kashf etdi.