Dahla toʻgʻoni
| Dahla toʻgʻoni | |
|---|---|
 2012-yilda Dahla toʻgʻonining havofotosi | |
  Dahla toʻgʻoni joylashuvi | |
| Mamlakat | Afgʻoniston |
| Manzil | Shah Vali Kot tumani, Qandahor viloyati |
| Koordinatalar | 31°51′20″N 65°53′33″E / 31.855544°N 65.892413°E |
| Maqsad | Sugʻorish va ichimlik suvi |
| Holat | Operational |
| Ochilish sana | 1952 |
| tomonidan qurilgan | Morrison Knudsen |
| Ega(lari) | Afgʻoniston hukumati |
| Operator(lar) | Helmand va Arghandab vodiysi boshqarmasi |
| Toʻgʻon va suv oʻtkazgichlar | |
| Toʻgʻon turi | Tuproqli to'g'on |
| Impounds | Arghandab daryosi |
| Uzunlik | 535 metr |
| Spillways | 2 |
| suv ombori | |
| Umumiy sigʻimi | 314 mln m³ |
Dahla toʻgʻoni, shuningdek Arghandab toʻgʻoni va Kasa nomi bilan ham tanilgan,[1] Afgʻonistonning Qandahor viloyatidagi Shah Vali Kot tumanida joylashgan, viloyat poytaxti Qandahordan taxminan 40 km (25 mi) shimoli-sharqda joylashgan.[2] Toʻgʻon nomi u qurilgan hududning tarixiy nomi — Dahladan olingan.[3] Bu toʻgʻon qoʻshni Helmand viloyatidagi Kajaki toʻgʻonidan keyin Afgʻonistondagi ikkinchi yirik toʻgʻon hisoblanadi. 2019-yilda Afgʻoniston hukumati toʻgʻonni modernizatsiya qilish uchun 450 million dollar sarflashni rejalashtirgan edi. Loyiha toʻgʻon devorlarini taxminan 13 metrga koʻtarishni oʻz ichiga oladi, natijada suv ombori qariyb bir milliard kubometr toza suvni sigʻdira oladi va 22 megavatt (MVt) elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun uchta turbina oʻrnatiladi.[4]
Dahla toʻgʻoni 1952-yilda uzunligi 250 mi (400 km) boʻlgan Arghandab daryosida qurilgan. Keyingi o'n yilliklar davomida uning suv ombori loyqa bilan toʻlib qolishi natijasida sugʻorish tizimining samaradorligi pasayib ketdi. Bu toʻgʻonni qayta tiklashni taqozo etdi; loyqadan tozalash ishlari va suv yetkazib berish tizimini yaxshilash loyihasi 2012-yil mart oyida Kanada koʻmagi bilan yakunlandi. Ikkinchi bosqich loyqa sababli yoʻqolgan sigʻimni qoplash va toʻgʻon dastlab qurilgan sugʻorish imkoniyatlarini toʻliq tiklash uchun toʻgʻon balandligini koʻtarishni oʻz ichiga olgan edi.
Tarixi
Dahla toʻgʻoni 1952-yilda, Afg'oniston — AQSh munosabatlari kengaya boshlagan davrda qurib bitkazilgan. Toʻgʻonning maqsadi Qandahor viloyati dehqonlariga yordam berish va Qandahor shahrini toza ichimlik suvi bilan taʼminlash boʻlgan.
Dahla toʻgʻoni tuproq va toshdan toʻkilgan toʻkmali toʻgʻon konstruksiyasidir. Uning balandligi 55 m (180 ft), tepadagi uzunligi esa taxminan 535 m (1,755 ft) ni tashkil qiladi. Asosiy toʻgʻon atrofida oltita yordamchi (saddle) toʻgʻonlar qurilgan boʻlib, ularning umumiy uzunligi 2,040 m (6,690 ft), balandligi esa 15–25 m (49–82 ft) oraligʻida. Suv toshqinlarini oʻtkazib yuborish uchun ikkita suv chiqargich (spillway) qurilgan.
Suv omborining sigʻimi 314 million m³ ni tashkil qiladi. Qandahor viloyatidagi 30,000 ga (74,000 akr) yerni sugʻorishga moʻljallangan tizim 77.6 km (48.2 mi) asosiy kanal va 415 km (258 mi) tarmoq kanallaridan iborat. Loyihaning pudratchisi Amerikaning Morrison Knudsen kompaniyasi boʻlgan. Toʻgʻon va sugʻorish tizimi Helmand va Arghandab vodiysi boshqarmasi nazorati ostida.
Qayta tiklash va kengaytirish
Toʻgʻon 1952-yilda bitkazilgach, keyingi oʻn yilliklar davomida yaxshi ishladi. Biroq, 1980-yillardagi Sovet bosqini davrida sugʻorish tizimi qarovsiz qoldi. 2008-yilda Kanada mutaxassislari oʻtkazgan texnik baholash shuni koʻrsatdiki, suv ombori loyqa bosishi natijasida sigʻim 34% ga kamaygan, sugʻorish tizimi yomonlashib, suv yoʻqotish darajasi 70% ga yetgan. Shundan soʻng ikki bosqichli qayta tiklash rejasi ishga tushirildi.
Qayta tiklash ishlari yakunlangach, mavjud suv hajmi 300 million m³ dan 484 million m³ gacha oshirildi. Bu Shah Vali Kot, Arghandab, Zhari, Panjwai, Maiwand, Dand tumani va Daman tumani hududlarini sugʻorishni yaxshiladi, shuningdek GES qurish imkonini berdi.
1-bosqich
Birinchi bosqichda qayta tiklash ishlari Kanada tomonidan 2009—2012-yillarda "Arghandab sugʻorish tizimini qayta tiklash loyihasi" doirasida qariyb 44 million dollar xarajat bilan amalga oshirildi. Bunda 77.6 km (48.2 mi) asosiy kanal va 415 km (258 mi) kichik kanallar loyqadan tozalandi va taʼmirlandi.
2-bosqich
Ikkinchi bosqich toʻgʻon balandligini 8 m (26 ft)ga koʻtarishni oʻz ichiga oladi. Ishlar AQSh armiyasi muhandislar korpusi tomonidan boshlangan edi, ammo keyinchalik moliyaviy masalalar tufayli toʻxtab qoldi.
3-bosqich
Uchinchi bosqich Qandahor shahrini ichimlik suvi bilan taʼminlash va toʻgʻonda har biri 8 MVt quvvatga ega uchta turbina oʻrnatishni nazarda tutadi.[5]
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ „Ambitious development on fragile foundations: Criticalities of currentlarge dam construction in Afghanistan“. www.academia.edu (2014). Qaraldi: 2019-yil 1-aprel.
- ↑ „Dahla Dam reconstruction gives hope to Kandahar farmers“. Pajhwok Afghan News (2011-yil 24-fevral). 2019-yil 6-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 6-may.
- ↑ On the Road - Dahla Dam in Kandahar YouTubeda (TOLO TV, 2023-yil 6-yanvar)
- ↑ „ADB Grant to Improve Water Resources, Enhance Productivity in Afghanistan“. Osiyo taraqqiyot banki (2019-yil 11-sentyabr). Qaraldi: 2024-yil 4-aprel.
- ↑ „Ministry To Invest $450 Million In Kandahar Dam Project“. TOLOnews (2018-yil 6-iyul).
Havolalar
 |
Vikiomborda „Dahla toʻgʻoni“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
- Qandahor viloyatidagi Dahla toʻgʻoni YouTubeda, Ariana News, 2023-yil 28-aprel
- Dahla toʻgʻonidan suv qoʻyib yuborilishi YouTubeda (2016-yil 4-fevral)