Corrado Gini
| Corrado Gini | |
|---|---|
 Gini 1945-yilda | |
| Tavalludi |
23-may 1884-yil Motta di Livenza, Italiya Qirolligi |
| Vafoti |
13-mart 1965-yil (80 yoshda) Rim, Italiya |
| Sohasi | Statistika, Demografiya, Sotsiologiya |
| Institutlar | Cagliari universiteti, Sapienza universiteti |
Corrado Gini (23-may 1884-yil — 13-mart 1965-yil) — italiyalik statistik, demograf va sotsiolog bo‘lib, u Jini indeksini ishlab chiqqan. Bu ko‘rsatkich jamiyatdagi daromad tengsizligini o‘lchash uchun qo‘llaniladi. Gini organitsizm tarafdori bo‘lib, uni davlatlarga nisbatan qo‘llagan[1]. U yevgenika tarafdori bo‘lgan va Ikkinchi jahon urushidan oldin hamda urush davrida Italiya fashizmini qo‘llab-quvvatlagan. Urushdan so‘ng u Italian Unionist Movementni tashkil etib, Italiyani AQSh tarkibiga qo‘shishni ilgari surgan[2].
Faoliyati
Gini 1884-yil 23-mayda Motta di Livenza shahrida, Treviso yaqinida, yer egalari oilasida tug‘ilgan. U Bolonya universitetining huquq fakultetiga o‘qishga kirib, huquq bilan bir qatorda matematika, iqtisodiyot va biologiyani ham o‘rgangan.
Uning ilmiy faoliyati ikki yo‘nalishda rivojlangan: ijtimoiy fanlar va statistika. U faqat statistik usullar bilan cheklanib qolmay, balki biologik va ijtimoiy hodisalar qonuniyatlarini ham o‘rganishga qiziqqan. Uning ilk nashr etilgan asari Il sesso dal punto di vista statistico (1908-yil) bo‘lib, unda tug‘ilishdagi jinsiy nisbat statistik jihatdan tahlil qilingan.
1912-yilda u o‘zining mashhur Jini koeffitsientini Variabilità e mutabilità asarida e’lon qilgan[3]. Bu ko‘rsatkich statistik tarqoqlik o‘lchovi bo‘lib, daromad yoki boylik taqsimotidagi tengsizlikni ifodalaydi.
1910-yilda u Kalyari universitetida statistika professori bo‘lgan, 1913-yilda esa Padua universitetiga o‘tgan. 1920-yilda u Metron jurnaliga asos solgan va uni umrining oxirigacha boshqargan[4].
1925-yilda u Rim Sapienza universiteti professori bo‘ldi. U yerda sotsiologiya kurslarini tashkil etgan, 1928-yilda statistika maktabini, 1936-yilda esa statistika, demografiya va aktuar fanlar fakultetini yaratgan.
Fashizm davrida
1926-yilda u Rimdagi Markaziy statistika instituti prezidenti etib tayinlandi va uni yagona milliy statistika markaziga aylantirdi. U Benito Mussolini bilan yaqin aloqada bo‘lgan. 1932-yilda bu lavozimdan iste’foga chiqqan.
1927-yilda u Fashizmning ilmiy asoslari nomli asarini chop etdi.
1929-yilda u aholi muammolarini o‘rganish bo‘yicha italyan qo‘mitasini tashkil etdi va 1931-yilda Rimda birinchi aholi kongressini o‘tkazdi.
Gini fashizm tarafdori bo‘lgan va Ikkinchi jahon urushida fashistik davlatlar g‘alaba qozonishini istagan. Biroq u yahudiylarga qarshi ayrim keskin choralarni qo‘llab-quvvatlamagan.
Italian Unionist Movement
1944-yil 12-oktabrda Gini Santi Paladino va Ugo Damiani bilan birgalikda Italian Unionist Movementni tashkil etdi. Ular AQSh barcha demokratik davlatlarni o‘z tarkibiga qo‘shib, global hukumat yaratishi kerak degan g‘oyani ilgari surgan. Harakat 1948-yilgacha faol bo‘lgan, biroq katta muvaffaqiyat qozonmagan.
Nazariy qarashlari
Gini organitsizm tarafdori bo‘lib, davlatlarni tirik organizm sifatida ko‘rgan. U Oswald Spengler g‘oyalariga yaqin fikrlarni ilgari surgan: jamiyatlar tug‘ilish, o‘sish va tanazzul bosqichlaridan o‘tadi.
Uning fikricha, dastlab jamiyatda tug‘ilish yuqori bo‘ladi, keyinchalik rivojlanish jarayonida yuqori tabaqalarda tug‘ilish kamayadi. Natijada jamiyat zaiflashib, boshqa kuchli jamiyatlar tomonidan siqib chiqarilishi mumkin.
Mukofotlari
Gini turli universitetlardan faxriy darajalar olgan:
- Muqaddas Yurak katolik universiteti (Milan) — iqtisodiyot (1932-yil)
- Jeneva universiteti — sotsiologiya (1934-yil)
- Garvard universiteti — fanlar (1936-yil)
- Kordoba milliy universiteti (Argentina) — ijtimoiy fanlar (1963-yil)
Manbalar
- ↑ Aaron Gillette. Racial theories in fascist Italy. P. 40.
- ↑ Favero, Giovanni (2017). "A reciprocal legitimation: Corrado Gini and statistics in fascist Italy". Management & Organizational History.
- ↑ Gini, C. Variabilità e Mutuabilità, Bologna, 1912.
- ↑ Giorgi, Giovanni M. (2017). "Celebrating the Memory of Corrado Gini". International Statistical Review.
