Collage novel
Kollaj romani atamasi turli yozuvchi va kitobxonlar tomonidan uch xil roman turini ifodalash uchun qo‘llanadi: 1) grafik romanga yaqin, biroq undan avval paydo bo‘lgan rassom kitobi shakli; 2) turli xil original yozuv uslublarini yonma-yon qo‘yadigan va «kollaj» tushunchasiga majoziy ma’noda yaqinlashadigan adabiy roman; 3) topilgan matnlarni o‘z ichiga oladigan va boshqa original yozuv uslublarini ham birlashtirishi mumkin bo‘lgan, kollajni bevosita qo‘llaydigan roman.[1]
Birinchi turda turli nashrlardan olingan tasvirlar muayyan mavzu yoki syujet asosida birlashtirilib, kollaj qilinadi. Bunda voqealar ketma-ketligi albatta chiziqli bo‘lishi shart emas. Ikkinchi turda bitta muallif tomonidan yozilgan turli uslub va shakldagi matnlar juda parchalangan hikoyaga birlashtiriladi; bunda boshqa manbalardan olingan matnlardan foydalanilmaydi. Uchinchi turda esa matn ko‘pincha bir nechta manbadan tanlab olinadi; asar to‘liq ravishda topilgan matnlardan tashkil topishi va muallifning o‘z so‘zlarini umuman o‘z ichiga olmasligi ham mumkin.[2]
Syurrealistik kollaj romanlari
Atamani aynan kim birinchi bo‘lib qo‘llagani noma’lum bo‘lsa-da, odatda dadaist va syurrealist rassom Maks Ernst kollaj romanining ixtirochisi deb hisoblanadi. U XIX asrga oid gravyuralarni kesib, bir-biriga yopishtirish orqali yangi tasvirlar yaratgan.[2] Uning asarlari qatoriga Les Malheurs des immortels (1922), La Femme 100 Têtes (1929), Rêve d'une petite fille... (1930) va Une Semaine de Bonté (1933–1934) kiradi. Les Malheurs des immortels asarining matni Pol Eluard tomonidan yozilgan.
Georges Hugnet Le septième face du dé (1936) kollaj romanining muallifidir.[3]
Adabiy kollaj romanining ikki turi
XXI asrda adabiy kollaj romanlarining yetakchi nazariyotchilari Jonathan Lethem va David Shields hisoblanadi. Ularning The Ecstasy of Influence (2007) va Reality Hunger (2010) nomli esselari mualliflik huquqi, originallik va ilhom masalalarini badiiy hamda hujjatli adabiyot olamidagi munozaralarga olib kirdi. Ular kollajni adabiy shakl sifatida ham ommalashtirdilar, biroq «kollaj romani» atamasini keskin farqli ma’nolarda ishlatadilar.
Lethem The Ecstasy of Influence essesida «kollaj romani» atamasidan Eduardo Paolozzining Kex asarini tasvirlash uchun foydalanadi. Bu asar butunlay turli manbalardan topilgan matnlardan tuzilgan bo‘lib, jinoyat romanlari va gazeta parchalaridan yig‘ilgan.[4]
Shields esa Reality Hunger asarining kollaj romanlariga bag‘ishlangan bobida bu atamani Renata Adlerning Speedboat romaniga nisbatan qo‘llaydi. Ushbu asar turli original yozuv uslublarini birlashtiruvchi, parchalangan hikoyadan iborat. Shieldsning fikricha, Speedboat keskin va tez-tez o‘zgarib turadigan ohang, uslub va ovozlar orqali o‘quvchini o‘ziga tortadi.[5] Shu ma’noda Shields «kollaj romani» deganda topilgan matnlarni o‘z ichiga olmaydigan, biroq parchalangan tuzilishga ega matnni nazarda tutadi. Boshqa esselarida esa Shields «kollaj» atamasidan original va topilgan matnlarni birlashtiruvchi asarlarni ifodalash uchun foydalanadi.[6]
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
url=parametrini belgilashingiz kerak. (2020-yil 5-noyabr). - ↑ 2,0 2,1 The Routledge Companion to Experimental Literature. Routledge, 26 July 2012. ISBN 9781136301759.
- ↑ Cran, Rona. Collage in Twentieth-Century Art, Literature, and Culture: Joseph Cornell, William Burroughs, Frank O'Hara, and Bob Dylan. Ashgate, 2014 — 23-bet.
- ↑ Lethem, Jonathan (February 2007). „The Ecstasy of Influence“. Harper's Magazine.
- ↑ Shields, David. Reality Hunger. Knopf Doubleday Publishing, 23 February 2010. ISBN 9780307593238.
- ↑ {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
url=parametrini belgilashingiz kerak. .
Tashqi havolalar
Johannesburg Art Gallery — Maks Ernstning grafik asarlari