Checkpoint Charlie: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
[[Fayl:Checkpoint_Charlie_1961-10-27.jpg|right|thumb|200x200px| 1961-yil oktyabr oyida Fridrixshtrassedagi C nazorat punktida Amerika zirhli mashinalari.]] | [[Fayl:Checkpoint_Charlie_1961-10-27.jpg|right|thumb|200x200px| 1961-yil oktyabr oyida Fridrixshtrassedagi C nazorat punktida Amerika zirhli mashinalari.]] | ||
[[Fayl:Berlin-checkpoint-charlie.jpg|right|thumb|200x200px| 2003-yilda Fridrixshtrassedagi "C" nazorat punkti.]] | [[Fayl:Berlin-checkpoint-charlie.jpg|right|thumb|200x200px| 2003-yilda Fridrixshtrassedagi "C" nazorat punkti.]] | ||
'''Checkpoint Charlie''' ({{Lang-en|Checkpoint Charlie}}, Charli nazorat punkti, C nazorat punkti) [[Berlin|Berlindagi]] Fridrixshtrasse koʻchasida joylashgan chegara nazorat punkti | '''Checkpoint Charlie''' ({{Lang-en|Checkpoint Charlie}}, Charli nazorat punkti, C nazorat punkti) [[Berlin|Berlindagi]] Fridrixshtrasse koʻchasida joylashgan chegara nazorat punkti boʻlib, shahar [[Berlin devori|Berlin devori tomonidan]] ikkiga boʻlinganidan keyin bunyod etilgan. [[NATO]] AQSh Qurolli Kuchlaridagi uyushmalarga oʻxshab, oʻz nazorat punktlari nomlarida lotin alifbosi [[Harf|harflaridan]] keng foydalangan: | ||
* [[Helmstedt]] - [[Marienborn]] yaqinidagi "A" (Alfa) nazorat punkti - [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)| | * [[Helmstedt]] - [[Marienborn]] yaqinidagi "A" (Alfa) nazorat punkti - [[Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)|Gʻarbiy]] [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Germaniyadan Sharqiy Germaniyaga]] oʻtish uchun; | ||
* [[Potsdam|Drewitz-Potsdamdagi]] "B" (Bravo) nazorat punkti - | * [[Potsdam|Drewitz-Potsdamdagi]] "B" (Bravo) nazorat punkti - Gʻarbiy Berlindan [[Germaniya Demokratik Respublikasi|GDRga]] oʻtish va GDRdan Gʻarbiy Berlinga oʻtish uchun; | ||
* Fridrixstrassedagi "C" (Charli) nazorat punkti - | * Fridrixstrassedagi "C" (Charli) nazorat punkti - Gʻarbdan Sharqiy Berlinga oʻtish uchun. | ||
Ushbu | Ushbu oʻtish joyi Ittifoq qoʻshinlari uchun moʻljallanganligi sababli, 1961-yil oktyabr oyida Fridrixshtrasse nazorat punkti "tanklar toʻqnashuvi" deb nom olgan voqea joyiga aylangan. SSSR va AQSh oʻrtasidagi qarama-qarshiliklar ramziga aylangan Charli nazorat punkti Berlindagi eng mashhur nazorat punkti hisoblanadi<ref name="charli">{{Veb manbasi |url=http://www.berlin.de/mauer/grenzuebergaenge/friedrichstrasse/index.ru.php |sarlavha=Бывший КПП на ул. Фридрихштрассе (Friedrichstraße) — «Чекпойнт Чарли» (Checkpoint Charlie) |qaralgan sana=2007-06-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070929133249/http://www.berlin.de/mauer/grenzuebergaenge/friedrichstrasse/index.ru.php |arxivsana=2007-09-29}}</ref>. | ||
C nazorat punktida GDRdan | C nazorat punktida GDRdan Gʻarbiy Berlinga qochishga urinishlar bilan bogʻliq dramatik voqealar sodir boʻlgan. 1962-yil 17-avgustda Gʻarbliklar koʻz oldida Piter Fexter qon yoʻqotishdan vafot etgan. Politsiyachi Burkhard Niering 1974-yilda pasport nazorati xodimini garovga olgan va qochishga urinayotganda oʻldirilgan. 1986-yil 29-avgustda GDRning uchta fuqarosi samosvalda chegara istehkomlarini yengib oʻtishga muvaffaq boʻlgan. Charli nazorat punkti orqali soʻnggi qochqin 1989-yil 18-avgustda oʻz qizi bilan chegarani ittifoqchi avtomobil yukxonasida kesib oʻtgan Xans-Piter Spitsner boʻlishgan<ref>[https://meduza.io/feature/2020/11/09/portret-sovetskogo-soldata-na-berlinskom-chekpoynte-charli-stal-odnim-iz-simvolov-holodnoy-voyny Яппарова Л. Портрет «советского солдата» на берлинском чек-пойнте «Чарли» стал одним из символов холодной войны «Медуза» нашла этого солдата и выяснила, как сложилась его жизнь] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20231122152004/https://meduza.io/feature/2020/11/09/portret-sovetskogo-soldata-na-berlinskom-chekpoynte-charli-stal-odnim-iz-simvolov-holodnoy-voyny |date=2023-11-22 }}. // Meduza, 9 ноября 2020</ref>. | ||
Tekshiruv punkti 1990-yil 22-iyunda GDR va Germaniya Federativ Respublikasini birlashtirish jarayoni | Tekshiruv punkti 1990-yil 22-iyunda GDR va Germaniya Federativ Respublikasini birlashtirish jarayoni qizgʻin pallaga kirgan paytda tantanali ravishda yopilgan. | ||
Charli nazorat punktida joylashgan Berlin devori muzeyi tashrif buyuruvchilarga [[Sovuq urush]], GDR totalitar rejimi va Sharqiy nemislarning GDRdan Germaniya Federativ Respublikasiga qochishga urinishlari haqida hikoya qilib turadi. | Charli nazorat punktida joylashgan Berlin devori muzeyi tashrif buyuruvchilarga [[Sovuq urush]], GDR totalitar rejimi va Sharqiy nemislarning GDRdan Germaniya Federativ Respublikasiga qochishga urinishlari haqida hikoya qilib turadi. | ||
Oʻtkazish punkti roʻparasida chegarachilarning harbiy kiyimdagi ulkan suratlari aks etgan ikki tomonlama plakat osilgan. Plakatning bir tomonida amerikalik askar, ikkinchi tomonida sovet askar tasvirlangan. Koʻp yillar oʻtgach, ularning ismlari maʼlum boʻlgan: amerikalik harbiy orkestrda xizmat qilgan Jeff Xarper va Germaniyadagi Sovet qoʻshinlari guruhining 6-alohida gvardiya motorli miltiq brigadasida xizmat qilgan Aleksey Sitnikov. | |||
== Ommaviy madaniyatda == | == Ommaviy madaniyatda == | ||
* Sovuq urush davridagi turli josuslik romanlarida, masalan, "Shpion prishedshiy s xoloda" va "Bomba dlya predsedatelya" kabi romanlarida bir necha bor tasvirlangan. | * Sovuq urush davridagi turli josuslik romanlarida, masalan, "Shpion prishedshiy s xoloda" va "Bomba dlya predsedatelya" kabi romanlarida bir necha bor tasvirlangan. | ||
* 1983-yilda [[Sakkizoyoq|"Sakkizoyoq"]] filmida Jeyms Bond ( [[Roger Moore|Rojer Mur]] | * 1983-yilda [[Sakkizoyoq|"Sakkizoyoq"]] filmida Jeyms Bond ( [[Roger Moore|Rojer Mur]] oʻynagan) Charli nazorat punkti orqali Gʻarbiy Berlindan Sharqiy Berlinga sayohat qiladi. | ||
* 2015-yilda "U.N.C.L.E. agenti" filmida. "Napoleon Solo ( [[Genri Kevil|Genri Kavill]] | * 2015-yilda "U.N.C.L.E. agenti" filmida. "Napoleon Solo ( [[Genri Kevil|Genri Kavill]] oʻynagan) Charli nazorat punkti orqali Gʻarbiy Berlindan Sharqiy Berlinga sayohat qilgan. | ||
* Call of Duty: Black Ops multiplayerida Berlin devori xaritasi mavjud | * Call of Duty: Black Ops multiplayerida Berlin devori xaritasi mavjud boʻlib, u yerda harakat Charli nazorat punktida sodir boʻladi. | ||
* 2015-yilda suratga olingan “Shpionskiy most” filmida Frederik Prayor (Uill Rojers | * 2015-yilda suratga olingan “Shpionskiy most” filmida Frederik Prayor (Uill Rojers oʻynagan) Charli nazorat punktiga olib ketiladi va sovet razvedkachisi Rudolf Abelni amerikalik uchuvchi Frensis Gari Pauersga almashtirishdan oldin Sharqiy Germaniya rasmiylari tomonidan qoʻyib yuboriladi. | ||
* 2023-yil 10-noyabrda rossiyalik reperlar Andrey Zamay va Rudboy [https://youtube.com/qRkOecWDCTc xuddi shu nomdagi “KPP Charli” videosini]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://ru.wikinews.org/wiki/Замай%20и%20рудбой%20выпустили%20в%20Берлине%20клип%20КПП%20Чарли chiqarishgan]. | * 2023-yil 10-noyabrda rossiyalik reperlar Andrey Zamay va Rudboy [https://youtube.com/qRkOecWDCTc xuddi shu nomdagi “KPP Charli” videosini]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://ru.wikinews.org/wiki/Замай%20и%20рудбой%20выпустили%20в%20Берлине%20клип%20КПП%20Чарли chiqarishgan]. | ||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi



Checkpoint Charlie (inglizcha: Checkpoint Charlie, Charli nazorat punkti, C nazorat punkti) Berlindagi Fridrixshtrasse koʻchasida joylashgan chegara nazorat punkti boʻlib, shahar Berlin devori tomonidan ikkiga boʻlinganidan keyin bunyod etilgan. NATO AQSh Qurolli Kuchlaridagi uyushmalarga oʻxshab, oʻz nazorat punktlari nomlarida lotin alifbosi harflaridan keng foydalangan:
- Helmstedt - Marienborn yaqinidagi "A" (Alfa) nazorat punkti - Gʻarbiy Germaniyadan Sharqiy Germaniyaga oʻtish uchun;
- Drewitz-Potsdamdagi "B" (Bravo) nazorat punkti - Gʻarbiy Berlindan GDRga oʻtish va GDRdan Gʻarbiy Berlinga oʻtish uchun;
- Fridrixstrassedagi "C" (Charli) nazorat punkti - Gʻarbdan Sharqiy Berlinga oʻtish uchun.
Ushbu oʻtish joyi Ittifoq qoʻshinlari uchun moʻljallanganligi sababli, 1961-yil oktyabr oyida Fridrixshtrasse nazorat punkti "tanklar toʻqnashuvi" deb nom olgan voqea joyiga aylangan. SSSR va AQSh oʻrtasidagi qarama-qarshiliklar ramziga aylangan Charli nazorat punkti Berlindagi eng mashhur nazorat punkti hisoblanadi[1].
C nazorat punktida GDRdan Gʻarbiy Berlinga qochishga urinishlar bilan bogʻliq dramatik voqealar sodir boʻlgan. 1962-yil 17-avgustda Gʻarbliklar koʻz oldida Piter Fexter qon yoʻqotishdan vafot etgan. Politsiyachi Burkhard Niering 1974-yilda pasport nazorati xodimini garovga olgan va qochishga urinayotganda oʻldirilgan. 1986-yil 29-avgustda GDRning uchta fuqarosi samosvalda chegara istehkomlarini yengib oʻtishga muvaffaq boʻlgan. Charli nazorat punkti orqali soʻnggi qochqin 1989-yil 18-avgustda oʻz qizi bilan chegarani ittifoqchi avtomobil yukxonasida kesib oʻtgan Xans-Piter Spitsner boʻlishgan[2].
Tekshiruv punkti 1990-yil 22-iyunda GDR va Germaniya Federativ Respublikasini birlashtirish jarayoni qizgʻin pallaga kirgan paytda tantanali ravishda yopilgan.
Charli nazorat punktida joylashgan Berlin devori muzeyi tashrif buyuruvchilarga Sovuq urush, GDR totalitar rejimi va Sharqiy nemislarning GDRdan Germaniya Federativ Respublikasiga qochishga urinishlari haqida hikoya qilib turadi.
Oʻtkazish punkti roʻparasida chegarachilarning harbiy kiyimdagi ulkan suratlari aks etgan ikki tomonlama plakat osilgan. Plakatning bir tomonida amerikalik askar, ikkinchi tomonida sovet askar tasvirlangan. Koʻp yillar oʻtgach, ularning ismlari maʼlum boʻlgan: amerikalik harbiy orkestrda xizmat qilgan Jeff Xarper va Germaniyadagi Sovet qoʻshinlari guruhining 6-alohida gvardiya motorli miltiq brigadasida xizmat qilgan Aleksey Sitnikov.
Ommaviy madaniyatda
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Sovuq urush davridagi turli josuslik romanlarida, masalan, "Shpion prishedshiy s xoloda" va "Bomba dlya predsedatelya" kabi romanlarida bir necha bor tasvirlangan.
- 1983-yilda "Sakkizoyoq" filmida Jeyms Bond ( Rojer Mur oʻynagan) Charli nazorat punkti orqali Gʻarbiy Berlindan Sharqiy Berlinga sayohat qiladi.
- 2015-yilda "U.N.C.L.E. agenti" filmida. "Napoleon Solo ( Genri Kavill oʻynagan) Charli nazorat punkti orqali Gʻarbiy Berlindan Sharqiy Berlinga sayohat qilgan.
- Call of Duty: Black Ops multiplayerida Berlin devori xaritasi mavjud boʻlib, u yerda harakat Charli nazorat punktida sodir boʻladi.
- 2015-yilda suratga olingan “Shpionskiy most” filmida Frederik Prayor (Uill Rojers oʻynagan) Charli nazorat punktiga olib ketiladi va sovet razvedkachisi Rudolf Abelni amerikalik uchuvchi Frensis Gari Pauersga almashtirishdan oldin Sharqiy Germaniya rasmiylari tomonidan qoʻyib yuboriladi.
- 2023-yil 10-noyabrda rossiyalik reperlar Andrey Zamay va Rudboy xuddi shu nomdagi “KPP Charli” videosini[sayt ishlamaydi] chiqarishgan.

Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Бывший КПП на ул. Фридрихштрассе (Friedrichstraße) — «Чекпойнт Чарли» (Checkpoint Charlie)“. 2007-yil 29-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 30-iyun.
- ↑ Яппарова Л. Портрет «советского солдата» на берлинском чек-пойнте «Чарли» стал одним из символов холодной войны «Медуза» нашла этого солдата и выяснила, как сложилась его жизнь (Wayback Machine saytida 2023-11-22 sanasida arxivlangan). // Meduza, 9 ноября 2020