Celal Esat Arseven
Celal Esat Arseven (1875 -1971-yil 13-noyabr) - turk rassomi, yozuvchi va siyosatchisi. U fotografiya, adabiy san'at tarixi, teatr, kino, arxitektura va shaharsozlik kabi turli sohalarga hissa qoʻshgan. U birinchilardan boʻlib Turkiyaga sanʼat va meʼmorchilik tarixi va urbanizmning sxolastik fanlarini kiritdi[1]. U oʻziga xos " turk san'ati " ni yaratdi va turk san'ati tushunchasining qabul qilinishiga kashshof boʻldi[2]. Uning 5 jildlik Badiiy ensiklopediyasi eng taniqli asaridir.
| Celal Esat Arseven | |
|---|---|
| Tavalludi |
1875-yil |
| Vafoti |
13-noyabr 1971-yil (95 yoshda) Istanbul |
| Kasbi | Rassom, yozuvchi |
Bolaligi
Arseven 1875-yilda Istanbulda Sulton Abdulaziz davridagi Sadr-vaziri Ahmad Esad Posho (otasi) va Fatma Suzidilning (onasi) oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Otasi u yoshligida vafot etgan. Uning boshlangʻich ta'limi Beshiktosh Taşmaktepda boshlangan. 1888-yildan boshlab Hamidiye Mektebi, Galatasaray Mekteb-i Sultoni va Beshiktosh Harbiy Rushdiyesida tahsil oldi. 1889-yilda u siyosiy fanlar fakultetiga oʻqishga kirdi va hali oʻrta maktabda oʻqiyotganda uni tugatdi. 1894-yilda u Harbiy akademiyani piyoda ofitser sifatida tugatgan. O‘qish davrida Xoja Ali Rizo Beyden va Zonarodan akvarel saboqlarini olgan.
Karyerasi
1908-yilda Arseven doʻsti Selah Cimcoz bilan "Kalem" deb nomlangan komik jurnalni chiqardi. Xuddi shu yili Urush vazirligi tomonidan turk rassomlarining asarlarini namoyish qilish va Mabeyn orkestri bilan konsertlar berish uchun yevropaga yuboriladi. 1910-yilda Selah Cimcoz bilan "Selim-i Salis" pyesasini yozadi. Katta qiziqish uyg‘otgan asar 1958-yilda “Selim III” nomi bilan nashr etilgan va Davlat teatrida sahnalashtirilgan. 1917-yilda “Koruyan ölu”ni yozgan va rejissyorlik qilgan. 1918-yilda “Alemdar Mustafo posho” (pyesa) yozgan[3].
Birinchi jahon urushi paytida u Kadikoʻy munitsipaliteti boʻlimida boʻlgan va keyin yevropada rassomlar uchun koʻrgazmalar tashkil qilgan. Shuningdek, Birinchi jahon urushi paytida u Germaniyada doʻstlari bilan Transorient Film nomli kompaniyaga asos solgan. 1917-yilda Myunxenda "Die Tote Wacht" nomi bilan Gyotening " Faust" asarining zamonaviy moslashuvi suratga olindi[4].
Taniqli tarixchi, tadqiqotchi va yozuvchi Celal Esat Arsevenni yetarlicha texnik aqlga ega boʻlgan izlanuvchan shaxs sifatida ta'riflagan. “ U tanazzul va oʻtish davrini ifodalashga qodir edi. Oʻtish deganda odamlar yuzlarining niqoblari tushib, hamma narsa namoyon boʻlganda haqiqiy inqirozni anglatadi. Dekadens - bu oʻqitish davri ." Arseven bu davrlarning yaratuvchisidir. Rassom Turkiyaning Istanbul shahridagi Kadiko‘y tumani ma’muri sifatida ham ishlagan. U port va bozor oʻrtasidagi assimetrik qurilishni olib tashlab, bu joyni qayta qurishda muhim rol oʻynadi[5].
1921-yildan 1941-yilgacha Arseven Tasviriy san'at akademiyasida arxitektura tarixi va urbanizm boʻyicha kurslar bergan. Akademiyadagi vazifalaridan tashqari, 1923-yildan keyin Dorulbedayi boshqarmasida xizmat qildi. 1925-1927-yillarda Herman Yansen bilan birga Anqarada arxitektura boʻyicha maslahatchi boʻlib ishlagan. U 1932-yili Birinchi Tarix Kongressida qatnashgan va 1933-1937-yillarda Kadiko‘y Jamoat Uyi raisi lavozimida ishlagan. 1942-yilda Turkiya Milliy Majlisiga Istanbul deputati sifatida kirdi. 1946-yilda Giresunga deputat etib saylandi. 1971-yil 25-oktabrda u Madaniyat vaziri Talat Xalmandan Madaniyat uchun Milliy mukofotni oldi.
Vafoti
U 1971-yil 13-noyabrda 96 yoshida Istanbulda vafot etdi va Erenkoydagi Sahrayi Cedid qabristoniga dafn qilindi.
Manbalar
- ↑ „GAZETE KADIKÖY“. gazetekadikoy.com.tr. 2014-yil 29-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 13-dekabr.
- ↑ Celel Esad Arseven ve Turk Sanati Kavrami
- ↑ „Celal Esat Arseven“. IMDb. Qaraldi: 2018-yil 23-aprel.
- ↑ „Celal Esat Arseven“. kameraarkasi.org. Qaraldi: 2016-yil 13-dekabr.
- ↑ „Bir hezarfen*: Celal Esat Arseven“ (tr). www.gazetekadikoy.com.tr. 2018-yil 11-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 11-may.