Kontent qismiga oʻtish

Carl Tanzler

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Carl Tanzler

Tanzler in 1942
Tavalludi
Karl Tänzler or Georg Karl Tänzler

8-fevral 1877-yil
Dresden, Kingdom of Saxony, German Empire
Vafoti [[Expression error: Unexpected < operator.-iyul]] 1952-yil(1952-07-00)
(Expression error: Missing operand for -. yoshda)[[Turkum:Expression error: Unexpected < operator.-iyulda vafot etganlar]][1]:
Pasco County, Florida, U.S.
Kasbi Radiology technologist
Turmush oʻrtogʻi Doris Tanzler
Bolalari 2

Georg Carl Tänzler, boshqa nomi bilan graf Carl von Cosel (1877-yil 8-fevral – 1952-yil iyul[1]: ) — Germaniyada tugʻilgan amerikalik radiologiya texnologi. U Amerika Qoʻshma Shtatlarining Florida shtatidagi Ki-Uest shahrida joylashgan Dengiz gospitali xizmatida ishlagan. Tänzlerda kubalik-amerikalik yosh sil kasali bemori Elena «Helen» Milagro de Hoyosga (1909-yil 31-iyul – 1931-yil 25-oktabr) nisbatan kasalona mehr paydo boʻlgan. Bu tuygʻu qizning oʻlimidan keyin ham davom etgan.[2] 1933-yilda, de Hoyosning vafotidan qariyb ikki yil oʻtgach, Tanzler uning jasadini maqbaradan olib chiqqan. U jasad bilan oʻz uyida yetti yil birga yashagan. Buni 1940-yilda de Hoyosning qarindoshlari va hokimiyat vakillari fosh qilgan.[3]

Hayotining ilk davri

U 1877-yil 8-fevralda Germaniyaning Dresden shahrida Karl Tänzler yoki Georg Karl Tänzler nomi bilan tugʻilgan.[oydinlashtirilsin]

Tänzler Germaniya imperiyasida voyaga yetgan. Keyinchalik u Hindistonga, Birinchi jahon urushi boshlanishidan sal oldin esa Avstraliyaga safar qilgan. Avstraliyada yashagan chogʻida, Birinchi jahon urushi davomida Tänzlerni boshqa nemislar qatori internatsiya lagerlari va qamoqxonalarida saqlashgan. Buni uning nemis millatiga mansubligi tufayli xavfsizligini taʼminlash maqsadida qilingan deb izohlashgan. U kema yasab qochmoqchi boʻlgan, biroq bu urinishi barbod boʻlgan. Uni Birinchi jahon urushi tugagach koʻp oʻtmay ozod qilishgan. Ammo unga ona yurti Germaniyaga qaytishga ruxsat berilmagan, shu bois u Niderlandiyaga joʻnab ketgan. «Carl von Cosel» imzosi bilan chiqqan «The Trial Bay Organ: A Product of Wit and Ingenuity» nomli tarjimaiholiy maqolasida u bir qancha tafsilotlarni keltiradi. Bu maqola Rosicrucian Digest[4] jurnalining 1939-yil mart va aprel sonlarida bosilgan. Unda muallif Buyuk urush davrida internatsiya qilinishidan oldingi Avstraliyadagi hayoti, shuningdek, urushdan keyin Germaniyaga qaytgani haqida hikoya qiladi:[5][1]

Many years ago, Carl von Cosel travelled from India to Australia with the intention of proceeding to the South Seas Islands. He paused in Australia to collect equipment and suitable boats, and to become acquainted with prevailing weather and sea conditions. However, he became interested in engineering and electrical work there, bought property, boats, an organ, an island in the Pacific—so that he was still in Australia at the end of ten years. He had just begun to build a trans-ocean flyer when the war broke out and the British military authorities placed him in a concentration camp for 'safe-keeping' along with many officers India and China who were prisoners of war. Later he was removed to Trial Bay to a castle-like prison on the cliffs, and there the work in this narrative was accomplished. At the end of the war no prisoner was permitted to return to his former residence, but all were shipped to the prisoner's exchange in Holland. When Carl von Cosel was released he set out to find his mother from whom he had not heard since the beginning of the war. Finding her safe, he remained with her for three years, witnessing the chaos that followed in the wake of the war. ... Finally, she suggested that her son return to his sister in the United States ...

Tanzlerning Trial-Bey qamoqxonasi, u yerda yashirincha yelkanli qayiq yasagani va boshqa voqealar haqidagi hikoyasini Nyanatiloka Mahathera ham tasdiqlaydi. U «graf Carl von Cosel» bilan birga yelkanli qayiqda qamoqxonadan qochishni rejalashtirganini eslaydi. Shuningdek, u Birinchi jahon urushi yillarida nemislarning Avstraliyada internatsiya qilinishi haqida boshqa maʼlumotlarni ham keltiradi.[6]

Taxminan 1920-yilda, Germaniyaga qaytganidan soʻng, Tanzler Doris Schäfer (1889–1977) ismli ayolga uylangan. Ularning ikki farzandi boʻlgan: Ayesha Tanzler (1922–1998) va Clarista Tanzler (1924–1934). Clarista difteriyadan vafot etgan.[7]

Tanzler 1926-yilda Germaniyadan Amerika Qoʻshma Shtatlariga emigrated qildi: u 1926-yil 6-fevralda Rotterdamdan Cubaning Havana shahriga qarab suzib ketdi. Kubadan esa Zephyrhills, Floridaga koʻchib oʻtdi, chunki bu yerga uning singlisi allaqachon kelib joylashgan edi; keyinchalik xotini va qizlari ham unga qoʻshildi. 1927-yilda Tanzler oilasini Zefirhillsda qoldirib ketdi va Key West, Floridadagi AQSh Dengiz gospitaliga Karl fon Kozel nomi bilan radiology technician boʻlib ishga kirdi.

Tanzlerning aytishicha, Germaniyada oʻtgan bolaligida, soʻngra Genoa, Italyda qisqa muddat sayohat qilgan chogʻida unga oʻzining ajdodi deb hisoblagan marhuma grafinya Anna Konstansiya fon Kozel (1680–1765) koʻrinish bergan. Grafinya unga haqiqiy sevgilisining — qora sochli, sohibjamol ayolning chehrasini namoyon qilgan.[2] U bu «koʻrinishlar»ni Anna Konstansiya fon Brokdorffning narigi dunyodan yoʻllagan xabarlari deb ishondi. Tanzler uning tashqi qiyofasi, qora sochlari va goʻzalligiga mahliyo boʻlgandi. Anna Konstansiya fon Brokdorff «Kozel grafinyasi» nomi bilan ham mashhur boʻlgani uchun u Karl Tensler fon Kozel nomini oldi va oʻzini shunday atashlarini afzal koʻrdi.

Mariya Elena Milagro de Hoyos

Elena Milagro Hoyos

1930-yil 22-aprelda Key Westdagi Dengiz gospitalida ishlab yurgan Tanzler Mariya Elena Milagro de Hoyos (1909–1931) bilan tanishdi. U mahalliy Cuban-American ayol boʻlib, gospitalga onasi koʻrikdan oʻtkazish uchun olib kelgandi. Tanzler darhol uni ilgarigi «koʻrinishlar»da namoyon boʻlgan goʻzal, qora sochli ayol deb bildi.[8] Barcha maʼlumotlarga koʻra, Elena Ki-Vestda mahalliy goʻzal sifatida tanilgan edi.[2][8][9]

Elena mahalliy sigara ustasi Fransisko «Pancho» Hoyos (1883–1934) va Aurora Milagro (1881–1940)ning qizi edi. Uning ikki opa-singlisi bor edi: Mario Medina (tax. 1905–1944)ga turmushga chiqqan va oʻzi ham tuberculosis tufayli vafot etgan Florinda «Nana» Milagro Hoyos (1906–1944) hamda Seliya Milagro Hoyos (1913–1934).

1926-yil 18-fevralda Elena Karidad va Isaak Mesaning oʻgʻli Luis Mesa (1908–1974)ga turmushga chiqdi. Elena miscarriageni boshidan kechirgach, Mesa uni tashlab ketdi va Miamiga koʻchib bordi. Elena vafot etgan paytda qonuniy ravishda Mesaning xotini hisoblanardi.

Keyinchalik shifokorlar Elenaga tuberculosis tashxisini qoʻyishdi. Oʻsha davrda bu kasallik odatda oʻlim bilan yakunlanardi va oxir-oqibat Elenaning deyarli barcha yaqin qarindoshlari hayotiga zomin boʻldi. Tanzler Elenani turli davolash usullari, dori-darmonlar, rentgen nurlari va boshqa tibbiy uskunalar yordamida sogʻaytirishga urindi. U bu jihozlarni Xoyoslar oilasining uyiga olib kelgan edi.[2][8] Tanzler, shuningdek, Elenaga zargarlik buyumlari va kiyim-kechak sovgʻa qilar, unga muhabbat izhor etgani aytiladi. Ammo Elena bu tuygʻularga javob qilganini tasdiqlovchi biror dalil topilmadi.[2][8]

Vasvasa

Tanzlerning barcha saʼy-harakatlariga qaramay, Elena 1931-yil 25-oktabrda Ki-Uestdagi ota-onasi uyida tuberculosisdan vafot etdi.[2] Tanzler uning dafn marosimi uchun pul toʻladi. Soʻngra oilaning roziligi bilan Key West Cemeteryda yer usti mausoleum qurilishiga buyurtma berdi. U bu joyga deyarli har kecha borib turdi.[2][8]

1933-yilning aprel oyida, bir oqshom Tanzler Elena dafn etilgan qabristonga yashirincha kirdi. U jasadni maqbaradan olib chiqdi va qorongʻi tushgach, uni toy wagonda qabriston boʻylab tortib oʻtdi,[10] soʻng oʻz uyiga keltirdi. Uning aytishicha, u qabr yonida oʻtirib, jasadga sevimli ispancha qoʻshigʻini kuylaganida Elenaning ruhi uning oldiga kelar ekan. Yana u Elena koʻpincha oʻzini qabrdan olib chiqishni soʻrardi, deb daʼvo qilgan.[2]

Tanzler jasadning suyaklarini pianino simi bilan biriktirdi va yuziga shisha koʻzlar oʻrnatdi. Jasadning terisi chiriy boshlagach, Tanzler uni mumga botirilgan ipak mato va gips bilan almashtirdi. Elenaning chirib borayotgan bosh terisidan sochlar toʻkilganda, Tanzler uning sochidan parik yasadi; bu sochni u ilgari qizning onasidan olgan edi.[8] Tanzler jasadning asl shaklini saqlab qolish uchun uning abdominal va koʻkrak boʻshliqlarini latta bilan toʻldirdi. Elenaning qoldiqlariga paypoq, taqinchoq va qoʻlqop kiydirdi hamda tanani oʻz toʻshagida saqladi. Bundan tashqari, u hidni yashirish va decomposition taʼsirini sekinlashtirish maqsadida koʻp miqdorda atir, dezinfeksiyalovchi hamda konservant moddalardan foydalandi.[11]

Fayl:Carl Tanzler by the Associated Press on October 12, 1940.png
Karl Tanzlerning ozod etilishi, Associated Press, 1940-yil 12-oktabr

1940-yil oktabrida Elenaning singlisi Florinda mish-mishlarni eshitdi: Tanzler qabrdan chiqarib olingan opasining jasadi bilan birga yotarkan. U Tanzlerning uyiga borib, undan hisob soʻradi. Oxir-oqibat Elenaning jasadi oʻsha yerdan topildi (Tanzler ochiq deraza oldida jasad bilan raqsga tushayotganida ham qoʻlga tushgan edi). Florinda voqeani hokimiyatga xabar qildi, Tanzlerni esa hibsga olishdi. Uni psixiatrik koʻrikdan oʻtkazishdi va «qabrni beboshlik hamda yovuz niyat bilan buzgani va jasadni ruxsatsiz olib chiqqani» ayblovi boʻyicha sudga tortish uchun aqlan sogʻlom deb topishdi.[2] 1940-yil 9-oktabrda Ki-Uestdagi Monro okrugi sud binosida preliminary hearing boʻlib oʻtdi. Undan soʻng Tanzler ayblov boʻyicha javob berishi lozim edi, biroq oxir-oqibat ishni toʻxtatishdi. Uni ozodlikka chiqarishdi, chunki jinoyat boʻyicha statute of limitations tugagan edi.[2][8]

Hokimiyat jasadni topganidan keyin koʻp oʻtmay shifokorlar va pathologists Elenaning tanasini tekshirdilar. Soʻngra uni Dean-Lopez dafn marosimlari uyida ommaviy koʻrikka qoʻyishdi; jasadni 6800 nafargacha odam koʻrgan.[9] Oxir-oqibat Elenaning jasadini Key West Cemeteryga qaytarishdi. Qoldiqlarga yana tajovuz qilinmasligi uchun ularni maxfiy joydagi nishonsiz qabrga dafn etishdi. Aytilishicha, uning tanasini boʻlaklab, metall qutiga solishgan.[12][2] Tanzler buyurtma bergan va Elena Hoyosning maqbarasiga oʻrnatilgan asl xotira lavhasining boʻlaklari qayta yigʻilgan. Ular Ki-Uestdagi Martello Gallery-Key West Art and Historical Museumda namoyishga qoʻyilgan.[13]

Ish tafsilotlari va dastlabki sud majlisi oʻsha paytda matbuotning katta qiziqishini uygʻotdi (ayniqsa, Key West Citizen va Miami Herald nashrlari koʻp yozdi). Voqea ham mintaqada, ham butun mamlakat boʻylab jamoatchilik orasida shov-shuv koʻtardi. Odamlar odatda Tanzlerga hamdardlik bildirar, uni gʻalati «romantik» deb bilardi.[2]

Oʻsha davrda bu haqda xabar berilmagan boʻlsa-da, keyingi tadqiqotlar Tanzlerning Elena jasadi bilan necrophilia qilgani haqidagi dalillarni ochib berdi. Bunda, ayniqsa, mualliflar Harrison va Swicegoodning izlanishlari muhim boʻldi.[2][8] Elena qoldiqlarining 1940-yildagi autopsysida ikki shifokor — doktor DePoo va doktor Foraker qatnashgan edi. Ular 1972-yilda jasadning qin sohasiga jinsiy aloqaga imkon beradigan qogʻoz naycha kiritilganini eslashdi.[2][8] Boshqalar esa bu daʼvoni shubhali deb hisoblaydi. Ularning fikricha, 1940-yilgi dastlabki sud majlisida nekrofiliyaga oid hech qanday dalil keltirilmagan. Shifokorlarning «isboti» esa ish yopilganidan keyin, oradan 30 yildan koʻproq vaqt oʻtib, 1972-yilda paydo boʻlgan. Autopsiyaning oʻsha davrga oid suratlarida ham, ommaviy namoyish paytida olingan fotosuratlarda ham hech qanday naycha koʻrinmaydi. Shunga qaramay, 1999-yilda HBO telekanalining Autopsy koʻrsatuvi nekrofiliya haqidagi daʼvoni yana takrorladi.[11]

Keyingi hayoti va oʻlimi

1944-yilda Tanzler Pasco County, Florida okrugiga, Zephyrhills shahri yaqiniga koʻchib oʻtdi. U shu yerda tarjimai holini yozdi. Asar 1947-yilda Fantastic Adventures nomli arzon jurnalda bosilib chiqdi. Uning uyi rafiqasi Dorisning uyiga yaqin edi. Doris umrining soʻnggi yillarida Tanzlerga yordam berib turdi.[2] 1950-yilda Tanzler Tampa shahrida United States citizenlik oldi.

Oʻz vasvasasidan ajralgan Tanzler Elenaning death maskidan foydalanib, uning tabiiy oʻlchamdagi effigysini yasadi. U bu haykal bilan birga 1952-yil 3-iyulda, 75 yoshida vafot etgunicha yashadi.[11] Jasadini oʻlimidan uch hafta oʻtgach, uyining polida topishdi. U «Carl Tanzler» nomi bilan dunyodan oʻtdi.

Baʼzi manbalarda Tanzler topilganda Elena haykalini quchoqlab yotgani aytiladi. Biroq uning nekrologiga koʻra, u organlaridan birining ortida, polda jon bergan. Nekrologda shunday deyilgan: «stol tepasidagi tokchada metall silindr turardi, uning ichida ipak matoga va libosga oʻralgan mumdan yasalgan haykal bor edi».

Baʼzi mualliflar, ayniqsa Swicegood, Tanzler jasadlarni almashtirgan yoki Elenaning qoldiqlari unga yashirincha qaytarilgan deb yozgan. Ularning fikricha, u Elenaning haqiqiy jasadi bilan birga vafot etgan.[2]

Tanzler va Elena haqidagi voqea uning oʻlimidan keyingi yillarda arzon jurnallarda (pulp magazines) qayta-qayta chop etildi. Turli tomonlar bu ishga yangidan-yangi tafsilotlar qoʻshdi.[14][15] Michelfelder 1982-yilda yozgan maqolada taʼmirlash ishchilari topgan xat haqida soʻz boradi. Xatni Tanzler yozgan deb taxmin qilinadi; unda u Elenani zaharlab oʻldirganini tan olgan:[15]

U vafot etdi, chunki men bu narsani unga rahm-shafqat yuzasidan berdim. Men boʻrisirti (wolfsbane, monkshood) ildizini suyultirilgan akonit bilan aralashtirdim. Tami yoqimli edi va sevgilim 1931-yil 25-oktabrda bu mashaqqatli dunyoni tark etdi. Endi azob chekma, shirin Elena. Men seni oltin eliksirim bilan farishtalar oldiga joʻnatdim...

Ki-Uest politsiyasi boshligʻi Bienvenido Peres ham Tanzler unga bir marta shunday deganini aytdi: «Agar [oʻz] taqdirimni amalga oshirish uchun zarur boʻlsa, Elenani oʻldiraman».[14] Zaharlash haqidagi tan olish xatiga bagʻishlangan maqolaga tarixchi Deyvid L. Sloan ham NightMerica podkastining 44-qismida murojaat qildi.[16]

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Harrison, Ben. Undying Love: The True Story Of A Passion That Defied Death. St. Martin's Press, 2001. ISBN 978-0-312-97802-0. OCLC 1036977530. „Tanzler left Germany, a country that was dispirited and defeated after the First World War, and sailed across the Atlantic Ocean to the United States, ...“ 
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 Swicegood, Tom. Von Cosel. iUniverse, 2003. ISBN 978-0-595-74652-1. 
  3. ↑ „A Macabre Love Story“. Crime Library. 2006-yil 27-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 24-avgust.
  4. ↑ „Rosicrucian Digest“. Supreme Council of the Rosicrucian Order (2017-yil 21-noyabr). 2021-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 21-noyabr.
  5. ↑ „The Trial Bay Organ: A Product of Wit and Ingenuity“. The Rosicrucian Digest. Mart 1939. 54–58-bet.; „The Trial Bay Organ: A Product of Wit and Ingenuity“. The Rosicrucian Digest. Aprel 1939. 92–96-bet.
  6. ↑ Nyanatusita, Bhikkhu; Hecker, Hellmuth. The Life of Nyanatiloka Thera. Kandy: Buddhist Publication Society, 2008 — 53–54-bet. ISBN 9789552403187. OCLC 801558128. 
  7. ↑ Ayesha T. Bucey (1998-yil 31-dekabr), s. 8.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Harrison, Ben. Undying Love. St. Martin's True Crime, 2001. ISBN 978-0-312-97802-0. 
  9. ↑ 9,0 9,1 Sloan, David. Ghosts of Key West. Phantom Press, 1998. ISBN 978-0-9674498-0-7. Qaraldi: 2016-yil 17-oktyabr (2021-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan). „A German citizen, his real name was Carl Tanzler, and though he was well-read in many subjects, it is doubtful that he had any real schooling in the various ...“ 
  10. ↑ User, Wordpress Admin „Carl Tanzler And His Creepy Key West Love Story“ (en). Lethbridge News Now. Qaraldi: 2024-yil 28-noyabr.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 „Autopsy 6: Secrets of the Dead - The Strange Obsession of Dr. Carl Von Cosel“. HBO.com (2005). 2010-yil 7-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 24-avgust.
  12. ↑ „Ghosts of East Martello | Key West Art & Historical Society“. www.kwahs.org (2016-yil 15-iyun).
  13. ↑ „Ghosts of East Martello | Key West Art & Historical Society“ (en-US). www.kwahs.org (2016-yil 15-iyun). Qaraldi: 2024-yil 28-noyabr.
  14. ↑ 14,0 14,1 Perez, Bienvenido (n.d.). „The Mad Scientist of Key West“. Men True Adventure. 28, 67–69-bet.
  15. ↑ 15,0 15,1 Michelfelder, William (1982). „Florida's Dr. Frankenstein and His Laboratory of Love“. Detective Cases. 7–9, 54–61-bet.
  16. ↑ Sagers, Aaron „The Living Doll of Key West: Elena Hoyos & Count Von Cosel“ (2021-yil 3-fevral). 2021-yil 23-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 11-fevral.
Vikiomborda „Carl Tanzler“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.

Manba

Ushbu maqola Vikipediyaning en.wikipedia.org ulanishidan avtomatik tarjima orqali olingan (CC BY-SA 4.0). 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Carl_Tanzler&oldid=78358" dan olindi