Buyuk London smogi
 1952-yildagi Buyuk smog vaqtida Trafalgar maydonidagi Nelson ustuni koʻrinishi | |
| Sana | 1952-yil 5–9-dekabr |
|---|---|
| Joylashuv | London, Angliya |
| Koordinatalari | 51°30′N 0°12′W / 51.5°N 0.2°W |
| Sabab | Harorat inversiyasi, shamol esmasligi va koʻmir yoqilishi |
| Oqibatlari | |
| 4,000 dan 12,000 gacha oʻlim | |
| 100,000 kishi kasallangan | |
Buyuk London smogi (inglizcha: Great Smog of London yoki Great Smog of 1952) — 1952-yilning dekabr oyida Angliyaning London shahriga taʼsir koʻrsatgan kuchli va oʻta xavfli havo ifloslanishi hodisasidir. Voqea gʻayritabiiy sovuq ob-havo, antisiklon va shamolsiz sharoitlar natijasida yuzaga kelgan boʻlib, asosan koʻmir yoqishdan kelib chiqqan zaharli tutun hamda ifloslantiruvchi moddalar shaharning ustida toʻplanib qolgan. Smog 5-dekabr juma kunidan 9-dekabr seshanba kunigacha davom etdi va ob-havo oʻzgargandan soʻng tezda tarqaldi[1].
Garchi London turli xil quyuq tumanlarga (mahalliy tilda „pea-soupers“ deb atalgan) tarixan oʻrganib qolgan boʻlsa-da, ushbu voqea shaharda avval kuzatilgan barcha shunga oʻxshash hodisalardan ancha kuchli va halokatliroq edi. Dastlabki kunlarda hukumat va aholi vaziyatning jiddiyligini toʻliq anglab yetmadi, ammo keyingi haftalarda oʻtkazilgan tibbiy hisobotlar shuni koʻrsatdiki, smog bevosita 4,000 kishining oʻlimiga va yana 100,000 kishining nafas yoʻllari kasalliklariga chalinishiga sabab boʻlgan. Keyinchalik oʻtkazilgan zamonaviy tadqiqotlarga koʻra, qurbonlarning umumiy soni 10,000 dan 12,000 kishigacha yetgan boʻlishi mumkin[2][3][4][5].
Garchi shahar havosining yomonligi XIII asr manbalaridan buyon yozib kelinayotgan boʻlsa-da, Buyuk London smogi Buyuk Britaniya tarixidagi havo ifloslanishi bilan bogʻliq eng ogʻir ekologik fojiaga aylandi. Bu voqea atrof-muhitni muhofaza qilish, havo tozaligi va davlat sogʻliqni saqlash tizimi tarixida muhim burilish yasadi va qonunchilikda tub oʻzgarishlarga, xususan, 1956-yildagi „Toza havo toʻgʻrisida“gi qonunning (Clean Air Act 1956) qabul qilinishiga olib keldi[6][7][8][9][10][11].
Manbalar
- ↑ „1952: London fog clears after days of chaos“. news.bbc.co.uk. BBC News (1952-yil 9-dekabr). Qaraldi: 2026-yil 16-iyul.
- ↑ „Days of toxic darkness“. BBC News (2002-yil 5-mart).
- ↑ Bell, Michelle L; Davis, Devra L; Fletcher, Tony. „A retrospective assessment of mortality from the London smog episode of 1952: the role of influenza and pollution“. Environmental Health Perspectives. 112-jild, № 1. 6-bet. doi:10.1289/ehp.6539.
- ↑ Stone, Richard. „Counting the Cost of London's Killer Smog“. Science. 298-jild, № 5601. 2106–2107-bet. doi:10.1126/science.298.5601.2106b.
- ↑ Fuller, Gary „3: The Great Smog“, . The Invisible Killer: The Rising Global Threat of Air Pollution- and How We Can Fight Back. =Melville House, 2019 — 43–44-bet. ISBN 978-1-61219-783-8.
- ↑ Brimblecombe, Peter. „Attitudes and Responses Towards Air Pollution in Medieval England“. Journal of the Air Pollution Control Association. 26-jild, № 10. 941–945-bet. doi:10.1080/00022470.1976.10470341.
- ↑ Brimblecombe, Peter. [ttps://books.google.com/books?id=bTKGdPwzYCwC The Big Smoke: A History of Air Pollution in London Since Medieval Times]. Methuen — 7-bet. ISBN 1-136-70329-2. Qaraldi: 2026-yil 28-iyul.
- ↑ Evelyn, John. Fumifugium, or, The Inconveniencie of the Aer and Smoak of London. London: W. Godbid. ISBN 978-0-904617-06-1. Qaraldi: 2026-yil 28-iyul.
- ↑ McKie, Robin; Townsend, Mark „Great Smog is history, but foul air still kills“. theguardian.com (2002-yil 24-noyabr).
- ↑ Excell, John. „The lethal effects of London fog“. BBC News (2015-yil 22-dekabr). Qaraldi: 2026-yil 28-iyul.
- ↑ Brimblecombe, Peter (2006-yil). „The Clean Air Act after 50 years“. Weather. 61-jild, № 11. 311–314-bet. doi:10.1256/wea.127.06. ISSN 0043-1656.
{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
 | Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berishingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |