Butunrossiya musulmon ayollari qurultoyi

Butunrossiya musulmon ayollari qurultoyi 1917-yil 24–27-aprel kunlari Qozon shahrida boʻlib oʻtgan boʻlib, Rossiyadagi Fevral inqilobidan keyin musulmon ayollarning muhim forumi hisoblangan. U sobiq Rossiya imperiyasining turli hududlaridan, jumladan Qrim, Kavkaz, Turkiston, Litva va Sibirdan kelgan 72 nafar delegat va 300 ga yaqin tomoshabinni birlashtirgan. Qurultoy bir oy oʻtib Moskvada boʻlib oʻtgan Butunrossiya musulmonlar qurultoyi [ru]ga tayyorgarlik vazifasini bajargan^[1]^[2].

Ishtirokchilar orasida jamoat arboblari, yetuk oʻqituvchilar, universitet talabalari va bitiruvchilari, shuningdek, ishchi ayollar bor edi. Mashhur qatnashchilar orasida Xädiçä Yamaşeva, Salima Yoqubova, Zahidä Bornaşeva [ru], Ilhamiya Tuxtarova, Amina Muxitdinova [ru], Fatixa Aytova va Gulsum Asfendiyarova bor edi^[1]^[2]^[3]^[4].

Qurultoyni uning raisi Xädiçä Yamaşeva ochib, shunday degan edi:

Avvallari davlat bizga oʻzimizning huquqsiz va ezilgan ahvolimiz haqida gapirishni man etar edi. Endi esa sobiq tuzum qulagach, inqilob bizga ozodlikni berdi. [Rossiya musulmonlari] Markaziy byurosi nomidan men bu quvonchlik xabarni sizlar bilan baham koʻrmoqchiman va qurultoy aʼzolarini chin qalbimdan tabriklayman…^[2]

Qurultoyda qabul qilingan qarorlar va rezolyutsiyalar musulmon ayollarini ozod etish va ularning jamiyat hamda oiladagi ijtimoiy mavqeini oʻzgartirish jarayonining boshlanishi boʻldi^[1]. Eng muhim rezolyatsiyalardan biri „Islomda erkaklar va ayollarning tengligi toʻgʻrisida“ boʻlib, u uchta asosiy bandni oʻz ichiga olgan edi:^[2].

Shariatga koʻra, erkaklar va ayollar tengdir.
Shariatga koʻra, ayollar siyosiy va ijtimoiy faoliyatda ishtirok etish huquqiga ega. Shuning uchun shariat asosida ayollar saylovlarda ishtirok etishlari mumkin.
Shariatda ayollarning hijob kiyishi yoki yuzlarini berkitib yurishi haqida alohida buyruq yoʻq.

Oila va nikoh munosabatlariga oid ravishda, koʻpxotinlilikni taqiqlovchi, ayollarning taloq (ajralish) huquqini tasdiqlovchi hamda nikoh marosimida kelin va kuyovning shaxsan ishtirok etishini majburiy etib belgilovchi moddalar qabul qilingan^[1].

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Шарафеева, Альмира Рафаэлевна (2020). "Женщины и женский вопрос на мусульманских съездах 1917 года". Тюркологические исследования 3 (2): 43–64. ISSN 2619-1229. https://cyberleninka.ru/article/n/zhenschiny-i-zhenskiy-vopros-na-musulmanskih-sezdah-1917-goda. Qaraldi: 2024-07-11. Butunrossiya musulmon ayollari qurultoyi]]
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 „Движение мусульманок России за права женщин в 1917 г. — Всероссийский съезд мусульманок“. ИД «Медина» (2009-yil 19-iyun). 2023-yil 17-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 11-iyul.
↑ „"Матери нации": к 101-летию Первого Всероссийского съезда мусульманок“. islam-today.ru. 2024-yil 11-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 11-iyul.
↑ Махмудов, Мадирим (2017). "Гулсум Асфендиарова – первая женщина-врач из туркестанок". Tamaddun Nuri, A Magazine Founded by the Administration of Beruni District of the Republic of Karakalpakstan (1). ISSN 2181-8258. Archived from the original on 2024-07-11. https://web.archive.org/web/20240711145444/https://assets.uzsci.uz/edition/file/20191019110356_1-%D1%81%D0%BE%D0%BD%202017.pdf. Qaraldi: 2024-07-11. Butunrossiya musulmon ayollari qurultoyi]]

[:0-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Шарафеева, Альмира Рафаэлевна (2020). "Женщины и женский вопрос на мусульманских съездах 1917 года". Тюркологические исследования 3 (2): 43–64. ISSN 2619-1229. https://cyberleninka.ru/article/n/zhenschiny-i-zhenskiy-vopros-na-musulmanskih-sezdah-1917-goda. Qaraldi: 2024-07-11. Butunrossiya musulmon ayollari qurultoyi]]

[:1-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 „Движение мусульманок России за права женщин в 1917 г. — Всероссийский съезд мусульманок“. ИД «Медина» (2009-yil 19-iyun). 2023-yil 17-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 11-iyul.

[3] „"Матери нации": к 101-летию Первого Всероссийского съезда мусульманок“. islam-today.ru. 2024-yil 11-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 11-iyul.

[4] Махмудов, Мадирим (2017). "Гулсум Асфендиарова – первая женщина-врач из туркестанок". Tamaddun Nuri, A Magazine Founded by the Administration of Beruni District of the Republic of Karakalpakstan (1). ISSN 2181-8258. Archived from the original on 2024-07-11. https://web.archive.org/web/20240711145444/https://assets.uzsci.uz/edition/file/20191019110356_1-%D1%81%D0%BE%D0%BD%202017.pdf. Qaraldi: 2024-07-11. Butunrossiya musulmon ayollari qurultoyi]]

[1]

[2]

[3]

[4]