Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Bugʻusimonlar

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Bugʻusimonlar
Family Cervidae five species
Bugʻusimonlarning beshta turi
Biologik klassifikatsiya
Olam: Hayvonlar
Kenja olam: Eumetazoa
Tip: Xordalilar
Kenja tip: Umurtqalilar
Sinf: Sutemizuvchilar
Turkum: Artiodactyla
Kenja turkum: Kavshovchilar
Infraturkum: Pecora
Oila: Bugʻusimonlar
Cervidae
Ostoila


Bugʻusimonlar — juft tuyoqli sut emizuvchilar oilasi. Dumi kalta, boshi uzunchoq, oyoqlari ingichka, qomati kelishgan. Yuqori jagʻida kurak tishlari yoʻq. Oziq tishlari yassi, dumi ostida katta oq xoli — „darcha“si bor. Yosh bugʻusimonlar koʻpincha olachipor boʻladi. Suv bugʻusimonlardan tashqari, deyarli hamma Bugʻusimonlarning shoxi bor, lekin ayrim turlarining faqat erkagida shox boʻladi. Shimol bugʻusining erkagi ham, urgʻochisi ham shoxli. Bugʻusimonlar Yevropa, Osiyo, Amerika va Shimoliy Afrikada tarqalgan. Togʻ va tekisliklardagi oʻrmon, toʻqay, oʻrmondasht va tundrada yashaydi. Turli oʻtlar, butalar, har xil oʻsimliklar bilan oziqlanadi. Bugʻusimonlar 1,5 yoshda voyaga yetadi. Kuzda yoki yoz oxirida juftlashadi. Bu vaqtda erkaklari boʻkirib yuradi. Urgʻochisi bahorda yoki yoz boshida 1–2 ta, suv bugʻusimonlar 4 ta va undan ham koʻproq tugʻadi. Bahor va kuzda, baʼzi turlari faqat bahorda tullaydi. Bugʻusimonlarning 48 turi boʻlib, ular muntjaklar, suv bugʻusimonlar, asl bugʻusimonlar va Amerika bugʻulari 4 kenja oilaga boʻlinadi. Muntjaklar kenja oilasiga mansub bugʻusimonlarning boʻyi 60 sm, shoxi kalta. Erkagining ustki jagʻida xanjardek uzun qoziq tishlari bor. Bu kenja oila 2 urugʻ: muntjaklar va tojli bugʻulardan iborat. Muntjaklar urugʻining vakili — Hindiston muntjagi. Suv bugʻusimonlari kenja oilasining faqat 1 turi boʻlib, Xitoyda uchraydi. Dare soxdllaridagi qamishzorlarda 2–3 tadan boʻlib yuradi. Boʻyi past (0,5 m cha), shoxi yoʻq. Erkagining ustki jagʻidagi uzun qoziq tishlari tashqariga chiqib turadi. Asl bugʻusimonlar kenja oilasi boʻyi 0,6–2,2 m keladigan, ancha yirik hayvonlardir. Ustki jagʻlaridagi qoziq tishlari kichkina yoki butunlay boʻlmaydi. Bu kenja oila yelik, los va hokazodan iborat urugʻlarga boʻlinadi. Oʻzbekistonda asl B.ning bir turi — xongul yashaydi. Amerika bugʻusimonlari kenja oilasi boʻyi 0,3–1,3 m keladigan mayda va oʻrta boʻyli bugʻulardan iborat. Boshqa B.danʼbosh skletidagi baʼzi suyaklarining tuzilishi bilan farq qiladi. Bu kenja oila mazamalar, pudu, pampas va shimol bugʻulari urugʻlariga boʻlinadi. Bugʻusimonlar koʻplab ovlanadi. Goʻshti va terisidan foydalaniladi. Asl bugʻuning pant deb ataladigan yosh shoxlaridan dori tayyorlanadi. Shimol bugʻusi xonakilashtirilgan boʻlib, xoʻjalik uchun katta ahamiyati bor. Kaborgilarning bir turi tarqalgan. Bugʻusimonlarning 11 turi 20 kenja turi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Klassifikatsiyasi

Bugʻusimonlar oilasi 3 ostoila, 19 urugʻ va 51 turni oʻz ichiga oladi[1]

Tashqi koʻrinishi Nomi Lotincha nomi Ostturlari
Bugʻusimonlar oilasi (Cervidae)
Yeliksimonlar ostoilasi (Capreolinae)
Bulonlar urugʻi (Alces)
Bull Moose Yevropa buloni Alces alces
  • A. a. alces
  • A. a. caucasicus
Alaskan moose pair (6862339335) Amerika buloni Alces americanus
  • A. a. americanus
  • A. a. cameloides
Botqoq yeliklari urugʻi (Blastocerus)
Marsh deer Pantanal Brazil 2 Botqoq yeligi Blastocerus dichotomus
Yeliklar urugʻi (Capreolus)
Capreolus capreolus 2 Jojo Yevropa yeligi Capreolus capreolus
  • C. c. capreolus
  • C. c. canus
  • C. c. caucasicus
  • C. c. italicus
Siberian roe deer Sibir yeligi Capreolus pygargus
  • A. p. pygargus
  • A. p. bedfordi
  • A. p. mantschuricus
  • A. p. ochraceus
And yeliklari urugʻi (Hippocamelus)
Huemul Shimoliy And yeligi Hippocamelus antisensis
Huemul macho (Hippocamelus bisulcus), Janubiy And yeligi Hippocamelus bisulcus
Mazamalar urugʻi (Mazama)
Red Brocket (Mazama americana) male (28091090800) Qizil mazama Mazama americana
  • M. a. americana
  • M. a. carrikeri
  • M. a. gualea
  • M. a. jucunda
  • M. a. rosii
  • M. a. rufa
  • M. a. sarae
  • M. a. sheila
  • M. a. trinitatis
  • M. a. whitelyi
  • M. a. zamora
  • M. a. zetta
Veado-mateiro-pequeno Kichik qizil mazama Mazama bororo
Mazama bricenii Mazama bricenii
Mitti mazama Mazama chunyi
Mazama gouazoubira (AU)-right 01 Kulrang mazama Mazama gouazoubira
  • M. g. gouazoubira
  • M. g. cita
  • M. g. medemi
  • M. g. mexianae
  • M. g. murelia
  • M. g. nemorivaga
  • M. g. permira
  • M. g. sanctaemartae
  • M. g. rondoni
  • M. g. superciliaris
  • M. g. tschudii
Mazama nana Mazama nana Mazama nana
Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas Yukatan qoʻngʻir mazamasi Mazama pandora
Mazama rufina1 Ekvador qizil mazamasi Mazama rufina
Central American red brocket deer (male) 5 Markazaiy Amerika qizil mazamasi Mazama temama
  • M. t. temama
  • M. t. cerasina
  • M. t. reperticia
Amerika bugʻulari urugʻi (Odocoileus)
Mule buck elk creek m myatt (5489214303) Qora dumli bugʻu Odocoileus hemionus
  • O. h. hemionus
  • O. h. californicus
  • O. h. cerrosensis
  • O. h. columbianus
  • O. h. eremicus
  • O. h. fuliginatus
  • O. h. inyoensis
  • O. h. peninsulae
  • O. h. sheldoni
  • O. h. sitkensis
White-tailed deer Oq dumli bugʻu Odocoileus virginianus
  • O. v. virginianus
  • O. v. acapulcensis
  • O. v. borealis
  • O. v. cariacou
  • O. v. carminis
  • O. v. chiriquensis
  • O. v. clavium
  • O. v. couesi
  • O. v. curassavicus
  • O. v. dacotensis
  • O. v. goudotii
  • O. v. gymnotis
  • O. v. hiltonensis
  • O. v. leucurus
  • O. v. macrourus
  • O. v. mcilhennyi
  • O. v. margaritae
  • O. v. mexicanus
  • O. v. miquihuanensis
  • O. v. nelsoni
  • O. v. nemoralis
  • O. v. nigribarbis
  • O. v. oaxacensis
  • O. v. ochrourus
  • O. v. osceola
  • O. v. peruvianus
  • O. v. rothschildi
  • O. v. seminolus
  • O. v. sinaloae
  • O. v. taurinsulae
  • O. v. texanus
  • O. v. thomasi
  • O. v. toltecus
  • O. v. tropicalis
  • O. v. ustus
  • O. v. venatorius
  • O. v. veraecrucis
  • O. v. yucatanensis
Pampas bugʻulari urugʻi (Ozotoceros)
Veado-campeiro macho no Parque Nacional da Serra da Canastra Pampas bugʻusi Ozotoceros bezoarticus
  • O. b. bezoarticus
  • O. b. arerunguaensis
  • O. b. celer
  • O. b. leucogaster
  • O. b. uruguayensis
Pudular urugʻi (Pudu)
Pudu mephistophiles Shimoliy pudu Pudu mephistophiles
Pudupuda hem 8 FdoVidal Villarr 08Abr06-PhotoJimenez Janubiy pudu Pudu puda
Shimol bugʻulari urugʻi (Rangifer)
Reinbukken på frisk grønt beite. - panoramio Shimol bugʻusi Rangifer tarandus
  • R. t. tarandus
  • R. t. buskensis
  • R. t. caboti
  • R. t. caribou
  • R. t. dawsoni
  • R. t. fennicus
  • R. t. groenlandicus
  • R. t. osborni
  • R. t. pearsoni
  • R. t. pearyi
  • R. t. phylarchus
  • R. t. platyrhynchus
  • R. t. sibiricus
  • R. t. terraenovae
Asl bugʻusimonlar ostoilasi (Cervinae)
Aksislar urugʻi (Axis)
Axis axis, spotted deer Aksis Axis axis
Axis calamianensis Kalamian bugʻusi Axis calamianensis
Male and young Bawean deer (Axis kuhli) is an endemic fauna on Bawean Island. 02 Bavean bugʻusi Axis kuhlii
Hog deer12 Tongʻiz bugʻu Axis porcinus
  • A. p. porcinus
  • A. p. annamiticus
Asl bugʻular urugʻi (Cervus)
Cervus elaphus Luc Viatour 6 Maral (asl bugʻu) Cervus elaphus
  • C. e. atlanticus
  • C. e. bactrianus
  • C. e. barbarus
  • C. e. brauneri
  • C. e. corsicanus
  • C. e. elaphus
  • C. e. hibernicus
  • C. e. hippelaphus
  • C. e. hispanicus
  • C. e. italicus
  • C. e. maral
  • C. e. pannoniensis
  • C. e. scoticus
  • C. e. songaricus
  • C. e. sibiricus (C. canadensis sibiricus)
  • C. e. xanthopygus (C. canadensis xanthopygus)
Jasper.Wapiti-Hirsch.P1033401 Vapiti (sharq asl bugʻusi) Cervus canadensis
  • C. c. roosevelti
  • C. c. nannodes
  • C. c. nelsoni
  • C. c. merriami
  • C. c. manitobensis
  • C. c. sibiricus
  • C. c. songaricus
  • C. c. xanthopygus
  • C. c. alashanicus
  • C. c. wallichi
Cervus nippon 002 Dogʻli bugʻu Cervus nippon
  • C. n. aplodinotus
  • C. n. grassianus
  • C. n. kerama
  • C. n. kopschi
  • C. n. mandarinus
  • C. n. mantchuricus
  • C. n. nippon
  • C. n. pseudaxis
  • C. n. pulchellus
  • C. n. sichuanicus
  • C. n. sintikuensis
  • C. n. soloensis
  • C. n. taiouanus
  • C. n. yakushimae
  • C. n. yesoensis
Kiyiklar urugʻi (Dama)
Fallow deer in field Kiyik Dama dama
  • D. d. dama
  • D. d. mesopotamica
Aydarli bugʻular urugʻi (Elaphodus)
Tufteddeer-2 Aydarli bugʻu Elaphodus cephalophus
  • E. c. cephalophus
  • E. c. fociensis
  • E. c. ichangensis
  • E. c. michianus
David bugʻular urugʻi (Elaphurus)
Pere David Deer - Woburn Deer Park (5115883164) David bugʻusi Elaphurus davidianus
Muntjaklar urugʻi (Muntiacus)
Muntiacus atherodes Borneo sariq muntjagi Muntiacus atherodes
2011 Muntjak-4 Qora muntjak Muntiacus crinifrons
Muntiacus feae Fea muntjagi Muntiacus feae
Gongshan muntjagi Muntiacus gongshanensis
Muntiacus muntjak 34068208 (cropped) Hind muntjagi Muntiacus muntjak
  • M. m. muntjak
  • M. m. annamensis
  • M. m. aureus
  • M. m. curvostylis
  • M. m. guangdongensis
  • M. m. malabaricus
  • M. m. menglalis
  • M. m. montanus
  • M. m. nigripes
  • M. m. vaginalis
  • M. m. yunnanensis
Vyetnam muntjagi Muntiacus puhoatensis
Muntiacus putaoensis Muntiacus putaoensis
Chinesischer Muntjak Muntiacus reevesi Zoo Augsburg-04 Xitoy muntjagi Muntiacus reevesi
  • M. r. reevesi
  • M. r. jiangkouensis
  • M. r. micrurus
Roosevelt muntjagi Muntiacus rooseveltorum
Muntiacus truongsonensis Muntiacus truongsonensis
Ulkan muntjak Muntiacus vuquangensis
Przewalskium
White-lipped deer, Cleveland Zoo Przewalskium albirostris Przewalskium albirostris
Qizil bugʻular urugʻi (Rucervus)
The Swamp deer (Indian Barahshinga) Barasinga Rucervus duvaucelii
  • R. d. duvaucelii
  • R. d. branderi
  • R. d. ranjitsinhi
Panolia eldii thamin Eld bugʻusi Rucervus eldii
  • R. e. eldii
  • R. e. siamensis
  • R. e. thamin
SchomburgksDeer-Berlin1911 Schomburg bugʻusi Rucervus schomburgki
Zambarlar urugʻi (Rusa)
Visayan Spotted Deer (Rusa alfredi) Filippin dogʻli bugʻusi Rusa alfredi
Philippine Deer by Gregg Yan Filippin zambari Rusa marianna
  • R. m. marianna
  • R. m. barandana
  • R. m. nigella
  • R. m. nigricans
Javan Deer couple - Baluran NP - East Java (29505339513) Yava zambari Rusa timorensis
  • R. t. timorensis
  • R. t. djonga
  • R. t. floresiensis
  • R. t. macassaricus
  • R. t. moluccensis
  • R. t. renschi
  • R. t. russa
Sambar (Cervus unicolor unicolor) male Hind zambari Rusa unicolor
  • R. u. unicolor
  • R. u. brookei
  • R. u. cambojensis
  • R. u. dejeani
  • R. u. equina
  • R. u. hainana
  • R. u. swinhoii
Suv bugʻusimonlari ostoilasi (Hydropotinae)
Suv bugʻulari urugʻi (Hydropotes)
Hydropotes inermis male Suv bugʻusi Hydropotes inermis
  • H. i. argyropus
  • H. i. inermis

Adabiyotlar

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil




  1. ↑ Wilson D. E. & Reeder D. M.. Mammal Species of the World. ISBN 0801882214.