Bratislavadagi sham namoyishi

Sham namoyishi (slovakcha: Sviečková manifestácia) – 1988-yil 25-mart kuni Slovakiya poytaxti Bratislavada boʻlib oʻtgan va 1969-yildan beri Chexoslovakiyadagi kommunistik rejimga qarshi birinchi ommaviy namoyish hisoblanadi.

Namoyish Rim-katolik dissent guruhlari tomonidan Chexoslovakiyada diniy erkinlik talabi bilan tashkil etilgan. Besh ming ishtirokchining sham namoyishi politsiya tomonidan bostirilgan.

Namoyish Slovak Jahon Kongressi ijrochi vitse-prezidenti Marián Šťastný va Shveytsariyalik hamkori Pol Arnold tomonidan rejalashtirilgan. Ular Bratislavadagi Čarnogurskýlar oilasi bilan aloqada boʻlib, namoyish rejalarini Šťastnýning Shveytsariyaga tashrif buyurgan sanasida oʻtkazishgan.

Katolik faoli František Mikloško namoyish uchun ruxsat soʻrab murojaat qilgan, biroq uning arizasi rasmiylar tomonidan rad etilgan. Tadbir haqidagi maʼlumotlar Vatikan radiosi, Radio Free Europe va Voice of America orqali tarqatilgan.

Namoyish Chexoslovakiyadagi kommunistik rejimni agʻdarish yoʻlidagi birinchi muhim qadam boʻlgan. Besh ming slovaklar Hviezdoslav maydonida qoʻllarida shamlar bilan norozilik bildirisgan, yana olti ming kishi esa atrofdagi koʻchalarda namoyish uyushtirgan, maydonning asosiy kirish joyi toʻsib qoʻyilgan edi. Politsiya avval suv toʻplaridan foydalangan, sirenalar chalingan va namoyishchilarni maydondan ketishga chaqirishgan, keyin esa tayoqlar bilan hujum qila boshlashgan.

Yirik kommunistik amaldorlar (Slovakiya bosh vaziri, ichki ishlar vaziri, madaniyat vaziri) butun „operatsiyani“ Hviezdoslav maydonidagi Carlton mehmonxonasidan kuzatib turishgan. Madaniyat vaziri politsiya harakatlariga qoʻshilmagan va natijada 1988-yil kuzida isteʼfoga chiqishga qaror qilgan^[1].

Voqea

Namoyish 1988-yil 25-mart, juma kuni boʻlib oʻtgan. Namoyish boshlanishidan avval politsiya tashkilotchilar va baʼzi katolik ruhoniylarini turli bahonalar bilan hibsga olgan, shuning uchun ular bu namoyishda ishtirok eta olmagan. Kechki soat oltida Bratislavaning markazidagi Hviezdoslav maydonida taxminan 2 000 kishi toʻplangan, yaqin atrofdagi koʻchalarda esa yana 12 000 ga yaqin odam qoʻshilgan^[2]. Namoyishchilar yomgʻirga qaramay, bayroqlar va yoqilgan shamlar bilan yurib, madhiyalar kuylashgan. Politsiya ularni tarqatish uchun suv purkagichlar va tayoqlardan foydalandi. Namoyish rejalashtirilganidek yarim soat davom etgan, soʻngra odamlar tarqalgan. 141 kishi hibsga olingan, oʻnlab odamlar politsiya tomonidan kaltaklangan^[1]

Namoyish ahamiyatli boʻldi, chunki uni katolik faollar tashkil qilgan boʻlsada, u turli eʼtiqoddagi insonlarni birlashtirgan: katoliklar, lyuteranlar, ekologlar va boshqa islohot tarafdorlari^[2]^[1].

Ahamiyati

25-mart Slovakiya davlatida Inson huquqlari uchun kurash kuni sifatida nishonlanadi.

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Padraic Kenney A Carnival of Revolution: Central Europe 1989. P.216
↑ ^2,0 ^2,1 Shamli namoyish – 1988-yil 25-mart. Tarix^{[sayt ishlamaydi]}

Adabiyot

A Carnival of Revolution: Central Europe 1989. ISBN 9780691116273.
Čas svitania: Sviečková manifestácia, 25. marec 1988. ISBN 9788071653806.

Havolalar

Sham namoyishi haqida toʻliq maʼlumot (Slovak va Ingliz tillarida)

[kenney216-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Padraic Kenney A Carnival of Revolution: Central Europe 1989. P.216

[history-2] 2,0 ^2,1 Shamli namoyish – 1988-yil 25-mart. Tarix^{[sayt ishlamaydi]}

[1]

[2]