Boshqaruv hisobi
Boshqaruv hisobi — menejerlar qaror qabul qilish va nazorat uchun buxgalteriya ma’lumotlaridan foydalanish tizimi.
Tavfsifi
Boshqaruv hisobining sodda taʼrifi — bu menejerlarga qaror qabul qilishda yordam berish uchun moliyaviy va nomoliyaviy maʼlumotlarni taqdim etish jarayoni[2]. Boshqacha aytganda, boshqaruv hisobi tashkilot ichidagi rahbarlarga samarali qarorlar qabul qilishda koʻmak beradi. Bu jarayon maʼlumotlarni aniqlash, tahlil qilish, izohlash va menejerlarga yetkazishni oʻz ichiga oladi hamda biznes maqsadlariga erishishga xizmat qiladi[3].
Yigʻiladigan maʼlumotlar buxgalteriyaning barcha yoʻnalishlarini qamrab oladi va tashkilot faoliyati, moliyaviy xarajatlar hamda qabul qilingan qarorlar boʻyicha boshqaruvni xabardor qiladi. Buxgalterlar esa rejalardan foydalanib, tashkilot ichidagi operatsiyalar va umumiy strategiyani baholaydi.
Boshqaruv hisobi instituti taʼrifiga koʻra, boshqaruv hisobi — bu boshqaruv qarorlarini qabul qilishda hamkorlik qilish, rejalashtirish va faoliyat samaradorligini boshqarish tizimlarini ishlab chiqish, shuningdek, moliyaviy hisobot va nazorat boʻyicha ekspertiza taqdim etish orqali tashkilot strategiyasini shakllantirish va amalga oshirishga koʻmaklashadigan kasbiy faoliyat[4].
Qoʻllash doirasi, amaliyoti va tatbiq etilishi
Xalqaro Sertifikatlangan Professional Buxgalterlar Assotsiatsiyasi (AICPA), boshqaruv hisobini quyidagi uchta yoʻnalishni qamrab oluvchi amaliyot sifatida taʼriflaydi:
- Strategik boshqaruv — tashkilot ichida boshqaruv buxgalterining strategik hamkor sifatidagi rolini rivojlantirish
- Faoliyat samaradorligini boshqarish — biznes qarorlarini qabul qilish amaliyotini rivojlantirish hamda tashkilotning faoliyat samaradorligini boshqarish
- Risklarni boshqarish — tashkilot maqsadlariga erishishga toʻsqinlik qilishi mumkin boʻlgan xavflarni aniqlash, oʻlchash, boshqarish va ular boʻyicha hisobot berish uchun moʻljallangan tizimlar va amaliyotlarni ishlab chiqishga hissa qoʻshish
Boshqaruv buxgalterlari buxgalterlar orasida „qiymat yaratuvchilar“ sifatida qaraladi. Ular koʻproq kelajakka yoʻnaltirilgan boʻlib, tashkilotning kelajagiga taʼsir koʻrsatadigan qarorlarni qabul qilish bilan shugʻullanadi; bu esa kasbning tarixiy hisob yuritish va meʼyoriy talablarga rioya qilish (natijalarni qayd etish) jihatlaridan koʻra muhimroq hisoblanadi.
Boshqaruv hisobi boʻyicha bilim va tajriba tashkilot ichidagi turli soha va funksiyalardan olinishi mumkin, jumladan axborot boshqaruvi, g‘aznachilik, samaradorlik auditi, marketing, baholash, narx belgilash va logistika kabi yoʻnalishlar.
2014-yilda Boshqaruv buxgalterlari instituti Global boshqaruv hisobi tamoyillarini ishlab chiqdi[5]. Ushbu tamoyillar besh qitʼadagi 20 ta davlatda oʻtkazilgan tadqiqotlar natijasiga asoslangan boʻlib, ular ushbu sohada eng yaxshi amaliyotlarni yoʻnaltirishga qaratilgan[6].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Evaluating and Improving Costing in Organizations (International Good Practice Guidance). International Federation of Accountants, 2009 — 7 c-bet. ISBN 9781608150373.
- ↑ „What is Management Accounting? - Definition - Meaning - Example“. myaccountingcourse.com. 2017-yil 6-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 2-may.
- ↑ Laosiritaworn, Wimalin; Bhuapirom, Attapol (2016). "Ceramics Process Improvement with Material Flow Cost Accounting". Proceedings - International Conference on Industrial Engineering and Operations Management (IEOM Society International): 2601–2610. https://index.ieomsociety.org/index.cfm/article/view/ID/3250.
- ↑ „Definition of Management Accounting“. Institute of Management Accountants (2008). 2016-yil 20-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 4-dekabr.
- ↑ „Global Management Accounting Principles“ (2014-yil 24-oktyabr). 2015-yil 23-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 16-aprel.
- ↑ King, I. „New set of accounting principles can help drive sustainable success“. ft.com. Qaraldi: 2015-yil 28-yanvar.
Adabiyotlar
- Kurt Heisinger and Joe Hoyle, Managerial Accounting, ISBN 978-1-4533452-9-0.
- James R. Martin, Ph. D., CMA, Management And Accounting Web.
Havolalar
- CAM-I Consortium for Advanced Manufacturing–International
- AICPA Financial Management Center — resource for CPAs working in business, industry and government
- Institute of Management Accountants — resource for management accountants (CMAs) working in industry
- Chartered Institute of Management Accountants
- International Federation of Accountants
- The Accounting Adventurista Management Accounting
- The Institute of Cost Accountants of India (Wayback Machine saytida 2021-08-19 sanasida arxivlangan)