Kontent qismiga oʻtish

Blum taksonomiyasi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Blum taksonomiyasi (inglizcha: Bloom's taxonomy) 1956-yilda Benjamin Bloom rahbarligidagi pedagoglar guruhi tomonidan ishlab chiqilgan taʼlim maqsadlarini tasniflash tizimi hisoblanadi. Bu tizim dastlab „Taʼlim maqsadlari taksonomiyasi: Taʼlim maqsadlarining tasnifi“ (inglizcha: „Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals“) nomli nashrda taqdim etilgan. Taksonomiya oʻquv maqsadlarini uchta keng sohaga boʻladi: kognitiv (bilimga asoslangan), affektiv (hissiyotga asoslangan) va psixomotor (harakatga asoslangan). Bu sohalarning har biri oʻz navbatida koʻnikma va qobiliyatlar ierarxiyasiga ega. Pedagoglar ushbu sohalardan turli xil taʼlim turlarini rivojlantirish maqsadida oʻquv dasturlari, baholash usullari va oʻqitish metodlarini tuzishda foydalanadilar.

Taksonomiyaning eng keng tan olingan komponenti boʻlgan kognitiv soha dastlab oltita darajaga boʻlingan edi:

  1. Knowledge;
  2. Comprehension;
  3. Application;
  4. Analysis;
  5. Synthesis;
  6. Evaluation.

2001-yilda ushbu taksonomiya qayta koʻrib chiqilib, quyidachiga qayta nomlandi va tartibga solindi:

  1. Remember;
  2. Understand;
  3. Apply;
  4. Analyze;
  5. Evaluate;
  6. Create.

Bu soha intellektual koʻnikmalar, tanqidiy fikrlash va muammolarni yechish qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan.

Affektiv soha munosabatlar, hissiyotlar va tuygʻularni qamrab oladi, asosiy anglash va javob berishdan to murakkab qadriyatlar va eʼtiqodlarga qadar rivojlanadi. Bu soha beshta darajani oʻz ichiga oladi:

  1. Receiving;
  2. Responding;
  3. Valuing;
  4. Organizing;
  5. Characterizing.

Blum jamoasi tomonidan kamroq oʻrganilgan psixomotor soha jismoniy koʻnikmalar va harakat funksiyalarini qamrab oladi. Keyinchalik, Elizabeth Simpson kabi pedagoglar bu sohani yanada rivojlantirib, oddiy idrok etishdan to yangi harakatlarni yaratishgacha boʻlgan koʻnikmalarni egallash darajalarini aniqlab berdilar.

Blum taksonomiyasi taʼlimda keng qoʻllaniladigan vositaga aylanib, turli fanlarda oʻquv dasturlarini ishlab chiqish, baholash usullari va taʼlim natijalariga sezilarli taʼsir koʻrsatmoqda. Keng qoʻllanishiga qaramay, taksonomiya, ayniqsa kognitiv koʻnikmalarning ierarxik tuzilishi va uning oʻqitish hamda baholash amaliyotiga taʼsiri borasida tanqidlarga ham duch kelgan.

Tarixi

Taxonomy of Educational Objectives 1949-yildan 1953-yilgacha boʻlib oʻtgan bir qator konferensiyalardan soʻng nashr etildi. Bu konferensiyalar oʻquv dasturlari va imtihonlarni ishlab chiqishda oʻqituvchilar oʻrtasidagi muloqotni yaxshilashga qaratilgan edi[1]. Modellar taksonomiyani ishlab chiqqan pedagoglar qoʻmitasiga raislik qilgan Benjamin Bloom sharafiga nomlangan. U shuningdek, Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals nomli standart matnning birinchi jildini tahrir qilgan[2][3] .

Taksonomiyaning birinchi jildi Handbook I: Cognitive 1956-yilda[2], ikkinchi jildi Handbook II: Affective esa 1964-yilda nashr etilgan[4][5][6][7][8]. 2001-yilda kognitiv soha uchun taksonomiyaning qayta koʻrib chiqilgan versiyasi yaratildi[9].

Manbalar

  1. ↑ Bloom et al. 1956, s. 4: "The idea for this classification system was formed at an informal meeting of college examiners attending the 1948 American Psychological Association Convention in Boston. At this meeting, interest was expressed in a theoretical framework which could be used to facilitate communication among examiners.
  2. ↑ 2,0 2,1 Bloom, B. S.; Engelhart, M. D.; Furst, E. J.; Hill, W. H.; Krathwohl, D. R.. Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. David McKay Company, 1956. 
  3. ↑ Shane, Harold G. (1981). "Significant writings that have influenced the curriculum: 1906–1981". Phi Delta Kappan 62 (5): 311–314. https://archive.org/details/sim_phi-delta-kappan_1981-01_62_5/page/n18. 
  4. ↑ Simpson, Elizabeth J. (1966). "The classification of educational objectives: Psychomotor domain". Illinois Journal of Home Economics 10 (4): 110–144. 
  5. ↑ Harrow, Anita J.. A taxonomy of the psychomotor domain: A guide for developing behavioral objectives. David McKay Company, 1972. 
  6. ↑ Dave, R. H.. Developing and writing behavioral objectives. Educational Innovators Press, 1975. 
  7. ↑ Clark, Donald R. „Bloom's Taxonomy of Learning Domains“ (1999). Qaraldi: 2014-yil 28-yanvar.
  8. ↑ Krathwohl, David R. (2002). "A revision of Bloom's taxonomy: An overview". Theory into Practice (Routledge) 41 (4): 212–218. doi:10.1207/s15430421tip4104_2. ISSN 0040-5841. https://dergipark.org.tr/tr/pub/rumeli/issue/62156/885379. 
  9. ↑ A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom's taxonomy of educational objectives. New York: Longman., 2001. ISBN 978-0-8013-1903-7. 

Adabiyotlar

  • Bloom, B. S. „Reflections on the development and use of the taxonomy“, . Bloom's taxonomy: A forty-year retrospective, Yearbook of the National Society for the Study of Education. National Society for the Study of Education, 1994. 
  • Clark, Donald R. „Bloom's Taxonomy of Learning Domains“ (1999). Qaraldi: 2014-yil 28-yanvar.
  • Krathwohl, D. R.; Bloom, B. S.; Masia, B. B.. Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. David McKay Company, 1964. 
  • Orlich, Donald; Harder, Robert; Callahan, Richard; Trevisan, Michael; Brown, Abbie. Teaching strategies: a guide to effective instruction, 7th, Houghton Mifflin, 2004. ISBN 978-0-6182-9999-7. 

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Blum_taksonomiyasi&oldid=332266" dan olindi