Biografik film
Biografik film yoki biopik (/ˈbaɪoʊˌpɪk/[1]) — bu hayotda mavjud boʻlgan inson yoki baʼzan bir guruh odamlarning hayotini dramatik tarzda tasvirlaydigan film. Bunday filmlar oʻsha insonning hayotini koʻrsatadi va unda bosh qahramonning haqiqiy ismi ishlatiladi[2]. Ular hujjatli drama va tarixiy drama filmlaridan farq qiladi, chunki ularda biror bir insonning hayot yoʻlini toʻgʻri, toʻliq yoki hech boʻlmaganda uning hayotidagi tarixan eng muhim yillarni har tomonlama yoritishga harakat qilinadi[3].
Mazmuni
Biografik film (biopik) tadqiqotchilari qatoriga Staten Island kolleji olimi George F. Custen va Indiana universiteti–Purdue universiteti Indianapolis olimi Dennis P. Bingham kiradi. Custen oʻzining „Bio/Pics: How Hollywood Constructed Public History“ (1992) nomli asarida ushbu janr Gollivud studiya davri, xususan, Darryl F. Zanuck bilan birga yoʻq boʻlgan deb hisoblaydi[4]. Boshqa tomondan, Binghamning 2010-yilgi „Whose Lives Are They Anyway? The Biopic as Contemporary Film Genre“[5] nomli tadqiqoti ushbu janr studiya davrida qoʻllangan koʻplab oʻxshash badiiy usullardan foydalangan holda qatʼiy qoliplashgan janr sifatida yashab kelayotganini va Rick Altman oʻzining „Film/Genre“ tadqiqotida koʻrsatganidek oʻxshash rivojlanish yoʻlini bosib oʻtganini koʻrsatadi[6]. Shuningdek, Bingem erkaklar va ayollar haqidagi biografik filmlarni bir-biridan farqli alohida janrlar sifatida koʻrib chiqadi; birinchisi odatda buyuk yutuqlarga bagʻishlansa, ikkinchisi asosan ayollarning qurbon boʻlishi mavzusiga qaratilgan. Ellen Cheshirening „Bio-Pics: a life in pictures“ (2014) asarida 1990 va 2000-yillardagi Britaniya va Amerika filmlari tahlil qilinadi[7]. Har bir bobda kasb boʻyicha guruhlangan asosiy filmlar koʻrib chiqiladi va yakunda qoʻshimcha tomosha qilish uchun tavsiya etilgan filmlar roʻyxati keltiriladi. Christopher Robé ham Cinema Journal nashrining 2009-yilgi sonida chop etilgan „Taking Hollywood Back“ nomli maqolasida biografik filmlar asosida yotgan gender normalari haqida yozgan[8].
Roger Ebert „Hurricane“ filmini va umuman biografik filmlardagi buzib koʻrsatishlarni himoya qilib, shunday degan edi: „Inson haqidagi haqiqatni uning hayotiga bagʻishlangan filmdan izlovchilar, uni oʻsha insonning mehribon buvisidan izlaganlari maʼqul. … ‘Toʻfonʼ hujjatli film emas, balki masaldir“[9].
Kasting
Tarjimai hol filmlari uchun kasting bahs-munozaralarga sabab boʻlishi mumkin. Kasting koʻpincha tashqi koʻrinishdagi oʻxshashlik va inson xarakterini tasvirlash qobiliyati oʻrtasidagi muvozanatdan iborat boʻladi. Anthony Hopkins ikki oʻrtada oʻxshashlik yoʻqligi sababli „Nixon“ filmida Richard Nixon rolini oʻynamasligi kerak boʻlganini his qilgan. „The Conqueror“ filmida John Waynening Chingizxon rolini oʻynashi amerikalik Waynening moʻgʻul sarkardasi roliga tanlangani sababli eʼtirozlarga sabab boʻlgan. Misrlik tanqidchilar 1983-yilgi „Sadat“ teleserialida afrikalik amerikalik aktyor kichik Louis Gossettning Misr prezidenti Anvar Sadat roliga tanlanganini tanqid qilishgan[10]. Shuningdek, baʼzilar Jennifer Lopezning „Selena“ filmidagi kastingiga eʼtiroz bildirishgan, chunki Selena kelib chiqishi meksikalik amerikalik boʻlgan, Lopez esa asli puerto-rikolik boʻlgan nyu-yorklikdir[11].
Filmdagi talqinlar
Tasvirlangan shaxslar harakatlari va xususiyatlari jamoatchilikka maʼlum boʻlgan (yoki hech boʻlmaganda tarixiy jihatdan hujjatlashtirilgan) real insonlar boʻlgani sababli, biografik filmlardagi (biopik) rollar aktyor va aktrisalar uchun eng murakkab rollardan biri hisoblanadi. Warren Beatty, Faye Dunaway, Ben Kingsley, Johnny Depp, Jim Carrey, Jamie Foxx, Robert Downey Jr., Brad Pitt, Emma Thompson, Tom Hanks, Eddie Redmayne va Cillian Murphy kabi ijodkorlarning barchasi biografik filmlarda suratga tushganlaridan soʻng dramatik aktyor sifatida yangi darajada eʼtirof etilishgan: Beatty va Dunaway „Bonnie va Clyde“ (1967) filmida Clyde Barrow va Bonnie Parker rollarida, Kingsley „Gandhi“ (1982) filmida Mahatma Gandi rolida, Depp „Ed Wood“ (1994) filmida Ed Wood rolida, Carrey „Man on the Moon“ (1999) filmida Andy Kaufman rolida, Downey „Chaplin“ (1992) filmida Charlie Chaplin va „Oppenheimer“ (2023) filmida Lewis Strauss rollarida, Foxx „Ray“ (2004) filmida Ray Charles rolida, Thompson va Hanks „Janob Benksni qutqarish“ (2013) filmida P. L. Travers va Walt Disney rollarida, Redmayne „Stiven Xoking olami“ (2014) filmida Stephen Hawking rolida hamda Murphy „Oppenheimer“ (2023) filmida J. Robert Oppenheimer rolida.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ „Biopic“. Dictionary.com.
- ↑ Bastin, Giselle (Summer 2009). "Filming the Ineffable: Biopics of the British Royal Family". A/B: Auto/Biography Studies 24 (1): 34–52. doi:10.1353/abs.2009.0008.
- ↑ „What is a biopic? Seven questions about biographical films answered“. BBC (2024-yil aprel). Qaraldi: 2024-yil 8-iyun.
- ↑ Custen, George F.. Bio/pics : how Hollywood constructed public history. Rutgers University Press, 1992. ISBN 978-0-8135-1755-1. OCLC 24247491.
- ↑ Bingham, Dennis. Whose Lives Are They Anyway? The Biopic as Contemporary Film Genre. Rutgers University Press, 2010. ISBN 978-0-8135-4658-2. OCLC 318970570.
- ↑ Altman, Rick. Film/genre. British Film Institute, 1999. ISBN 978-0-85170-717-4. OCLC 41071380.
- ↑ Cheshire, Ellen. Bio-Pics: a life in pictures. Columbia University Press, 2014. ISBN 978-0-231-17205-9.
- ↑ Robé, Christopher (Winter 2009). "Taking Hollywood Back: The Historical Costume Drama, the Biopic, and Popular Front U.S. Film Criticism". Cinema Journal 48 (2): 70–87. doi:10.1353/cj.0.0082. https://archive.org/details/sim_cinema-journal_winter-2009_48_2/page/70.
- ↑ Ebert, Roger. „The Hurricane“ (2000-yil 7-yanvar).
- ↑ Miller, Judith. „UPSET BY 'SADAT,' EGYPT BARS COLUMBIA FILMS“ (1984-yil 2-fevral). Qaraldi: 2017-yil 27-yanvar.
- ↑ Tracy, Kathleen. Jennifer Lopez: A Biography. Greenwood Publishing Group, 2008 — 53-bet. ISBN 978-0-313-35515-8.