Бигфут

Бигфут (инглизча: БигфоотКатта оёқ), шунингдек, сасквоч (Сасқуатч, салиш тилларидан сеъсхаc - "ёввойи одамлар"[1]) номи билан ҳам танилган, афсонавий[2][3] [4] гуманоид мавжудот[1], криптид [5], гўёки Америка Қўшма Штатлари шимоли-ғарбий ва Канаданинг ғарбий қисмида истиқомат қилади. Одатда икки оёқда юрадиган катта, тукли гоминид сифатида тасвирланган. Кўпинча Қор одамнинг маҳаллий (Шимолий Америка) варианти деб ҳисобланади[1].
Бу мавжудот реликт гоминид ёки камдан-кам ҳолларда қадимги даврлардан ҳозирги кунгача сақланиб қолган одам жинсининг қадимги тури эканлигига ишонилади. Бигфут энг машҳур "турлардан бири" бўлиб, унинг мавжудлиги криптозоология тарафдорлари томонидан тан олинган. Бироқ, унинг мавжудлигини тасдиқловчи фактлар йўқ. Бундан ташқари, олимларнинг таъкидлашича, бундай "яширин турлар"нинг мавжудлиги жуда даргумон, чунки популяция сонини сақлаб қолиш учун турни осонгина аниқлашга имкон берадиган жуда кўп индивидлар бўлиши керак[6] [4] ва иқлим шароити шунингдек озиқ-овқат манбаларининг хусусиятлари тасвирланган хусусиятларга эга ҳайвонларнинг омон қолиши учун етарли бўлмайди[7]. Шу сабабларга кўра бигфут ҳақидаги фикрлар кўпинча олимлар томонидан замонавий афсоналардан бири сифатида кўриб чиқилади[2][3] [4]. Илмий ҳамжамият бигфут ҳисоботлари фолклор, нотўғри аниқлаш ва фирибгарликни бирлаштирган деб ҳисоблайди[8].
Тавсифи
Гувоҳларнинг айтишича бигфут бўйи 1,8 дан 3 метргача ва оғирлиги 200 кг.гача бўлган, тўқ жигарранг, тўқ-малларанг ёки кулранг юнг билан қопланган улкан одамсимон маймун деб таърифланади[1][9]. Тахминий гувоҳлар уни тасвирлашганда катта кўзлар, яққол ифодаланганқош усти ёйи ва катта қуйи жойлашган пешонани ҳам эслаб ўтишади. Одатда гувоҳлар бу мавжудотдан келадиган кучли ёқимсиз ҳидни ҳам айтиб ўтишади.[10].
Бигфт катта излар қолдириши айтилади (шунинг учун унинг номи шундай). Уларнинг узунлиги 60 см гача, кенглиги эса 20 см гача[1]. Кўпчилик оёқ излари беш бармоқли, аммо 2 дан 6 гача бармоқли излар ҳам мавжуд[11]. Айрим изларда тирноқ излари бор, бу уларни айиқлар қолдирган бўлиши мумкинлигини кўрсатади[12][13]. Бигфутнинг мавжудлиги ғояси тарафдорлари, у ҳамма нарсани ейдиган ва асосан тунги эканлигини таъкидлайдилар[14].
Бигфутнинг мавжудлигига қарши, Америка маймунлари тор бурунли маймунлар дан фарқли равишда гоминидлар (шу жумладан одам ҳам) кирадиган кенг бурунли маймунлар га мансуб эканлиги ҳақида гапирилади [5].
Тарихи
Шимолий Америкада ХИХ—ХХ асрлар давомида айиққа ўхшаган, аммо орқа оёқларда тик ҳолатда ҳаракатланувчи жонзот ҳақида хабарлар бор эди [5]. Сасквоч изларининг биринчи кашфиёти асосан 1811-йилда бўлиб, у британиялик тадқиқотчи Девид Томпсонга тегишли. Ўшандан бери Бигфут[1] қолдиргани тахмин қилинган юзлаб излар топилди. Траппер ни ўлдирган бундай мавжудот ҳақида АҚШ президенти Теодор Рузвелт ўзининг "Жонсиз фазолар овчиси" китобида ёзган. Кўпинча бу мавжудот билан учрашувлар Британия Колумбиясида бўлиб ўтган [5].
Узоқ вақт давомида Бигфутнинг мавжудлигининг энг ишончли далилларидан бири 1967-йилда Шимолий Калифорнияда Рожер Паттерсон ва Боб Гимлин томонидан суратга олинган қисқа рангли филм ҳисобланган. Филм Бигфут аёлга тегишли эканлиги айтилган эди. Бироқ 2002-йилда, отишмада Рей Уоллеснинг ўлимидан сўнг, унинг қариндошлари ва танишларининг гувоҳликлари бўйича (аммо ҳеч қандай ашёвий далил келтирмасдан) "Америка Етиси" билан бўлган воқеанинг ҳаммасини бошидан охиригача сохталаштирилган; қирқ сантиметрлик "Ети оёқ излари" сунъий шакллар билан қилинган ва суратга олиш махсус тикилган маймун костюмидаги одам билан саҳналаштирилган эпизод эди.
Шунингдек кўринг
- Қор одам
- Довер иблиси
- Скунс маймун
- Дайди чукча
- Чучуна
Эслатмалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Сасқуатч (легендарй cреатуре) Энcйcлопæдиа Британниcада
- ↑ 2,0 2,1 Топорков А. Л. Мифы и мифология ХХ века: традиции и восприятие // Человек и общество: поиски, проблемы и решения. 1999.
- ↑ 3,0 3,1 Мелетинский Е. М. Миф и двадцатый век // Избранные статьи. Воспоминания. М., 1998.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Соколов 2015.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Арнольд 2016.
- ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ Сжöгрен, Бенгт. Берöмда видундер. Сеттерн, 1980. ИСБН 91-7586-023-6. (швед.)
- ↑ Даэглинг, Давид Ж.. Бигфоот Эхпосед: Ан Антҳропологист Эхаминес Америcа'с Эндуринг Легенд. Алтамира Пресс, 2004 — 62—63-бет. ИСБН 0-7591-0539-1.
- ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ Беар сигнс, Сан Диэго Натурал Ҳисторй Мусеум.
- ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“.
Адабиётлар
- Соколов А. Б.. Мифы об эволюции человека. М.: Альпина нон-фикшн, 2015. ИСБН 978-5-91671-403-6. (пдф на сайте Всенаука).
Ҳаволалар
- {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“.