Bigfut: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi |
2026-yil 19-noyabr, 23:11 dagi (joriy) koʻrinishi

Bigfut (inglizcha: BigfootKatta oyoq), shuningdek, saskvoch (Sasquatch, salish tillaridan seʼsxac - "yovvoyi odamlar"[1]) nomi bilan ham tanilgan, afsonaviy[2][3] [4] gumanoid mavjudot[1], kriptid [5], goʻyoki Amerika Qoʻshma Shtatlari shimoli-gʻarbiy va Kanadaning gʻarbiy qismida istiqomat qiladi. Odatda ikki oyoqda yuradigan katta, tukli gominid sifatida tasvirlangan. Koʻpincha Qor odamning mahalliy (Shimoliy Amerika) varianti deb hisoblanadi[1].
Bu mavjudot relikt gominid yoki kamdan-kam hollarda qadimgi davrlardan hozirgi kungacha saqlanib qolgan odam jinsining qadimgi turi ekanligiga ishoniladi. Bigfut eng mashhur "turlardan biri" boʻlib, uning mavjudligi kriptozoologiya tarafdorlari tomonidan tan olingan. Biroq, uning mavjudligini tasdiqlovchi faktlar yoʻq. Bundan tashqari, olimlarning taʼkidlashicha, bunday "yashirin turlar"ning mavjudligi juda dargumon, chunki populyatsiya sonini saqlab qolish uchun turni osongina aniqlashga imkon beradigan juda koʻp individlar boʻlishi kerak[6] [4] va iqlim sharoiti shuningdek oziq-ovqat manbalarining xususiyatlari tasvirlangan xususiyatlarga ega hayvonlarning omon qolishi uchun yetarli boʻlmaydi[7]. Shu sabablarga koʻra bigfut haqidagi fikrlar koʻpincha olimlar tomonidan zamonaviy afsonalardan biri sifatida koʻrib chiqiladi[2][3] [4]. Ilmiy hamjamiyat bigfut hisobotlari folklor, notoʻgʻri aniqlash va firibgarlikni birlashtirgan deb hisoblaydi[8].
Tavsifi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Guvohlarning aytishicha bigfut boʻyi 1,8 dan 3 metrgacha va ogʻirligi 200 kg.gacha boʻlgan, toʻq jigarrang, toʻq-mallarang yoki kulrang yung bilan qoplangan ulkan odamsimon maymun deb taʼriflanadi[1][9]. Taxminiy guvohlar uni tasvirlashganda katta koʻzlar, yaqqol ifodalanganqosh usti yoyi va katta quyi joylashgan peshonani ham eslab oʻtishadi. Odatda guvohlar bu mavjudotdan keladigan kuchli yoqimsiz hidni ham aytib oʻtishadi.[10].
Bigft katta izlar qoldirishi aytiladi (shuning uchun uning nomi shunday). Ularning uzunligi 60 sm gacha, kengligi esa 20 sm gacha[1]. Koʻpchilik oyoq izlari besh barmoqli, ammo 2 dan 6 gacha barmoqli izlar ham mavjud[11]. Ayrim izlarda tirnoq izlari bor, bu ularni ayiqlar qoldirgan boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi[12][13]. Bigfutning mavjudligi gʻoyasi tarafdorlari, u hamma narsani yeydigan va asosan tungi ekanligini taʼkidlaydilar[14].
Bigfutning mavjudligiga qarshi, Amerika maymunlari tor burunli maymunlar dan farqli ravishda gominidlar (shu jumladan odam ham) kiradigan keng burunli maymunlar ga mansub ekanligi haqida gapiriladi [5].
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shimoliy Amerikada XIX—XX asrlar davomida ayiqqa oʻxshagan, ammo orqa oyoqlarda tik holatda harakatlanuvchi jonzot haqida xabarlar bor edi [5]. Saskvoch izlarining birinchi kashfiyoti asosan 1811-yilda boʻlib, u britaniyalik tadqiqotchi Devid Tompsonga tegishli. Oʻshandan beri Bigfut[1] qoldirgani taxmin qilingan yuzlab izlar topildi. Trapper ni oʻldirgan bunday mavjudot haqida AQSh prezidenti Teodor Ruzvelt oʻzining "Jonsiz fazolar ovchisi" kitobida yozgan. Koʻpincha bu mavjudot bilan uchrashuvlar Britaniya Kolumbiyasida boʻlib oʻtgan [5].
Uzoq vaqt davomida Bigfutning mavjudligining eng ishonchli dalillaridan biri 1967-yilda Shimoliy Kaliforniyada Rojer Patterson va Bob Gimlin tomonidan suratga olingan qisqa rangli film hisoblangan. Film Bigfut ayolga tegishli ekanligi aytilgan edi. Biroq 2002-yilda, otishmada Rey Uollesning oʻlimidan soʻng, uning qarindoshlari va tanishlarining guvohliklari boʻyicha (ammo hech qanday ashyoviy dalil keltirmasdan) "Amerika Yetisi" bilan boʻlgan voqeaning hammasini boshidan oxirigacha soxtalashtirilgan; qirq santimetrlik "Yeti oyoq izlari" sunʼiy shakllar bilan qilingan va suratga olish maxsus tikilgan maymun kostyumidagi odam bilan sahnalashtirilgan epizod edi.
Shuningdek koʻring
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Qor odam
- Dover iblisi
- Skuns maymun
- Daydi chukcha
- Chuchuna
Eslatmalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Sasquatch (legendary creature) Encyclopædia Britannicada
- ↑ 2,0 2,1 Топорков А. Л. Мифы и мифология XX века: традиции и восприятие // Человек и общество: поиски, проблемы и решения. 1999.
- ↑ 3,0 3,1 Мелетинский Е. М. Миф и двадцатый век // Избранные статьи. Воспоминания. М., 1998.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Соколов 2015.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Арнольд 2016.
- ↑ {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
sarlavha=parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“. - ↑ Sjögren, Bengt. Berömda vidunder. Settern, 1980. ISBN 91-7586-023-6. (shved.)
- ↑ Daegling, David J.. Bigfoot Exposed: An Anthropologist Examines America's Enduring Legend. Altamira Press, 2004 — 62—63-bet. ISBN 0-7591-0539-1.
- ↑ {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
sarlavha=parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“. - ↑ {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
sarlavha=parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“. - ↑ {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
sarlavha=parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“. - ↑ {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
sarlavha=parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“. - ↑ Bear signs, San Diego Natural History Museum.
- ↑ {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
sarlavha=parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Соколов А. Б.. Мифы об эволюции человека. М.: Альпина нон-фикшн, 2015. ISBN 978-5-91671-403-6. (pdf на сайте Всенаука).
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda
sarlavha=parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“.