Belaruslar: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Infobox Millat | |||
{{ | |group = Belaruslar<br />''(беларусы/biełarusy)'' | ||
|image = | |||
|population = 11 million | |||
|popplace={{flagcountry|Belarus}}: 8,159,073<ref>[https://web.archive.org/20120526234459/belstat.gov.by/homep/en/census/p5.php 1999 census]</ref> | |||
|region2 = {{USA}} | |||
|pop2 = 600.000<ref name="Belarusian diaspora">http://www.belarustime.ru/belarus/culture/diaspore/c6420f28d9870602.html</ref> | |||
|region1 = {{flagcountry|Russia}} | |||
|pop1 = 521,443<ref>[[Demographics of Russia]]</ref> | |||
|region3 = {{flagcountry|Ukraine}} | |||
|pop3 = 275,763<ref name="Національний склад населення">[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ Pro kіlkіst ta sklad naselennya Ukraїni za pіdsumkami Vseukraїnskogo perepisu naselennya 2001 roku] {{ref-uk}}</ref> | |||
|region4 = {{flagcountry|Israel}} | |||
|pop4 = 130.000<ref name = "Belarusian diaspora"/> | |||
|region5 = {{flagcountry|Kazakhstan}} | |||
|pop5 = 66,476<ref>[[Demographics of Kazakhstan]]</ref> | |||
|region6 = {{flagcountry|Latvia}} | |||
|pop6 = 68,174<ref>[http://www.csb.gov.lv/en/notikumi/key-provisional-results-population-and-housing-census-2011-33306.html]</ref> | |||
|region7 = {{flagcountry|Canada}} | |||
|pop7 = 50,000 — 70,000<ref>[http://www.multiculturalcanada.ca/ecp/content/belarusans.html Multiculturalcanada.ca]</ref> | |||
|region8 = {{flagcountry|Brazil}} | |||
|pop8 = 45,000 — 80,000<ref name="2002 census">[http://www.emz-berlin.de/Statistik_2/pl/pl_02.htm 2002 census]</ref> | |||
|region9 = {{flagcountry|Poland}} | |||
|pop9 = 50,000 — 70,000<ref name="2002 census" /> | |||
|region10 = {{flagcountry|Lithuania}} | |||
|pop10 = 41,100<ref>[http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=m³010215&PLanguage=0&TableStyle=&Buttons=&PXSId=3236&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14=]</ref> | |||
|region11 = {{flagcountry|Moldova}} | |||
|pop11 = 20,000<ref name = "Belarusian diaspora"/> | |||
|region12 = {{flagcountry|Australia}} | |||
|pop12 = 20,000<ref name = "Belarusian diaspora"/> | |||
|region13 = {{flagcountry|Estonia}} | |||
|pop13 = 17,241<ref>[http://www.emz-berlin.de/Statistik_2/ee/ee_02.htm 2000 census]</ref> | |||
|region14 = {{flagcountry|Argentina}} | |||
|pop14 = 7,000<ref name = "Belarusian diaspora"/> | |||
|region15 = {{GBR}} | |||
|pop15 = 7,000<ref name = "Belarusian diaspora"/> | |||
|region16 = {{flagcountry|Belgium}} | |||
|pop16 = 2,000<ref name = "Belarusian diaspora"/> | |||
|region18 = {{flagcountry|Greece}} | |||
|pop18 = 1,168<ref>http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1605/Other/A1605_SPO15_TB_AN_00_2006_07_F_EN.pdf</ref> | |||
|region19 = {{flagcountry|Portugal}} | |||
|pop19 = 1,002<ref>http://sefstat.sef.pt/Docs/Distritos_2009.pdf</ref> | |||
|languages = [[Belarus tili|Belaruscha]], [[Rus tili|Ruscha]]<br /> | |||
|religions = [[Xristian dini]] | |||
|related = [[slavyan xalqlar]] | |||
}} | |||
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> | |||
'''Belaruslar''' — xalq, Belarus respublikasining asosiy aholisi (7,9 mln. kishidan ortiq, 1992). Shuningdek, Rossiya Federatsiyasi (1206 ming kishi), Ukraina (440 ming kishi). Qozogʻiston (183 ming kishi), Latviya (120 ming kishi), Litva (63 ming kishi), Oʻzbekiston (63 ming kishi), Estoniya (27,7 ming kishi)da ham yashaydi. Polshada 300 ming kishiga yaqin. Belarus tilida soʻzlashadi. Dinga eʼtiqod qiluvchilari — asosan pravoslavlar, qisman katoliklar ham bor<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. | |||
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> | |||
[[Fayl:Pyramide Bielorussie.PNG|thumb| alt=A.| ''[[Belarus xalqining piramidasi]]''.]] | |||
Alifbosi kirillitsaga asoslangan. | |||
[[Fayl:Byelorussian by Repin.jpg|thumb|200px|[[Repin, Ilya Efimovich|I. E. Repin]] Belarus,1892]] | |||
[[Fayl:Stroczycy 2008 06.jpg|thumb|right|200px|Belaruslarning xatasi — uyi, Strochisidagi ochiq osmon tagidagi koʻrgazma]] | |||
[[Masihiylik]] diniga mansub, ichinora katoliklar ham bor. Belaruslar sharqiy slavyan xalqlariga mansub. | |||
== Tarixi == | |||
Belarus xalqining etnik asosini sharqiy slavyan qabilalari: [[dregobichlar]], [[krivichlar]], [[radimichlar]], [[drevlyanlar]], [[severyanlar]], [[volinyanlar]] tashkil qilganlar. 9 — 11 asrlarda shu qabilalar [[Kiev Rusi]]ning tarkibi boʻldi. U parchlanib, knyazlik tarqqgandan keyin (13 — 14 asrlar) Buyuk Litva knyazligining, 1569-yildan Rech Pospolitayaning tarkibiga kirdi. <nowiki>XVIII</nowiki> asrda [[Rossiya]]ga qoʻshildi. Shu asrdan boshlab belaruslarning madaniyati va turmush kechirishi koʻp oʻzgarishlarga uchradi. Hozirgi kunda belaruslar madaniyatining milliy etnografiyalik qadiriyatlari (milliy kiyimi, taom turlari, oilaviy dasturi) faqat chet joylarida saqlanib qolgan. | |||
== Milliy kasb-hunari == | |||
Milliy kasb-hunarlari — [[dehqonchilik]] ([[arpa]], [[bugʻdoy]], [[sholi]], [[kartoshka]], [[zigʻir]] yetishtirishadi) va [[mol chorvachiligi]] ([[sigir]], [[choʻchqa]] va [[uy parrandalari]]ni boqishadi) yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Kulolchilik bilan, ustalik kasibi bilan, [[kiyim]], [[oyoq kiyim]] tikish, turli buyumlarni toʻqish bilan shugʻullanadi. | |||
== Kiyimlari == | |||
Milliy kiyimlari erkaklari tizzasigacha etik, [[shim]] kiyadi, bellarini junli ipdan oʻrilib, uchlarini belbogʻ bilan boylaydi. Sirtki koʻrinishiga gullik matodan tikilgan nimcha, boshlariga [[qalpoq]], qishda „magerka“, „kuchma“, „ablavuxa“ nomli qalpoqlar kiyishadi. Ayollari oldi koʻrinishi naqsh bilan oʻrnaklangan koʻylak, „andaran“ nomli nimcha kiyishadi. Rang-barang belbogʻlardi bogʻlaydi. Sochlarini oʻrmaklaydi. Erkaklar ham, ayollar ham qishda chapon, toʻn kiyishadi. | |||
== Taomlari == | |||
Milliy taomlari — kartochka va undan tayyorlangan taomlar ''(jur, zatirka, buraki, kletski)''. Goʻshtni bayram arafalarida isteʼmol qilishadi ''(machanku, studen, vereshaku)''. Asosiy milliy ichimliklari: [[kvas]], [[qayin sharbati]]. Milliy uylari koʻpincha daraxtdan ishlanadi. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{OʻzME}} | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Belaruslar (беларусы/biełarusy) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Umumiy aholi soni | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
11 million | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Katta aholiga ega mintaqalar | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tillar | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Belaruscha, Ruscha | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Dinlar | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Xristian dini | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Qarindosh etnik guruhlar | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| slavyan xalqlar |
Belaruslar — xalq, Belarus respublikasining asosiy aholisi (7,9 mln. kishidan ortiq, 1992). Shuningdek, Rossiya Federatsiyasi (1206 ming kishi), Ukraina (440 ming kishi). Qozogʻiston (183 ming kishi), Latviya (120 ming kishi), Litva (63 ming kishi), Oʻzbekiston (63 ming kishi), Estoniya (27,7 ming kishi)da ham yashaydi. Polshada 300 ming kishiga yaqin. Belarus tilida soʻzlashadi. Dinga eʼtiqod qiluvchilari — asosan pravoslavlar, qisman katoliklar ham bor[13].
Alifbosi kirillitsaga asoslangan.


Masihiylik diniga mansub, ichinora katoliklar ham bor. Belaruslar sharqiy slavyan xalqlariga mansub.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Belarus xalqining etnik asosini sharqiy slavyan qabilalari: dregobichlar, krivichlar, radimichlar, drevlyanlar, severyanlar, volinyanlar tashkil qilganlar. 9 — 11 asrlarda shu qabilalar Kiev Rusining tarkibi boʻldi. U parchlanib, knyazlik tarqqgandan keyin (13 — 14 asrlar) Buyuk Litva knyazligining, 1569-yildan Rech Pospolitayaning tarkibiga kirdi. XVIII asrda Rossiyaga qoʻshildi. Shu asrdan boshlab belaruslarning madaniyati va turmush kechirishi koʻp oʻzgarishlarga uchradi. Hozirgi kunda belaruslar madaniyatining milliy etnografiyalik qadiriyatlari (milliy kiyimi, taom turlari, oilaviy dasturi) faqat chet joylarida saqlanib qolgan.
Milliy kasb-hunari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Milliy kasb-hunarlari — dehqonchilik (arpa, bugʻdoy, sholi, kartoshka, zigʻir yetishtirishadi) va mol chorvachiligi (sigir, choʻchqa va uy parrandalarini boqishadi) yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Kulolchilik bilan, ustalik kasibi bilan, kiyim, oyoq kiyim tikish, turli buyumlarni toʻqish bilan shugʻullanadi.
Kiyimlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Milliy kiyimlari erkaklari tizzasigacha etik, shim kiyadi, bellarini junli ipdan oʻrilib, uchlarini belbogʻ bilan boylaydi. Sirtki koʻrinishiga gullik matodan tikilgan nimcha, boshlariga qalpoq, qishda „magerka“, „kuchma“, „ablavuxa“ nomli qalpoqlar kiyishadi. Ayollari oldi koʻrinishi naqsh bilan oʻrnaklangan koʻylak, „andaran“ nomli nimcha kiyishadi. Rang-barang belbogʻlardi bogʻlaydi. Sochlarini oʻrmaklaydi. Erkaklar ham, ayollar ham qishda chapon, toʻn kiyishadi.
Taomlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Milliy taomlari — kartochka va undan tayyorlangan taomlar (jur, zatirka, buraki, kletski). Goʻshtni bayram arafalarida isteʼmol qilishadi (machanku, studen, vereshaku). Asosiy milliy ichimliklari: kvas, qayin sharbati. Milliy uylari koʻpincha daraxtdan ishlanadi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1999 census
- ↑ Demographics of Russia
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 http://www.belarustime.ru/belarus/culture/diaspore/c6420f28d9870602.html
- ↑ Pro kіlkіst ta sklad naselennya Ukraїni za pіdsumkami Vseukraїnskogo perepisu naselennya 2001 roku (ukr.)
- ↑ Demographics of Kazakhstan
- ↑ [1]
- ↑ Multiculturalcanada.ca
- ↑ 8,0 8,1 2002 census
- ↑ [2]
- ↑ 2000 census
- ↑ http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1605/Other/A1605_SPO15_TB_AN_00_2006_07_F_EN.pdf
- ↑ http://sefstat.sef.pt/Docs/Distritos_2009.pdf
- ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |