Bayana jangi
| Bayana jangi | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Boburiylar va Rojputlar urushlari | |||||||||
| |||||||||
| Raqiblar | |||||||||
|
|||||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||||
| Rana Sanga Prithviraj Singh I Maldev Rathor Silhadi Haridas Kesariya Hasan Xon Mevatiy Ajja Jxala Jagmal Kachchvaha Ratan Singh Chundavat Medini Rai Ramdas Songara Raimal Rathor Axayraj Devda Udai Singh (Dungarpur) Bagh Singh Gokaldas Parmar Narayandas Xada |
Mir Abdul Aziz Nizam Xon Ustad Ali Xon Alam Xon Mahdi Xojа Shoh Mansur Barlos | ||||||||
Bayana jangi yoki Bayana qamali bir tomondan Rana Sanga boshchiligidagi Mevar qirolligi, ikkinchi tomondan esa Abdul Aziz boshchiligidagi Nizam Xon qo‘mondonligidagi Boburiylar o‘rtasida kechgan quruqlikdagi harbiy to‘qnashuv edi.
Tarixi
Boburiylar imperatori Boburning Dehli tomon yurishi va Sanga hukmronligining Agra tomon kengayishi ikki hukmdor o‘rtasida urush boshlanishini muqarrar qildi. Boburning xotiralarida Sangaga nisbatan dushmanligi qayd etilgan. Jumladan, u Rana Sanga 200 ta shaharda musulmonlar hukmronligini tugatib, ularning hukmdor oilalarini quvib chiqarganlikda ayblaydi. Loʻdiylar imperiyasi ustidan g‘alaba qozonganidan so‘ng, Bobur Sangaga qarshi Agrani himoya qilishda muhim strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Bayana qal’asini egallashni ko‘zladi[1]. Bayana qal’asi afg‘on qabila boshlig‘i Nizam Xon qo‘l ostida edi. Boburning buyrug‘iga binoan Ustad Ali Xonga Bayana va boshqa qal’alarni to‘pdan o‘qqa tutish uchun ulkan to‘p quyish topshirildi. Bobur Bayana qal’asini egallash maqsadida Nizam Xonning ukasi Alam Xon boshchiligidagi afg‘onlar bilan birga 2 500 kishilik qo‘shin yubordi. Biroq son jihatdan ustun qo‘shinga ega bo‘lgan Nizam Xon qal’adan hujumga chiqib, Boburiylar qo‘shinini mag‘lubiyatga uchratdi va uni tor-mor qildi. Rana Sanga Bobur tomon yurish qilayotganligi sababli vaqt juda muhim edi. Shu bois Bobur Ranaga qarshi jihod e’lon qilishni buyurdi hamda Bayana, Dholpur va Guvalyor afg‘on qabila boshliqlarini muqaddas urushga qo‘shilishga chaqirdi. Afg‘on qabila boshliqlari, jumladan, Bayana hukmdori Nizam Xon ham Rana Sanganing harbiy qudratidan cho‘chib, Bobur hukmronligini tanlashga qaror qildilar[2].
Jang va uning oqibatlari
Sanga Bayana qal’asini puxta rejalashtirilgan tarzda qamal qildi. U qo‘shinini to‘rt qismga bo‘lib, oldingi saflarga o‘zining ishonchli zodagonlarini joylashtirdi. Qal’a garnizonining tashqariga chiqib jang qilishga urinishi afg‘onlarning tor-mor etilishi bilan yakunlandi, ularning bir necha zobiti halok bo‘ldi yoki yaralandi. Qamalda qolgan askarlarning jangovar ruhi tushib, ular qal’ani Rana Sangaga topshirdilar[1]. Bobur Rananing oldinga siljishiga to‘sqinlik qilish uchun Abdul Aziz boshchiligida qo‘shin yubordi, biroq Rana Sanga boshchiligidagi rojputlar Boburiylar qo‘shinini mag‘lub etib, tarqatib yubordilar. Bayana yaqinidagi mag‘lubiyat Boburiylar qo‘shinining ruhiyatini yanada tushirib yubordi va Rana Sangaga Agradan 37 kilometr g‘arbda joylashgan Xanva tomon bemalol yurish imkonini berdi. Bu esa Xanva jangiga olib keldi[3][4].
Tarixchi G. N. Sharma qayd etishicha: „Bobur va Boburiylar tarixchilari Bayana jangiga katta ahamiyat bermagan bo‘lsalar-da, bu jang Rana Sanganing ziddiyatlarga boy faoliyatidagi so‘nggi buyuk g‘alaba sifatida ajralib turadi. O‘sha paytga kelib Chittor, Ranthambor, Xandar va Bayana kabi Markaziy Hindistonning muhim strategik qal’alari uning qo‘lida edi. Bu safar rojputlar bilan bo‘lgan qisqa, ammo shiddatli to‘qnashuvlarda Boburiylar qo‘shini og‘ir talafot ko‘rdi. Bu esa Boburiylar qo‘shini orasida qo‘rquv va tushkunlikni kuchaytirdi“[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Sharma, G. N.. Mewar and the Mughal emperors (1526-1707 A.D.) (en), Agra, 1954 — 27–31-bet.
- ↑ Tripathi, R. P.. Rise and Fall of the Mughal Empire (en). Allahabad: Central Book Depot, 1981 — 38–40-bet.
- ↑ Hooja, Rima. A History of Rajasthan. Rupa, 2006 — 454-bet. ISBN 9788129115010. „From Baburs memoirs we learn that Sanga's success against the Mughal advance guard commanded by Abdul Aziz and other forces at Bayana, severely demoralised the fighting spirit of Baburs troops encamped near Sikri.“
- ↑ Chandra, Satish. Medieval India: From Sultanat to the Mughals Part - II. Har Anand, 2006 — 33-bet. „Hearing of Sanga's approach the commanders of Dholpur and Gwaliyar accepted the generous terms offered by Babur....in an effort the forestall the Rana, Babur sent a detachment to Bayana which was defeated and scattered by the Ranas forces. Baburs forces was already demoralised, hearing news of the valour of the Rajputs and the formidable force they had collected.“