Barari Ghat jangi: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher) | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
{{Urush bilgiqutisi | {{Urush bilgiqutisi | ||
| nomi = Barari | | nomi = Barari Gʻat jangi (1760) | ||
| qismi = [[Ahmadshoh Durroniy Hindistonga yurishi| | | qismi = [[Ahmadshoh Durroniy Hindistonga yurishi|Afgʻonlar va Maratxalar toʻqnashuvlari]] | ||
| tasvir = | | tasvir = | ||
| izoh = | | izoh = | ||
| yer = [[Burari]], [[Dehli]], [[Hindiston]] | | yer = [[Burari]], [[Dehli]], [[Hindiston]] | ||
| sabab = | | sabab = | ||
| natija = Durroniy–Rohilla | | natija = Durroniy–Rohilla gʻalabasi | ||
| holat = | | holat = | ||
| oʻzgarishlar = | | oʻzgarishlar = | ||
| qomondon1 = [[File:Seal of Ahmad Shah Durrani.svg|18px]] [[Ahmadshoh Durroniy]]<br />{{flagicon image|Flag of the Rampur State.svg}} [[Najib ad-Dawlah]]<br />{{flagicon image|Flag of the Rampur State.svg}} Sardor Qutb Shoh | | qomondon1 = [[File:Seal of Ahmad Shah Durrani.svg|18px]] [[Ahmadshoh Durroniy]]<br />{{flagicon image|Flag of the Rampur State.svg}} [[Najib ad-Dawlah]]<br />{{flagicon image|Flag of the Rampur State.svg}} Sardor Qutb Shoh | ||
| qomondon2 =[[File:Flag of the Maratha Empire.svg|25px]] [[Dattaji Rao Scindia]]{{KIA}}<br /> [[File:Flag of the Maratha Empire.svg|25px]] Sabaji Rao Scindia<br />[[File:Flag of the Maratha Empire.svg|25px]] [[Jankoji Rao Scindia]]<br /> [[File:Flag of the Maratha Empire.svg|25px]] Jotiba | | qomondon2 =[[File:Flag of the Maratha Empire.svg|25px]] [[Dattaji Rao Scindia]]{{KIA}}<br /> [[File:Flag of the Maratha Empire.svg|25px]] Sabaji Rao Scindia<br />[[File:Flag of the Maratha Empire.svg|25px]] [[Jankoji Rao Scindia]]<br /> [[File:Flag of the Maratha Empire.svg|25px]] Jotiba | ||
| kuch1 = | | kuch1 = Nomaʼlum | ||
| kuch2 = 80 000 otliq<ref>{{Cite book |last=Fayz Muhammad Kitab Hazarah |url=http://archive.org/details/the-history-of-afghanistan-fayz-muhammad-katib-hazarahs-siraj-al-tawarikh-by-r.- |title=The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans., ann.) |date=2012 |pages=32}}</ref> | | kuch2 = 80 000 otliq<ref>{{Cite book |last=Fayz Muhammad Kitab Hazarah |url=http://archive.org/details/the-history-of-afghanistan-fayz-muhammad-katib-hazarahs-siraj-al-tawarikh-by-r.- |title=The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans., ann.) |date=2012 |pages=32}}</ref> | ||
| yoqotishlar1 = | | yoqotishlar1 = Nomaʼlum | ||
| yoqotishlar2 = 1 000+ halok | | yoqotishlar2 = 1 000+ halok boʻlgan | ||
| ilova = | | ilova = | ||
}} | }} | ||
'''Barari Ghat jangi''' (बुराडी घाट) — Durroniylar va Rohilla | '''Barari Ghat jangi''' (बुराडी घाट) — Durroniylar va Rohilla afgʻonlari bilan [[Maratxa imperiyasi|maratxalar]] qoʻshini oʻrtasida boʻlib oʻtgan harbiy toʻqnashuv. Jangda marathalar qoʻshini magʻlubiyatga uchradi, uning qoʻmondoni esa jang maydonida halok boʻldi. | ||
== Jangoldi voqealar == | == Jangoldi voqealar == | ||
[[Taraori jangi (1759)|Durroniylar | [[Taraori jangi (1759)|Durroniylar qoʻshinidan magʻlubiyatga uchragach]], [[Dattaji Rao Scindia]] [[Dehli]] tomon chekinib, 29-dekabr kuni [[Sonipat]]ga yetib keldi. U Boburiylar vaziri [[Ghazi ud-Din Khan Feroze Jung III|Imad-ul-Mulk]]ga Dehli mudofaasini tashkil etishni topshirdi. Biroq vazir unga xiyonat qilib, Dehlini himoyasiz qoldirdi. Vaziyatni yanada ogʻirlashtirgan jihat shuki, mahalliy dehqonlar maratxalarni xush koʻrmas va ularga ishonib boʻlmas edi. Navbatdagi toʻqnashuvni ortga surib boʻlmasligini anglagan Dattaji Barari Ghatga yetib keldi. | ||
4-yanvar kuni ikki | 4-yanvar kuni ikki qoʻshin [[Jamna]] daryosining ikki sohilida joylashgan paytda, dushmanning daryodan oʻtishiga yoʻl qoʻymaslik uchun maratxa askarlariga Jamnadagi barcha kechuvlarni qoʻriqlash buyurildi. 6-yanvar kuni Dattaji Dehliga borib, jangovar harakatlarda qatnashmaydigan kishilar hamda maratxa zobitlarining oila aʼzolarini [[Revari]]ga joʻnatdi<ref>Jaswant Lal Mehta, Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813, p. 268-9 [https://books.google.com/books?id=d1wUgKKzawoC&dq=Battle+of+Taroari+1759&pg=PA266]</ref>. | ||
== Jang == | == Jang == | ||
8–9-yanvarga | 8–9-yanvarga oʻtar kechasi [[Ahmedshoh Durroniy|Abdaliy]] maratxalar mudofaasini hamda daryodan oʻtish imkoniyatlarini oʻrganishga qaror qildi. [[Najib ad-Dawlah]] va boshqa Rohilla sardorlari bu vazifani bajarishga otlandilar. Ular bilan birga tuyalardan va kichik fillardan iborat harbiy boʻlinma ham yoʻlga chiqdi. Har bir hayvonga yengil dala toʻplari va artilleriyachilar joylashtirilgan edi<ref>Jaswant Lal Mehta, p. 269</ref>. Ular daryoning suv yoʻlidan oʻtib, pana joyga yashirindilar, biroq maratxalar ularni payqab qoldi. Rohillalarning orqa tomoni afgʻon otliqlari tomonidan himoyalangan edi. | ||
Bu haqda Dattajiga xabar berilgach, Sabaji Scindia va uning qilich hamda nayzalar bilan qurollangan askarlari dushmanga qarshi kurashish uchun daryoning narigi sohiliga | Bu haqda Dattajiga xabar berilgach, Sabaji Scindia va uning qilich hamda nayzalar bilan qurollangan askarlari dushmanga qarshi kurashish uchun daryoning narigi sohiliga oʻtdilar. Biroq qamishzor va butalar orasiga yashiringan [[musketyor]]lar ularni oʻqqa tutdilar. Maratxalarning ogʻir ahvolga tushib qolganini eshitgan Dattaji voqea joyiga shoshildi. Dushmanning joylashuvini aniq bilmagan holda, u oz sonli qilichboz askarlari bilan afgʻonlar ustiga tashlandi. Ammo oʻq Dattajiga tegib, uni halok qildi<ref>Jaswant Lal Mehta, p. 269</ref><ref>Jaywant Joglekar, Decisive Battles India Lost (326 B.C. to 1803 A.D.), 86 [https://books.google.com/books?id=4_SB95ZA-_cC&dq=dattaji&pg=PA85]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ghlfDwAAQBAJ&dq=Battle+of+Barari+Ghat&pg=PT104 D.S Saggu VSM, Battle Tactics And War Manoeuvres of the Sikhs]</ref><ref>{{Cite web |title=Battle of Barari Ghat {{!}} Sepoy Mutiny, British Raj & Bengal Army {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Barari-Ghat |access-date=2025-03-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.google.fr/books/edition/Maratha_Generals_and_Personalities/vqYiBAAAQBAJ?hl=fr&gbpv=1&dq=Barari+Ghat&pg=PA37&printsec=frontcover |title=Maratha Generals and Personalities: A gist of great personalities of Marathas |date=2014-08-01 |publisher=Pratik gupta |language=en}}</ref>. | ||
Yordamga yetib kelgan Jankoji Scindia ham | Yordamga yetib kelgan Jankoji Scindia ham oʻqqa tutildi va hushidan ketib, yerga quladi. Dattajining ukasi Jobita ham jangda halok boʻldi. Qoʻmondonlari oʻldirilganini koʻrgan maratxalar qoʻshini ruhiy tushkunlikka tushib, jon saqlash maqsadida jang maydonini tark etdi. Ular ming nafardan ortiq kishisini yoʻqotgan edi<ref>Jaswant Lal Mehta, p. 269-270</ref>. Maratxalarning aksariyati Dehliga yetib borishga muvaffaq boʻldi, biroq afgʻonlar va rohillalar ularni taʼqib qilib, chekinayotgan koʻplab askarlarni qirib tashladilar<ref>Jaswant Lal Mehta, p. 270</ref>. Najibxonning diniy ustozi Qutbshoh Rohilla Dattajining jasadini topib, uning boshini tanasidan judo qildi. Kesilgan bosh Najibxon va Abdaliyga koʻrsatildi<ref>Jaswant Lal Mehta, p. 270</ref><ref>D.S Saggu VSM.</ref><ref>Jaywant Joglekar, p. 86</ref>. | ||
== Oqibatlari == | == Oqibatlari == | ||
Gʻalaba qozongan afgʻonlar chekinayotgan maratxalarni taʼqib qilgan holda, 9-yanvar kuni [[Dehli]] shahriga kirib keldilar. Bu vaqtda shahar aholisining aksariyati allaqachon uni tark etgan, qolganlari esa uylariga berkinib olgan edi. [[Ghazi ud-Din Khan Feroze Jung III|Imad-ul-Mulk]], butun Boburiylar maʼmuriyati va qoʻshini, shuningdek, Qizil qal’a himoyasiz qoldirilgan edi. Afgʻonlar [[Shoh Jahon III]]ni Boburiylar imperiyasining yangi hukmdori sifatida taxtga oʻtqazdilar va uning Abdaliy himoyasida ekanini eʼlon qildilar. Shuningdek, Abdaliy oʻz noiblariga imperatorni hech qanday noqulay vaziyatga solmaslikni buyurdi<ref>Jaswant Lal Mehta, p. 270</ref><ref>{{Cite book |last=Frédéric |first=Louis |url=https://www.google.fr/books/edition/Le_Nouveau_Dictionnaire_de_la_civilisati/0sdADwAAQBAJ?hl=fr&gbpv=1&dq=Barari+Ghat&pg=PT314&printsec=frontcover |title=Le Nouveau Dictionnaire de la civilisation indienne - Édition intégrale |last2=Dewnarain |first2=Dave |date=2018-01-11 |publisher=Groupe Robert Laffont |isbn=978-2-221-21774-0 |language=fr}}</ref><ref>{{Cite book |last=Jaques |first=Tony |url=https://www.google.fr/books/edition/Dictionary_of_Battles_and_Sieges/EbLOEAAAQBAJ?hl=fr&gbpv=1&dq=Barari+Ghat&pg=PA106&printsec=frontcover |title=Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity through the Twenty-first Century [3 volumes] |date=2006-11-30 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=978-0-313-02799-4 |language=en}}</ref>. | |||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
2026-yil 19-noyabr, 22:27 dagi (joriy) koʻrinishi
| Barari Gʻat jangi (1760) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Afgʻonlar va Maratxalar toʻqnashuvlari | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Kuchlar | |||||||
| Nomaʼlum | 80 000 otliq[1] | ||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||
| Nomaʼlum | 1 000+ halok boʻlgan | ||||||
Barari Ghat jangi (बुराडी घाट) — Durroniylar va Rohilla afgʻonlari bilan maratxalar qoʻshini oʻrtasida boʻlib oʻtgan harbiy toʻqnashuv. Jangda marathalar qoʻshini magʻlubiyatga uchradi, uning qoʻmondoni esa jang maydonida halok boʻldi.
Jangoldi voqealar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Durroniylar qoʻshinidan magʻlubiyatga uchragach, Dattaji Rao Scindia Dehli tomon chekinib, 29-dekabr kuni Sonipatga yetib keldi. U Boburiylar vaziri Imad-ul-Mulkga Dehli mudofaasini tashkil etishni topshirdi. Biroq vazir unga xiyonat qilib, Dehlini himoyasiz qoldirdi. Vaziyatni yanada ogʻirlashtirgan jihat shuki, mahalliy dehqonlar maratxalarni xush koʻrmas va ularga ishonib boʻlmas edi. Navbatdagi toʻqnashuvni ortga surib boʻlmasligini anglagan Dattaji Barari Ghatga yetib keldi.
4-yanvar kuni ikki qoʻshin Jamna daryosining ikki sohilida joylashgan paytda, dushmanning daryodan oʻtishiga yoʻl qoʻymaslik uchun maratxa askarlariga Jamnadagi barcha kechuvlarni qoʻriqlash buyurildi. 6-yanvar kuni Dattaji Dehliga borib, jangovar harakatlarda qatnashmaydigan kishilar hamda maratxa zobitlarining oila aʼzolarini Revariga joʻnatdi[2].
Jang
[tahrir | manbasini tahrirlash]8–9-yanvarga oʻtar kechasi Abdaliy maratxalar mudofaasini hamda daryodan oʻtish imkoniyatlarini oʻrganishga qaror qildi. Najib ad-Dawlah va boshqa Rohilla sardorlari bu vazifani bajarishga otlandilar. Ular bilan birga tuyalardan va kichik fillardan iborat harbiy boʻlinma ham yoʻlga chiqdi. Har bir hayvonga yengil dala toʻplari va artilleriyachilar joylashtirilgan edi[3]. Ular daryoning suv yoʻlidan oʻtib, pana joyga yashirindilar, biroq maratxalar ularni payqab qoldi. Rohillalarning orqa tomoni afgʻon otliqlari tomonidan himoyalangan edi.
Bu haqda Dattajiga xabar berilgach, Sabaji Scindia va uning qilich hamda nayzalar bilan qurollangan askarlari dushmanga qarshi kurashish uchun daryoning narigi sohiliga oʻtdilar. Biroq qamishzor va butalar orasiga yashiringan musketyorlar ularni oʻqqa tutdilar. Maratxalarning ogʻir ahvolga tushib qolganini eshitgan Dattaji voqea joyiga shoshildi. Dushmanning joylashuvini aniq bilmagan holda, u oz sonli qilichboz askarlari bilan afgʻonlar ustiga tashlandi. Ammo oʻq Dattajiga tegib, uni halok qildi[4][5][6][7][8].
Yordamga yetib kelgan Jankoji Scindia ham oʻqqa tutildi va hushidan ketib, yerga quladi. Dattajining ukasi Jobita ham jangda halok boʻldi. Qoʻmondonlari oʻldirilganini koʻrgan maratxalar qoʻshini ruhiy tushkunlikka tushib, jon saqlash maqsadida jang maydonini tark etdi. Ular ming nafardan ortiq kishisini yoʻqotgan edi[9]. Maratxalarning aksariyati Dehliga yetib borishga muvaffaq boʻldi, biroq afgʻonlar va rohillalar ularni taʼqib qilib, chekinayotgan koʻplab askarlarni qirib tashladilar[10]. Najibxonning diniy ustozi Qutbshoh Rohilla Dattajining jasadini topib, uning boshini tanasidan judo qildi. Kesilgan bosh Najibxon va Abdaliyga koʻrsatildi[11][12][13].
Oqibatlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Gʻalaba qozongan afgʻonlar chekinayotgan maratxalarni taʼqib qilgan holda, 9-yanvar kuni Dehli shahriga kirib keldilar. Bu vaqtda shahar aholisining aksariyati allaqachon uni tark etgan, qolganlari esa uylariga berkinib olgan edi. Imad-ul-Mulk, butun Boburiylar maʼmuriyati va qoʻshini, shuningdek, Qizil qal’a himoyasiz qoldirilgan edi. Afgʻonlar Shoh Jahon IIIni Boburiylar imperiyasining yangi hukmdori sifatida taxtga oʻtqazdilar va uning Abdaliy himoyasida ekanini eʼlon qildilar. Shuningdek, Abdaliy oʻz noiblariga imperatorni hech qanday noqulay vaziyatga solmaslikni buyurdi[14][15][16].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Fayz Muhammad Kitab Hazarah. The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans., ann.), 2012 — 32-bet.
- ↑ Jaswant Lal Mehta, Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813, p. 268-9 [1]
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 269
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 269
- ↑ Jaywant Joglekar, Decisive Battles India Lost (326 B.C. to 1803 A.D.), 86 [2]
- ↑ D.S Saggu VSM, Battle Tactics And War Manoeuvres of the Sikhs
- ↑ „Battle of Barari Ghat | Sepoy Mutiny, British Raj & Bengal Army | Britannica“ (en). www.britannica.com. Qaraldi: 2025-yil 25-mart.
- ↑ Maratha Generals and Personalities: A gist of great personalities of Marathas (en). Pratik gupta, 2014-08-01.
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 269-270
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 270
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 270
- ↑ D.S Saggu VSM.
- ↑ Jaywant Joglekar, p. 86
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 270
- ↑ Frédéric, Louis; Dewnarain, Dave. Le Nouveau Dictionnaire de la civilisation indienne - Édition intégrale (fr). Groupe Robert Laffont, 2018-01-11. ISBN 978-2-221-21774-0.
- ↑ Jaques, Tony. Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity through the Twenty-first Century [3 volumes] (en). Bloomsbury Publishing USA, 2006-11-30. ISBN 978-0-313-02799-4.