Banua Lavas madaniy meros masjidi

Banua Lavas madaniy meros masjidi
	Masjid
	Banua Lavas madaniy meros masjidi; Masjid Pusaka Banua Lawas
Mamlakat	Indoneziya
Hudud	Janubiy Kalimantan
Yoʻnalishi	sunniy
Masjid turi	Jomeʼ-Masjid
Meʼmoriy uslub	Banjar sultonligi meʼmorchiligi
Binokorlik tashabbuschisi	Xatib Dayan va Sulton Abdurahmon
Homiylar	Datu Ranggana, Datu Kartamina, Datu Saripanji, Langlang Buana, Taruntung Manau, Timba Sagara, Sampit Screen, Pambalah Batung va Garuntung Valuh
	Asosiy sana:; 1625-yil
Holati	amaldagi
Tarovih
Saharlik va iftorlik

Banua Lavas madaniy meros masjidi (indonezcha: Masjid Pusaka Banua Lawas) – Indoneziyaning Janubiy Kalimantan provinsiyasidagi Tabalong regensiyasi, Banua Lavas hududida joylashgan qadimiy ibodatxona. U Indoneziyadagi eng qadimgi masjidlardan biri. Masjid Masjid Pasar Arba (Chorshanba bozori masjidi) nomi bilan ham tanilgan, chunki Banua Lavastagi bozor kuni bilan mos kelgani bois chorshanba kuni ziyoratchilar koʻproq keladi. Tabalong regensiyasidagi eng qadimiy masjid sifatida u ibodat joyi boʻlishidan tashqari, mintaqadagi maʼanyan dayaklari orasida islomning qabul qilinganini tasdiqlovchi tarixiy dalil va muhim bosqich hisoblanadi^[1].

Bu masjidga hududdagi musulmonlar, jumladan Kaltimdan keladigan mehmon va ziyoratchilar koʻp tashrif buyuradi. Bundan tashqari, unda uzunligi 110 sm boʻlgan asl beduk – Indoneziyaga xos anʼanaviy baraban hanuz saqlanib qolgan. Masjid 1625-yilda Xatib Dayan va uning akasi Sulton Abdurahmon (markazi Banjarmazinda boʻlgan Banjar sultonligidan) tashabbusi bilan qurilgan. Xatib Dayanga dayak jamoasi yetakchilari, yaʼni Datu Ranggana, Datu Kartamina, Datu Saripanji, Langlang Buana, Taruntung Manau, Timba Sagara, Sampit Screen, Pambalah Batung va Garuntung Valuh yordam bergan^[1].

Merosi

Dayak xalqi yangi tugʻilgan chaqaloqni choʻmiltirish uchun ishlatadigan suv idishi – tajau Madaniy meros masjidida saqlanadigan yodgorliklardan biridir. Masjidning old ayvonida ikki dona tajau bor va ular quyoshda toblanib tursa ham, yoshi 400 yilga yetgan bu tajau idishlarining rangi oʻzgarmagan^[1]. U yerga keladigan ziyoratchilar koʻpincha tajau ichidagi suvni uyiga olib ketadi, chunki mahalliy aholi bu suvni ichish yoki choʻmilish uchun ishlatish baraka keltiradi deb ishonadi. Odamlar diniy marosim sifatida ziyoratga keladi va ibodatdan tashqari xatna qilish hamda Ya Sin surasini oʻqishadi; shuningdek, tilaklari ijobat boʻladi degan eʼtiqod bilan nazr ado etishlarini ham aytishadi^[1]. Masjidga tutash hududda mahalliy aholi tarixiy qabristonlari ham bor, xususan Penghulu Rashid ismli banjar jangchisining qabri shu yerda joylashgan^[1].

Tarixi

Banua Lavas va uning atroflarida shakllangan ogʻzaki anʼanada uchraydigan tarixiy rivoyatlarning biriga koʻra, masjid joylashgan hududda hinduizm va islom qaror topishidan ancha oldin, maʼanyan xalqining kaharingan eʼtiqodiga oid sodda shakldagi pesanggrahan yoki ibodat joyi qurilgan. Bu ibodat joyi muqaddas sanalgan va oʻsha paytda bu hududda koʻplari yashagan maʼanyanlar uchun uning diniy ahamiyati nihoyatda katta boʻlgan^[2]. Keyin ular ibodat joyi joylashgan manzilni Banua Lavas yoki Banua Usang deb atashgan. Jamiyat faoliyati, boshqa hududlarning paydo boʻlishi va atrofdagi yerlarning rivojlanishi Banua Lavasdan boshlangan boʻlishi ehtimoli bor deb hisoblanadi. Shuningdek, ularni vatanni tark etib boshqa joyga koʻchib borishga yoki yangi manzilgoh barpo etishga majbur qilgan yirik voqea yuz bergan boʻlishi ham mumkin; natijada ular tashlab ketilgan qishloqni Banua Lavas deb atagan.

Banua Lavasdagi ogʻzaki anʼanada ayrim maʼanyanlar islomni din sifatida qabul qilishni istamagani uchun chetga chiqqani tilga olinadi. Biroq yana bir ehtimol Yavadan kelgan, oʻz yurtidagi siyosiy beqarorlik tufayli qochib kelgan muhojirlar bilan bogʻliq boʻlib, ular Xujung Tanah orolida Dipa mamlakati deb atalgan yangi saltanat barpo etgan^[3].