Balasor jangi
| Balasor jangi | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Dano va Boburiylar urushi | ||||||||
Bengal qirgʻogʻi yaqinidagi qayiqlar, Thomas Prinsep tomonidan taxminan 1828-yilda chizilgan. | ||||||||
| ||||||||
| Raqiblar | ||||||||
| Qoʻmondonlar | ||||||||
| Harbiy birliklar | ||||||||
| Nomaʼlum | ||||||||
| Kuchlar | ||||||||
| 5 kema | bir necha kema 16 toʻp 1 000 kishi |
|||||||
| Yoʻqotishlar | ||||||||
| Yoʻq | 1 kema 8 fil |
|||||||
Balasor jangi (Slaget ved Balasore (daniya tili)) — Balasor yaqinida bengal va ingliz kemalari bilan Daniya kemalari oʻrtasida yuz bergan dengiz toʻqnashuvi. Inglizlar daniyaliklarni oʻz tomoniga ogʻdirishga muvaffaq boʻla olmaganidan soʻng, bengallar ingliz kemasiga hujum boshladilar. Biroq inglizlar gollandlar tomonidan qutqarib qolindi.
Tarixi
1643-yilda Willem Leyel Daniya Hindistonining overhoved lavozimidagi gubernatori Bernt Pessartni hokimiyatdan chetlatdi[1]. Bundan bir yil avval Pessart Boburiylar imperiyasiga qarshi urush eʼlon qilgan edi[2]. Leyel daromad va mablagʻ manbai sifatida Boburiylarga qarshi dengiz qaroqchiligi urushini davom ettirdi[3].
1647-yilda ham dengiz qaroqchiligi urushi davom etayotgan edi. Oʻsha yilning dekabr oyida inglizlar Balasorda muhim bir voqea yuz berganini qayd etdilar[3].
Jang
Balasordagi inglizlar dastlab iliq kutib olindi[4]. Biroq Christianshavn va The Bengali Prize kemalarini oʻz ichiga olgan beshta kemadan iborat Daniya floti paydo boʻlgach, vaziyat kutilmaganda oʻzgara boshladi[4]. Daniyaliklar Boburiylar maʼmuriyatiga nisbatan uzoq vaqtdan beri mavjud boʻlgan eʼtirozlari va qarzlarini kuch ishlatish yoʻli bilan hal qilish uchun kelgan edilar[5].
Daniyaliklar bilan toʻqnashuv

Daniyaliklar portda sakkizta fil ortilgan musulmon savdogarlarga tegishli kemalardan birini egallab oldilar[6]. Gubernator Malik Begning iltimosiga binoan, inglizlar chekinayotgan Daniya flotini ortga qaytarishga ikki marta urindilar[5]. Inglizlarning bu urinishlari muvaffaqiyatsiz tugagach, Boburiylar inglizlarga endi daniyaliklar yetkazgan zararni qoplashlari kerakligini maʼlum qildilar. Bunga sabab ikkala yevropalik xalqning ham xristian ekanligi edi[5][6].
Jangoldi voqealar
Shundan soʻng inglizlar portdan qochishga urindilar, biroq strategik nuqtalarga toʻplar joylashtirgan va koʻp sonli askarlardan iborat qoʻshin toʻplagan Boburiylar ularning yoʻlini toʻsib qoʻydilar[6]. Ayni paytda navobning maktubi bir kapitan va 500 nafar otliq askar bilan birga yetib keldi. Unda inglizlardan shahar tashqarisida uchrashish talab qilingan edi[7]. Ingliz savdo vakillari maktubdagi talablarni bajarishdan bosh tortdilar[8].
Jang
Inglizlarning talabni rad etganini eshitgan navob taxminan 1 000 nafar askarni safarbar qildi va port atrofidagi strategik nuqtalarga toʻqqizta toʻp joylashtirdi[8][6]. Ertasi kuni qoʻshimcha toʻplar ham oʻrnatildi[8]. Qamal tufayli inglizlar port va Budhabalanga daryosini tark eta olmadilar[8][6]. Bengal qoʻshinlari daryoda inglizlarning 3–4 ta qayigʻi va 6–8 ta kichik kemasini allaqachon egallab olgan edi[8].
Bengallar Balasordagi ingliz savdo omboriga qarata oʻt ochganlaridan soʻng, vaziyat yanada keskinlashdi[8]. Inglizlar toʻplarini jangovar holatga keltirib, mudofaa pozitsiyalarini egalladilar va boshlangan toʻqnashuv toʻrt soat davom etdi[8].
Qamal tufayli Gollandiya Ost-Indiya kompaniyasining savdo faoliyati toʻxtab qoldi va shu sababli u inglizlar tomonini olishga majbur boʻldi[8]. Gollandlar Balasorga 60 nafar askar va ikkita kema yubordilar. Bu esa inglizlarga qarshi hujumni yanada avj oldirdi[8].
Oqibatlari
Jang vaqtiga kelib, daniyaliklar oʻzlarini va qoʻlga kiritgan oʻljalarini allaqachon xavfsiz joyga olib chiqishga ulgurgan boʻlishlari mumkin. Bengaliyada daniyaliklar va Boburiylar oʻrtasidagi urush Balasordagi ingliz va golland savdo aloqalarining rivojlanishiga toʻsqinlik qildi[5].
Yana qarang
- Birinchi ingliz-maratxa urushi - 1775-1818-yillardagi ingliz-maratha urushlarining bir qismi
- Chorva urushi - Daniya Hindistoni va Thanjavur Maratxa qirolligi oʻrtasidagi mojaro
- Dano va Boburiylar urushi - Boburiylar imperiyasiga qarshi Daniya mustamlakachilik mojarosi
- Malakka boʻgʻozidagi toʻqnashuv - Malakkada daniyaliklar va gollandlar oʻrtasidagi toʻqnashuv, 1644-yil
Manbalar
- ↑ Knudsen 2017.
- ↑ Wellen 2015, s. 448.
- ↑ 3,0 3,1 Bredsdorff 2009.
- ↑ 4,0 4,1 Bredsdorff 2009, s. 163.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Sarkar 1950, s. 215.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Bredsdorff 2009, s. 164.
- ↑ Foster 1914, s. 174.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Foster 1914, s. 175.
Adabiyotlar
- Wellen, Kathryn. The Danish East India Company's War against the Mughal Empire, 1642-1698. Royal Netherlands Institute for Southeast Asian and Caribbean Studies, 2015.
- Bredsdorff, Asta. The Trials and Travels of Willem Leyel. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 2009. ISBN 9788763530231.
- Bredsdorff, Asta. Søhistoriske Skrifter (Danish). Copenhagen: Handels- og Søfartsmuseet Kronborg, 1999.
- Leyel, Willem. Rentekammerafdelingen: Willum Leyels arkiv (1639–1648) (Danish). Danske Kancelli, 1644.
- Sarkar, Jagadish (1950). "Notes on Balasore and the English in the First Half of the Seventeenth Century". Proceedings of the Indian History Congress 13: 209–219. https://www.jstor.org/stable/44140917.
- Foster, William. THE ENGLISH FACTORIESIN INDIA 1646— 1650. Oxford, 1914.
- Knudsen, Karin „Kolonien Trankebar“. Trankebar Foreningen (2017).
- Urushlar
- Boburiylar davlati ishtirokidagi janglar
- Gollandiya Ost-Indiya kompaniyasi ishtirokidagi dengiz janglar
- Britaniya Ost-Indiya kompaniyasi ishtirokidagi dengiz janglar
- Daniya Ost-Indiya kompaniyasi ishtirokidagi janglar
- Daniya-Norvegiya ishtirokidagi dengiz janglar
- Pages with malformed coordinate tags