Bahrom al-Armaniy
Abu al-Muzaffar Bahrom al-Armaniy al-Hofiziy (arabcha: بهرام) 1135–1137-yillarda xalifa al-Hofiz davrida Fotimiy xalifaligining vaziri boʻlgan.
Hayoti
Rivoyatlarga koʻra, Bahrom armanlar yashaydigan Tell Bashir qishlogʻidagi zodagon oiladan chiqqan, ammo uning Fotimiylar xizmatiga qachon va nima sababdan kirgani nomaʼlumligicha qolmoqda[1]. Uning ukasi Misrning birinchi arman metropoliti — Grigoriy boʻlib, ayrim manbalarda hatto arman patriarxi yoki katolikos deb ham ataladi[1][2]. Bahrom harbiy faoliyatni tanlab, Delta gʻarbiy viloyatining (al-Gʻarbiyya) hokimi boʻldi.
Xalifa al-Hofizning ikki oʻgʻli, Haydara va Hasan oʻrtasidagi ichki kurashlar chogʻida Bahrom shahzoda Hasanga yordam berishga chaqirildi[3]. Biroq Bahrom oʻz qoʻshinlari bilan Qohiraga yetib kelganida, Hasan allaqachon oʻldirilgan edi[1]. Bahromning kelishi bilan shahardagi arman qoʻshinlari xalifani, arman boʻlsa ham Bahromni vazir deb eʼlon qilishga majbur qildilar[2]. 1135-yil 4-aprelda Bahrom vazirlikka xos libos va unvonlarni qabul qildi va koʻrinishidan uning eng koʻp ishlatilgan unvoni Tag al-davla (saltanat tojidir) boʻlgan[2]. U Fotimiy vazirlarining odatiy unvonlari boʻlgan va musulmon diniy tuzilmasi ustidan nazoratni anglatadigan (qozil quzzot va doiy duot) martabalarni olmadi[4].
Nasroniyning vazirlik lavozimiga tayinlanishi musulmonlar orasida keskin norozilik uygʻotdi, chunki bu mansab imom-xalifaning vakili deb qaralardi va bu lavozim islom marosimlaridagi maʼlum rollarda musulmon ulamolaridan ustun maqomni oʻz ichiga olardi[5]. Shu hamda Bahromning pro-arman siyosati natijasida al-Gʻarbiyyaning yangi hokimi Ridvon ibn Valaxshiy harbiy qoʻzgʻolon koʻtarib, Bahromga qarshi jihod qilishga daʼvat etdi, badaviylardan qoʻshin toʻplab, Qohiraga yurish qildi. Bahromning musulmon askarlari uni tark etdilar va u 3-fevral kuni oʻziga sodiq qoʻshinlar bilan Qohirani tashlab, ukasi hokimlik qilayotgan Qus shahriga yoʻl oldi[1][6]. Uning ketganidan soʻng poytaxtda armanlarga qarshi pogrom boshlandi, hatto vazir saroyi talon-toroj qilindi va Bahromning ukasi Grigoriyning qoldiqlari ham tahqirlandi[6].
Biroq Bahrom Qusga yetib kelishidan oldin ukasini mahalliy aholi oʻldirgan edi. Bunga javoban Bahrom shaharni talan-taroj qildi, lekin xalifani butunlay oʻziga qarshi qoʻymaslik uchun shaharni yoqib yuborish haqidagi chaqiriqlarga quloq tutmadi[7]. Soʻng Bahrom Fotimiylar davlatining janubiy chegarasidagi Asvonga qarab yoʻl oldi. Ayrim manbalarga koʻra, u janubdagi Nubiya nasroniy qirolliklari bilan ittifoqdagi yangi davlat tuzishni koʻzlagan, biroq mahalliy hokim darvozalarni yopib qoʻygan va Bahrom Axmim yaqinidagi Oq monastirga chekinishga majbur boʻldi[7]. U yerda unga al-Hofizdan maktub yetkazildi, unda yengil shartlar taklif etilgandi: u Qus, Axmim yoki Asyutdan birining hokimligini tanlashi, lekin oʻz izdoshlaridan faqat bir qismini oʻzida qoldirishi mumkin edi yoki Axmim yaqinidagi monastirlardan biriga kirishi, oʻzi va qarindoshlari uchun himoya xati (omonlik) olishi mumkin edi. Bahrom ikkinchi variantni tanladi[8].
Manbalar
Havolalar
- al-Imad, Leila S.. The Fatimid Vizierate (979-1172). Berlin: Klaus Schwarz Verlag, 1990. ISBN 3-922968-82-1. , pp. 109–117
- Brett, Michael. The Fatimid Empire, The Edinburgh History of the Islamic Empires. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2017. ISBN 978-0-7486-4076-8.
- Canard, Marius (1960). "Bahrām". in Gibb, H. A. R.. Encyclopaedia of Islam. Volume I: A–B (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 939–940 b. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_1070. OCLC 495469456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Bahr%C4%81m&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- Dadoyan, Seta B.. The Fatimid Armenians: Cultural and Political Interaction in the Near East. Leiden, New York, and Köln: Brill, 1997. ISBN 90-04-10816-5.
- Dadoyan, Seta B. (2011). "Bahrām". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al.. Encyclopaedia of Islam (3- nashri). Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_23807. ISSN 1873-9830. https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_23807.
- Halm, Heinz. Kalifen und Assassinen: Ägypten und der vordere Orient zur Zeit der ersten Kreuzzüge, 1074–1171 (de). Munich: C.H. Beck, 2014. ISBN 978-3-406-66163-1.