Baba Shukuriddin Vali
Baba Shukuriddin Vali | |
|---|---|
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi | 1368 |
| Vafoti | 1465 |
| Sharikot tepaligi, Vatlab, Sopor | |
| Dini | Islom |
| Mazhab | Sunniylik |
| Tariqat | Rishi tariqati |
Baba Shukuriddin Vali (hijriy 790-yil/milodiy 1386-yilda Shukuruddin ismi bilan tugʻilgan) – Kashmirlik soʻfiy avliyo, Rishi soʻfiy tariqatiga mansub[1].
Hayoti
Sulton Qutbiddin Shoh hukmronligi davrida tugʻilgan Shukuruddin Alloh va Muhammad paygʻambarga boʻlgan ulkan muhabbati bilan taqvodor inson sifatida yodga olinadi[1].
Bir kuni Baba Shukuriddin Valining onasi u dalada ishlayotgan paytida unga katta savat toʻla ovqat olib ketayotgan edi. Yoʻlda u ovqat kim uchun ekanini soʻragan ikki taqvodor kishiga duch keldi. U ovqat oʻgʻli uchun ekanini aytdi. Ular unga Qur’on oyatini (Bismilloh) aytib, oʻgʻliga ovqatdan oldin uni tilovat qilishni aytishini buyurishdi. Shuningdek, har kuni ovqat savati hajmini birozdan kamaytirib borishni maslahat berishdi. U ularning koʻrsatmalariga amal qildi va oradan koʻp oʻtmay Baba Shukuriddin Vali sezilarli darajada oʻzgara boshladi – bu uning maʼnaviy sayohati boshlanishini anglatardi.
Keyinchalik, Baba Shukuriddin Vali boshidan kechirgan oʻzgarishlar haqida onasidan soʻraganida, u butun voqeani aytib berdi. U ikki taqvodor kishini qayerda uchratganini soʻragach, onasi janub tomonga ishora qildi[1][2].
Bundan ilhomlangan Baba Shukuriddin Vali maʼnaviy sayohatga otlandi va oxir-oqibat Charari Sharifga yetib bordi. U yerda u Shayx Nuruddin Nuroniy bilan uchrashdi. U Nund Rishi yoki Shayx ul-Olam nomlari bilan ham tanilgan boʻlib, mahalliy Rishi tariqatining asoschisi edi. Hikoyani eshitgach, Shayx Nuruddin Nuroniy uni Aishmuqamga – Saxiy Zaynuddin Valiydan maʼnaviy taʼlim olish uchun yubordi[2].
Baba Shukuriddin Vali koʻp yillar davomida Saxiy Zaynuddinning rahnamoligi ostida boʻlib, irfoniy taʼlimotlarni singdirdi. Keyinroq Saxiy Zaynuddin unga Sopor yaqinidagi Vatlab qishlogʻi tevaragidagi tepalik choʻqqisida joylashgan gʻorda istiqomat qilib, zikr va riyozat bilan mashgʻul boʻlishni buyurdi, u yerdan Vular koʻli koʻzga tashlanib turadi[3].
Maʼnaviy hayoti
Baba Shukuriddin Vali Shayx Nuruddin Nuroniy bilan uchrashgach, maʼnaviy yoʻlga kirdi. Shayx unga Aishmuqamlik Saxiy Zayniddin Valiy huzurida Rishi soʻfiyligini oʻrganishni buyurdi. U yerda taʼlim olgach, Zayniddin Valiy uni mintaqada Rishi tariqatini targʻib qilish va riyozat qilish uchun yubordi. Baba Shukuriddin Vali oxir-oqibat Vatlabdagi Sharikot tepaligi choʻqqisida, Vular koʻliga qaragan holda, riyozat qildi[4].
Mohd Ishaq Xon yozuvlariga koʻra, Baba Shukuriddin Vali bir paytlar boy odam boʻlgan, biroq chuqur ichki uygʻonishdan soʻng mol-mulkidan voz kechgan, bu esa Dariya Rishi, Regi Rishi va Bibi Sanga kabi bir qancha shogirdlarning uning atrofiga toʻplanishiga sabab boʻlgan. Avval butlarga sigʻinishga bagʻishlangan, eʼzozlangan brahman zohidi boʻlgan Dariya Rishi Shukuruddinning zuhdona hayotidan ayniqsa taʼsirlanib, u bilan uchrashishni istadi. Baba Shukuriddin Vali dastlab rad etgan boʻlsa-da, zohid shogirdlarga u ham Xudoga ixlos uchun dunyodan kechganini, bir eʼtiqoddagi odamlar boshqalarni kamsitmasligi kerakligini taʼkidladi. Bu fikrlar Baba Shukuriddin Valiga yetkazilgach, u uni qabul qilishga rozi boʻldi. Ularning suhbatlari oxir-oqibat brahman zohidning butparastlikni tark etib, Rishi tariqatiga qoʻshilishiga olib keldi[4].
Uning eng mashhur shogirdi Baba Payomuddin Reshi boʻlib, u Saxiy Zaynuddin tomonidan Baba Shukuriddin Valining huzuriga borib undan taʼlim olishi uchun yoʻnaltirilgan. Baba Rishining matonatini mustahkamlash uchun Baba Shukuriddin Vali unga har kuni Vular koʻlidan suv olib kelib, soʻng Sharikot tepaligi choʻqqisiga 2 yil davomida chiqishni buyurdi. Taʼlimi yakunlangach, Baba Shukuruddin Rishi uni yana Saxiy Zaynuddin Valiy huzuriga qaytarib yubordi va Baba Payomuddin Reshiga Gulmarg nomi bilan mashhur sayyohlik maskani yaqinidagi Tangmargda riyozat qilishni buyurdi[4].
Vafoti
Baba Shukuriddin Vali hijriy 870-yil/milodiy 1465-yilda vafot etgan va oʻzi qazib qoʻygan qabrga dafn etilgan. U Sharikot tepaligi choʻqqisida, Vular koʻliga qaragan joyda dafn qilingan[4].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Mir, Ishfaq Ahmad (July 2023). "RESHIS OF THE KASHMIR VALLEY: A CASE STUDY OF BABA SHAKUR-UD-DIN WALI R.A". International Journal of Educational Review Law and Social Sciences (IJERLAS). https://www.researchgate.net/publication/372431334.
- ↑ 2,0 2,1 „Hazrat Baba Shukuruddeen RA: The Torchbearer of Kashmir | Sahil Razvi, New Age Islam“ (en). www.newageislam.com. Qaraldi: 2025-yil 27-oktyabr.
- ↑ AKASH, MANZOOR „Revisiting Baba Shukr-ud-Din“ (en-US). Greater Kashmir (2022-yil 1-may). Qaraldi: 2025-yil 27-oktyabr.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Khan, Mohammad Ishaq. Kashmir's Transition to Islam: The Role of Muslim Rishis, Fifteenth to Eighteenth Century (en). Manohar, 2002. ISBN 978-81-7304-199-0.