Azadbeh
Azadhehi Banegan Mahani Mihr-Bondad — eroniy zodagon boʻlib, 617—633-yillar oraligʻida Sosoniylar davlati nomidan al-Hiraning marzbani (chegara hokimi) lavozimida xizmat qilgan. Arab manbalarida Azadhbih ibn Baniyan Mahan ibn Mihrbundaz tarzida eslab oʻtilgan va koʻpincha qisqa shaklda Azadbeh deb ataladi.
Biografiyasi
Azadbeh Media viloyatining Hamadon shahrida dehqon oilasida tugʻilgan. 617 yoki 618-yilda al-Hira hokimi etib tayinlanib, 602-yilda soʻnggi laxmiylar hukmdor an-Nuʼmon III qatl etilgach, al-Hirani birgalikda boshqargan eroniy zodagon Naxiragan hamda arab amiri Iyas ibn Qabisa at-Taʼiyning vorisi boʻlgan. Hokimligi davrida oʻz mavqeini mustahkamlashga erishgan. Xususan, oʻzidan martaba jihatidan yuqoriroq boʻlgan Sinnin hukmdoriga qizini turmushga berish orqali siyosiy ittifoq tuzgan. Tabariy qadimgi manbaga tayangan holda Azadbeh 17 yil hukmronlik qilganini qayd etgan. Bu esa hokimlikka tayinlanishi 618-yilda emas, balki 617-yilda amalga oshganini koʻrsatadi. Shunga qaramay, ushbu davrning aniq xronologiyasi borasida ayrim noaniqliklar mavjud.
633-yilda, Forsning musulmonlar tomonidan zabt etilishi jarayonida musulmon qoʻshinlari al-Hira yaqinidagi muhim harbiy nuqta boʻlgan Amgʻishiyani vayron qilgan. Azadbeh bu maskanni strategik jihatdan nihoyatda muhim deb bilgan. Bundan tashqari, musulmonlar uning qizini ham asirga olgan. Tez orada navbat oʻziga kelishini anglagan Azadbeh oʻgʻli qoʻmondonligida qoʻshin yuborib, musulmonlarga hujum qildi va bir muddat al-Hira tashqarisida joylashdi. Biroq voqealar kutilganidek kechmadi. Azadbehning oʻgʻli musulmonlar sarkardasi Xolid ibn Valid bilan boʻlgan toʻqnashuvda magʻlubiyatga uchrab, halok boʻldi. Shundan soʻng Xolid ibn Valid al-Hira tomon yurish qilib, Azadbeh qoʻshinlarini osonlik bilan tor-mor etdi. Azadbehning oʻzi esa tirik qolib, al-Hiradan qochishga muvaffaq boʻldi.
Shu bilan Azadbehning keyingi faoliyati haqida maʼlumotlar mavjud emas.
Manbalar
Adabiyotlar
- Pourshariati, Parvaneh. Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London and New York: I.B. Tauris, 2008. ISBN 978-1-84511-645-3.
- Zarrinkub, Abd al-Husain „The Arab conquest of Iran and its aftermath“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 1–57-bet. ISBN 978-0-521-20093-6.
- Morony, Michael G.. Iraq After The Muslim Conquest. Gorgias Press LLC, 2005. ISBN 978-1-59333-315-7. [sayt ishlamaydi]
- Bosworth, C. E. (1987). "ĀZĀḎBEH B. BĀNEGĀN". Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 2. p. 177. http://www.iranicaonline.org/articles/azadbeh.