Az-Zarqaliy
Abu Isʼhoq Ibrohim az-Zarqaliy | |
|---|---|
|
Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (2011) uchun Eulogia Merle tomonidan yaratilgan xayoliy portret | |
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi | 1029-yil |
| Vafoti |
1100 |
| Dini | Islom |
| Era | Islomiy oltin asr |
| Hudud | al-Andalus, Toledo tayfasi |
| Mashhur ish(lar)i | Toledo jadvallari |
Abu Isʼhoq Ibrohim ibn Yahyo an-Naqqosh az-Zarqaliy at-Tujibiy[2] (arabcha: إبراهيم بن يحيى الزرقالي; shuningdek az-Zarqaliy yoki Ibn Zarqala (1029–1100) nomlari bilan ham tanilgan) — arab astronomik asboblar yasovchisi va gʻarbiy islom olamidan chiqqan munajjim[2].
Garchi uning ismi odatda az-Zarqaliy shaklida keltirilsa-da, toʻgʻri shakli az-Zarqalluh boʻlgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas[3]. Lotin manbalarida ismi Arzachel yoki Arsechieles deb yozilgan boʻlib, bu Arzachel soʻzining oʻzgargan shakli boʻlib, „naqshkor, oʻyuvchi“ degan maʼnoni anglatadi[4]. Umrining dastlabki davrida al-Andalusning Toledo shahrida yashagan, keyinroq esa Kordovaga koʻchib oʻtgan. Asarlari al-Andalusdagi bir avlod islom astronomlariga ilhom bergan, keyinchalik esa tarjima qilinib, Yevropada ham katta taʼsir koʻrsatgan. Uning safiya (mukammallashtirilgan astrolab) ixtirosi juda mashhur boʻlib, 16-asrgacha dengizchilarda keng qoʻllangan[5].
Oydagi Arzachel krateri uning nomiga qoʻyilgan[4].
Asarlari
Asosiy asarlari va nashrlari:
- Al-amal bi as-Sahifa az-Zijiya
- at-Tadbir
- al-Madhal fiy ilm an-nujum
- Risala fiy tariqat istiʻmal as-safiha al-mushtaraka li jamiʻ al-ʻurud
- Arzachel taqvimi
Yana qarang
Izohlar
- ↑ Abū Isḥāq Ibrāhīm ibn Yaḥyā al-Naqqāsh al-Zarqālī, "Biographical Encyclopedia of Astronomers", ed.Virginia Trimble, Thomas R. Williams, Katherine Bracher, Richard Jarrell, Jordan D. Marché, F. Jamil Ragep, (Springer, 2014), 1258.
- ↑ 2,0 2,1 Julio, Samsó „Ibn al-Zarqālluh“ (en) (2018-yil mart).
- ↑ s.v. „al-Zarqālī“, Julio Samsó, Encyclopaedia of Islam, New edition, vol. 11, 2002.
- ↑ 4,0 4,1 Weever, J.. Chaucer Name Dictionary: A Guide to Astrological, Biblical, Historical, Literary, and Mythological Names in the Works of Geoffrey Chaucer. Routledge, 1996, 1996 — 41-bet. ISBN 9780815323020.
- ↑ „Spain - Culture of Muslim Spain“ (en). Encyclopedia Britannica.: A number of these scholars sought to simplify the astrolabe, and finally al-Zarqālī (Azarquiel; died 1100) achieved success by inventing the apparatus called the azafea (Arabic: al-ṣafīḥah), which was widely used by navigators until the 16th century.
Qoʻshimcha adabiyotlar
- Puig, Roser (2007). "Zarqālī: Abū Isḥāq Ibrāhīm ibn Yaḥyā al-Naqqāsh al-Tujībī al-Zarqālī". in Hockey, Thomas. The Biographical Encyclopedia of Astronomers. New York: Springer. 1258–60 b. ISBN 978-0-387-31022-0. http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Zarqali_BEA.htm. (PDF versiyasi)
- Vernet, J. (1970). "Al-Zarqālī (or Azarquiel), Abū Isḥāq Ibrāhīm Ibn Yaḥyā Al-Naqqāsh". Ilmiy biografiyalar lugʻati. Nyu-York: Charles Scribner's Sons. ISBN 0-684-10114-9. http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830904769.html.
- E. S. Kennedy. Islomiy astronomik jadvallar sharhi (Transactions of the American Philosophical Society, New Series, 46, 2.), Filadelfiya, 1956-yil.
Havolalar
- 1029-yilda tugʻilganlar
- 1087-yilda vafot etganlar
- 11-asr arablari
- 11-asr matematiklari
- Al-Andalus astronomlari
- Al-Andalus matematiklari
- Oʻrta asr islom olami ixtirochilari
- Al-Andalus munajjimlari
- Oʻrta asr islom olami soatsozlari
- Ilmiy asboblar yasovchilari
- Toledolik shaxslar
- 11-asr astronomlari
- 11-asr ixtirochilari
- Astronomik asboblar yasovchilari
- 1100-yilda vafot etganlar