Kontent qismiga oʻtish

Az-Zarqaliy

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Abu Isʼhoq Ibrohim az-Zarqaliy

Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (2011) uchun Eulogia Merle tomonidan yaratilgan xayoliy portret
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi 1029-yil
Vafoti 1100
Dini Islom
Era Islomiy oltin asr
Hudud al-Andalus, Toledo tayfasi
Mashhur ish(lar)i Toledo jadvallari

Abu Isʼhoq Ibrohim ibn Yahyo an-Naqqosh az-Zarqaliy at-Tujibiy[2] (arabcha: إبراهيم بن يحيى الزرقالي‎‎; shuningdek az-Zarqaliy yoki Ibn Zarqala (1029–1100) nomlari bilan ham tanilgan) — arab astronomik asboblar yasovchisi va gʻarbiy islom olamidan chiqqan munajjim[2].

Garchi uning ismi odatda az-Zarqaliy shaklida keltirilsa-da, toʻgʻri shakli az-Zarqalluh boʻlgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas[3]. Lotin manbalarida ismi Arzachel yoki Arsechieles deb yozilgan boʻlib, bu Arzachel soʻzining oʻzgargan shakli boʻlib, „naqshkor, oʻyuvchi“ degan maʼnoni anglatadi[4]. Umrining dastlabki davrida al-Andalusning Toledo shahrida yashagan, keyinroq esa Kordovaga koʻchib oʻtgan. Asarlari al-Andalusdagi bir avlod islom astronomlariga ilhom bergan, keyinchalik esa tarjima qilinib, Yevropada ham katta taʼsir koʻrsatgan. Uning safiya (mukammallashtirilgan astrolab) ixtirosi juda mashhur boʻlib, 16-asrgacha dengizchilarda keng qoʻllangan[5].

Oydagi Arzachel krateri uning nomiga qoʻyilgan[4].

Asarlari

Asosiy asarlari va nashrlari:

  • Al-amal bi as-Sahifa az-Zijiya
  • at-Tadbir
  • al-Madhal fiy ilm an-nujum
  • Risala fiy tariqat istiʻmal as-safiha al-mushtaraka li jamiʻ al-ʻurud
  • Arzachel taqvimi

Yana qarang

Izohlar

  1. ↑ Abū Isḥāq Ibrāhīm ibn Yaḥyā al-Naqqāsh al-Zarqālī, "Biographical Encyclopedia of Astronomers", ed.Virginia Trimble, Thomas R. Williams, Katherine Bracher, Richard Jarrell, Jordan D. Marché, F. Jamil Ragep, (Springer, 2014), 1258.
  2. ↑ 2,0 2,1 Julio, Samsó „Ibn al-Zarqālluh“ (en) (2018-yil mart).
  3. ↑ s.v. „al-Zarqālī“, Julio Samsó, Encyclopaedia of Islam, New edition, vol. 11, 2002.
  4. ↑ 4,0 4,1 Weever, J.. Chaucer Name Dictionary: A Guide to Astrological, Biblical, Historical, Literary, and Mythological Names in the Works of Geoffrey Chaucer. Routledge, 1996, 1996 — 41-bet. ISBN 9780815323020. 
  5. ↑ „Spain - Culture of Muslim Spain“ (en). Encyclopedia Britannica.: A number of these scholars sought to simplify the astrolabe, and finally al-Zarqālī (Azarquiel; died 1100) achieved success by inventing the apparatus called the azafea (Arabic: al-ṣafīḥah), which was widely used by navigators until the 16th century.

Qoʻshimcha adabiyotlar

Havolalar