ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Ayollar shaxmat olimpiadasi – 1957-yildan buyon Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) tomonidan oʻtkazib kelinayotgan musobaqa boʻlib, unda milliy ayollar jamoalari oltin, kumush va bronza medallari uchun shaxmat sport turi boʻyicha bellashadilar. 1972-yildan boshlab turnir har ikki yilda muntazam ravishda tashkil etilmoqda. 1976-yildan esa Ayollar shaxmat olimpiadasi umumiy Shaxmat olimpiadasi tarkibiga qoʻshilgan boʻlib, unda ayollar va ochiq turnirlar bir vaqtda oʻtkaziladi.
Gʻolib ayollar jamoasiga topshiriladigan sovrin Vera Menchik kubogi deb ataladi. Bu nom shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasida birinchi jahon chempioni (1927–1944) Vera Menchik sharafiga berilgan. Musobaqada eng koʻp gʻalabani Sovet Ittifoqi qoʻlga kiritgan – 11 marta. Sovet Ittifoqi parchalanishidan avval turnirni Vengriya jamoasi (uch Polgár opa-singillari boshchiligida ikki marta) hamda Isroil terma jamoasi ham (1976-yilda, Sharqiy blok musobaqani boykot qilgan paytda, tarkibi toʻliq sobiq sovetlik shaxmatchilardan iborat holda) yutgan. Sovet davridan keyingi yillarda esa Xitoy jamoasi musobaqani olti marta, Gruziya toʻrt marta, Rossiya uch marta, Ukraina ikki marta va Hindiston bir marta qoʻlga kiritgan.
Natijalar
1957-yildan 1974-yilgacha Ayollar olimpiadasi alohida musobaqa sifatida oʻtkazilgan (1972-yilgi turnir bundan mustasno). 1976-yildan boshlab esa u ochiq turnir bilan bir vaqtda va bir joyda tashkil etilmoqda.
| Yil |
Musobaqa |
Mezbon |
Oltin |
Kumush |
Bronza
|
| 1957 |
1-Ayollar shaxmat olimpiadasi |
Emmen, Niderlandiya |
Sovet Ittifoqi 10½ Olga Rubtsova Kira Zvorykina |
Ruminiya 10½ Maria Pogorevici Margareta Teodorescu |
Germaniya Demokratik Respublikasi 10 Edith Keller-Herrmann Ursula Altrichter
|
| 1963 |
2-Ayollar shaxmat olimpiadasi |
Split, Yugoslaviya |
Sovet Ittifoqi 25 Nona Gaprindashvili Tatiana Zatulovskaya Kira Zvorykina |
Yugoslaviya 24½ Milunka Lazarević Verica Nedeljković Katarina Jovanović-Blagojević |
Germaniya Demokratik Respublikasi 21 Edith Keller-Herrmann Waltraud Nowarra Eveline Kraatz
|
| 1966 |
3-Ayollar shaxmat olimpiadasi |
Oberhausen, Gʻarbiy Germaniya |
Sovet Ittifoqi 22 Nona Gaprindashvili Valentina Kozlovskaya Tatiana Zatulovskaya |
Ruminiya 20½ Alexandra Nicolau Elisabeta Polihroniade Margareta Perevoznic |
Germaniya Demokratik Respublikasi 17 Edith Keller-Herrmann Waltraud Nowarra Gabriele Just
|
| 1969 |
4-Ayollar shaxmat olimpiadasi |
Lyublin, Polsha |
Sovet Ittifoqi 26 Nona Gaprindashvili Alla Kushnir Nana Alexandria |
Vengriya 20½ Mária Ivánka Zsuzsa Verőci Károlyné Honfi |
Czechoslovakia 19 Štěpánka Vokřálová Květa Eretová Jana Malypetrová
|
| 1972 |
20-Shaxmat Olimpiadasi |
Skopye, Yugoslaviya |
Sovet Ittifoqi 11½ Nona Gaprindashvili Alla Kushnir Irina Levitina |
Ruminiya 8 Elisabeta Polihroniade Gertrude Baumstark Alexandra Nicolau |
Vengriya 8 Mária Ivánka Zsuzsa Verőci Gyuláné Krizsán-Bilek
|
| 1974 |
6-Ayollar shaxmat olimpiadasi |
Medellín, Kolumbiya |
Sovet Ittifoqi 13½ Nona Gaprindashvili Nana Alexandria Irina Levitina |
Ruminiya 13½ Elisabeta Polihroniade Gertrude Baumstark Margareta Teodorescu |
Bolgariya 13 Tatjana Lematschko Antonina Georgieva Venka Asenova
|
| 1976 |
22-shaxmat Olimpiadasi * |
Hayfa, Isroil |
Isroil 17 Alla Kushnir Ljuba Kristol Olga Podrazhanskaya Lea Nudelman |
Angliya 11½ Jana Hartston Sheila Jackson Elaine Pritchard Susan Caldwell |
Ispaniya 11½ Pepita Ferrer Lucas Nieves García Vicente María del Pino García Padrón Teresa Canela Giménez
|
| 1978 |
23-shaxmat Olimpiadasi |
Buenos Ayres, Argentina |
Sovet Ittifoqi 16 Maia Chiburdanidze Nona Gaprindashvili Nana Alexandria Elena Akhmilovskaya |
Vengriya 11 Zsuzsa Verőci-Petronić Mária Ivánka Zsuzsa Makai Rita Kas |
11 Anni Laakmann Gisela Fischdick Barbara Hund Hannelore Weichert
|
| 1980 |
24-shaxmat Olimpiadasi |
Valletta, Malta |
Sovet Ittifoqi 32½ Maia Chiburdanidze Nona Gaprindashvili Nana Alexandria Nana Ioseliani |
Vengriya 32 Zsuzsa Verőci-Petronić Mária Ivánka Mária Porubszky-Angyalosine Tünde Csonkics |
Polsha 26½ Hanna Ereńska-Radzewska Grażyna Szmacińska Małgorzata Wiese Agnieszka Brustman
|
| 1982 |
25-shaxmat Olimpiadasi |
Luzern, Shveysariya |
Sovet Ittifoqi 33 Maia Chiburdanidze Nana Alexandria Nona Gaprindashvili Nana Ioseliani |
Ruminiya 30 Margareta Mureșan Marina Pogorevici Daniela Nuţu-Terescenko Elisabeta Polihroniade |
Vengriya 26 Zsuzsa Verőci-Petronić Mária Ivánka Mária Porubszky-Angyalosine Tünde Csonkics
|
| 1984 |
26-shaxmat Olimpiadasi |
Saloniki, Gretsiya |
Sovet Ittifoqi 32 Maia Chiburdanidze Irina Levitina Nona Gaprindashvili Lidia Semenova |
Bolgariya 27½ Margarita Voyska Rumiana Gocheva Pavlina Chilingirova Stefka Savova |
Ruminiya 27 Margareta Mureșan Elisabeta Polihroniade Daniela Nuţu Gabriela Olărașu
|
| 1986 |
27-shaxmat Olimpiadasi |
Dubay, Birlashgan Arab Amirliklari |
Sovet Ittifoqi 33½ Maia Chiburdanidze Elena Akhmilovskaya Nona Gaprindashvili Nana Alexandria |
Vengriya 29 Zsuzsa Verőci-Petronić Ildikó Mádl Mária Ivánka Mária Grosch |
Ruminiya 28 Margareta Mureșan Daniela Nuţu Elisabeta Polihroniade Gabriela Olărașu
|
| 1988 |
28-shaxmat Olimpiadasi |
Saloniki, Gretsiya |
Vengriya 33 Zsuzsa Polgár Judit Polgár Ildikó Mádl Zsófia Polgár |
Sovet Ittifoqi 32½ Maia Chiburdanidze Elena Akhmilovskaya Irina Levitina Marta Litinskaya |
Yugoslaviya 28 Alisa Marić Gordana Marković Suzana Maksimović Vesna Bašagić
|
| 1990 |
29-shaxmat Olimpiadasi |
Novi Sad, Yugoslaviya |
Vengriya 35 Zsuzsa Polgár Judit Polgár Zsófia Polgár Ildikó Mádl |
Sovet Ittifoqi 35 Maia Chiburdanidze Nona Gaprindashvili Alisa Galliamova Ketevan Arakhamia |
Xitoy 29 Xie Jun Peng Zhaoqin Qin Kanying Wang Lei
|
| 1992 |
30-shaxmat Olimpiadasi |
Manila, Filippin |
Gruziya 30½ Maia Chiburdanidze Nona Gaprindashvili Nana Ioseliani Nino Gurieli |
Ukraina 29 Alisa Galliamova-Ivanchuk Marta Litinskaya Irina Chelushkina Lidia Semenova |
Xitoy 28½ Xie Jun Peng Zhaoqin Wang Pin Qin Kanying
|
| 1994 |
31-shaxmat Olimpiadasi |
Moskva, Rossiya |
Gruziya 32 Maia Chiburdanidze Nana Ioseliani Ketevan Arakhamia Nino Gurieli |
Vengriya 31 Zsuzsa Polgár Zsófia Polgár Ildikó Mádl Tünde Csonkics |
Xitoy 27 Xie Jun Peng Zhaoqin Qin Kanying Zhu Chen
|
| 1996 |
32-shaxmat Olimpiadasi |
Yerevan, Armaniston |
Gruziya 30 Maia Chiburdanidze Nana Ioseliani Ketevan Arakhamia-Grant Nino Gurieli |
Xitoy 28½ Xie Jun Zhu Chen Wang Lei Wang Pin |
Rossiya 28½ Alisa Galliamova Svetlana Matveeva Svetlana Prudnikova Ludmila Zaitseva
|
| 1998 |
33-shaxmat Olimpiadasi |
Elista, Rossiya |
Xitoy 29 Xie Jun Zhu Chen Wang Pin Wang Lei |
Rossiya 27 Svetlana Matveeva Ekaterina Kovalevskaya Tatiana Shumiakina Tatiana Stepovaya-Dianchenko |
Gruziya 27 Maia Chiburdanidze Nana Ioseliani Ketevan Arakhamia-Grant Nino Khurtsidze
|
| 2000 |
34-shaxmat Olimpiadasi |
Istanbul, Turkiya |
Xitoy 32 Xie Jun Zhu Chen Xu Yuhua Wang Lei |
Gruziya 31 Maia Chiburdanidze Nana Ioseliani Nino Khurtsidze Nino Gurieli |
Rossiya 28½ Alisa Galliamova Ekaterina Kovalevskaya Svetlana Matveeva Tatiana Stepovaya-Dianchenko
|
| 2002 |
35-shaxmat Olimpiadasi |
Bled, Sloveniya |
Xitoy 29½ Zhu Chen Xu Yuhua Wang Pin Zhao Xue |
Rossiya 29 Ekaterina Kovalevskaya Svetlana Matveeva Alexandra Kosteniuk Tatiana Kosintseva |
Polsha 28 Iweta Radziewicz Joanna Dworakowska Monika Soćko Beata Kądziołka
|
| 2004 |
36-shaxmat Olimpiadasi |
Calvià, Ispaniya |
Xitoy 31 Xie Jun Xu Yuhua Zhao Xue Huang Qian |
Amerika Qoʻshma Shtatlari 28 Susan Polgar Irina Krush Anna Zatonskih Jennifer Shahade |
Rossiya 27½ Alexandra Kosteniuk Tatiana Kosintseva Ekaterina Kovalevskaya Nadezhda Kosintseva
|
| 2006 |
37-shaxmat Olimpiadasi |
Turin, Italiya |
Ukraina 29½ Natalia Zhukova Kateryna Lahno Inna Gaponenko Anna Ushenina |
Rossiya 28 Alexandra Kosteniuk Tatiana Kosintseva Nadezhda Kosintseva Ekaterina Kovalevskaya |
Xitoy 27½ Zhao Xue Wang Yu Shen Yang Hou Yifan
|
| 2008 |
38-shaxmat Olimpiadasi |
Drezden, Germaniya |
Gruziya 18 Maia Chiburdanidze Nana Dzagnidze Lela Javakhishvili Maia Lomineishvili Sopiko Khukhashvili |
Ukraina 18 Kateryna Lahno Natalia Zhukova Anna Ushenina Inna Gaponenko Natalia Zdebskaya |
Amerika Qoʻshma Shtatlari 17 Irina Krush Anna Zatonskih Rusudan Goletiani Katerina Rohonyan Tatev Abrahamyan
|
| 2010 |
39-shaxmat Olimpiadasi |
Xanti-mansiysk, Rossiya |
Rossiya 22 Tatiana Kosintseva Nadezhda Kosintseva Alexandra Kosteniuk Alisa Galliamova Valentina Gunina |
Xitoy 18 Hou Yifan Ju Wenjun Zhao Xue Huang Qian Wang Yu |
Gruziya 16 Nana Dzagnidze Lela Javakhishvili Salome Melia Sopiko Khukhashvili Bela Khotenashvili
|
| 2012 |
40-shaxmat Olimpiadasi |
Istanbul, Turkiya |
Rossiya 19 Tatiana Kosintseva Valentina Gunina Nadezhda Kosintseva Alexandra Kosteniuk Natalia Pogonina |
Xitoy 19 Hou Yifan Zhao Xue Ju Wenjun Huang Qian Ding Yixin |
Ukraina 18 Kateryna Lahno Mariya Muzychuk Natalia Zhukova Anna Ushenina Inna Gaponenko
|
| 2014 |
41-shaxmat Olimpiadasi |
Tromsø, Norvegiya |
Rossiya 20 Kateryna Lagno Valentina Gunina Alexandra Kosteniuk Olga Girya Natalia Pogonina |
Xitoy 18 Hou Yifan Ju Wenjun Zhao Xue Tan Zhongyi Guo Qi |
Ukraina 18 Anna Muzychuk Mariya Muzychuk Anna Ushenina Natalia Zhukova Inna Gaponenko
|
| 2016 |
42-shaxmat Olimpiadasi |
Boku, Ozarbayjon |
Xitoy 20 Hou Yifan Ju Wenjun Zhao Xue Tan Zhongyi Guo Qi |
Polsha 17 Monika Soćko Jolanta Zawadzka Karina Szczepkowska-Horowska Klaudia Kulon Mariola Woźniak |
Ukraina 17 Anna Muzychuk Mariya Muzychuk Natalia Zhukova Anna Ushenina Inna Gaponenko
|
| 2018 |
43-shaxmat Olimpiadasi |
Batumi, Gruziya |
Xitoy 18 Ju Wenjun Shen Yang Huang Qian Lei Tingjie Zhai Mo |
Ukraina 18 Anna Muzychuk Mariya Muzychuk Anna Ushenina Natalia Zhukova Yuliia Osmak |
Gruziya 17 Nana Dzagnidze Lela Javakhishvili Nino Batsiashvili Bela Khotenashvili Meri Arabidze
|
| 2022 |
44-shaxmat Olimpiadasi |
Chennay, Hindiston |
Ukraina 18 Mariya Muzychuk Anna Muzychuk Anna Ushenina Nataliya Buksa Yuliia Osmak |
Gruziya 18 Nana Dzagnidze Nino Batsiashvili Lela Javakhishvili Salome Melia Meri Arabidze |
Hindiston 17 Koneru Humpy Harika Dronavalli Rameshbabu Vaishali Tania Sachdev Bhakti Kulkarni
|
| 2024 |
45-shaxmat Olimpiadasi |
Budapesht, Vengriya |
Hindiston 19 Harika Dronavalli Rameshbabu Vaishali Divya Deshmukh Vantika Agrawal Tania Sachdev |
Qozogʻiston 18 Bibisara Assaubayeva Meruert Kamalidenova Xeniya Balabayeva Alua Nurman Amina Kairbekova |
Amerika Qoʻshma Shtatlari 17 Gulrukhbegim Tokhirjonova Carissa Yip Irina Krush Alice Lee Anna Zatonskih
|
| 2026 |
46-shaxmat Olimpiadasi |
Toshkent, Oʻzbekiston |
|
|
|
| 2028 |
47-shaxmat Olimpiadasi |
Abu Dabi, Birlashgan Arab Amirliklari |
|
|
|
* 1976-yilda Sovet Ittifoqi va boshqa sotsialistik davlatlar siyosiy sabablarga ko‘ra ishtirok etmagan.
Gaprindashvili kubogi
Ushbu sovrin 1997-yilda FIDE tomonidan taʼsis etilgan boʻlib, ayollar oʻrtasidagi sobiq jahon chempioni (1962–1978) Nona Gaprindashvili nomi bilan atalgan. Kubok ochiq va ayollar musobaqasida eng yaxshi umumiy natijaga erishgan jamoaga topshiriladi.
Mazkur sovrinni Rossiya olti marta, Xitoy uch marta, Hindiston va Ukraina esa ikki martadan qoʻlga kiritgan.
Medallar jadvali
Jadvalda Shaxmat olimpiadasida qo‘lga kiritilgan medallar soniga ko‘ra ayollar jamoalari reytingi keltirilgan. Norasmiy musobaqalar hisobga olinmagan. Reyting birinchi navbatda birinchi o‘rin medallari soniga qarab tuzilgan, tenglik yuzaga kelgan hollarda esa ikkinchi o‘rin medallari va boshqalar hisobga olingan.
Ayollar
Ochiq va ayollar musobaqalari
Jadvalda Shaxmat olimpiadasida qo‘lga kiritilgan umumiy medallar soniga ko‘ra jamoalar reytingi keltirilgan. Bu yerda onlayn yoki norasmiy musobaqalar hisobga olinmagan. Ochiq turnir 1927-yildan, ayollar turniri esa 1957-yildan boshlab o‘tkazilgan. Reyting avvalo birinchi o‘rin medallari soniga ko‘ra tuzilgan, tenglik yuzaga kelgan taqdirda esa ikkinchi o‘rin medallari va boshqalar inobatga olingan.