Aylanama harakat dinamikasi

Aylanma harakat- Qattiq jism aylanganda uning aylanish oʻqida yotmagan har bir nuqtasi aylana yasaydigan harakat hisoblanadi. Bunda har qaysi aylana tekisligi qoʻzgʻalmas toʻgʻri chiziq aylanish oʻqiga tik boʻladi, aylanalarning markazi esa shu oʻqning oʻzida yotadi. Aylanma harakat burchak tezligi va burchak tezlanishi bilan ifodalanadi.

Qoʻshma Shtatlar. Armiya. Muhandislar korpusi; Sovuq mintaqalar tadqiqot va muhandislik laboratoriyasi (AQSh)

Aylanma harakatda ayrim kattaliklar: aylanma harakatni ifodalashda R va Δφ qutb koordinatalaridan foydalanish taʼsis etilgan. Bu yerda R(radius) — qutbdan moddiy nuqtagacha boʻlgan masofadir, φ–qutb burchagi (burilish burchagi). Kuch momenti- Kuch momenti bu jismni biror oʻq atrofida aylantiruvchi kuchning oʻlchovi. Chiziqli kinematikada kuch jismning tezlanishi sababchisi boʻlsa, aylanma harakatda kuch momenti burchak tezlanishning sababchisi hisoblanadi. Kuch momenti vektor kattalik. Kuch momentining yoʻnalishi taʼsir etuvchi kuchning yoʻnalishiga bogʻliq. Kuch momentini hisoblash formulasi: Oʻqga nisbatan kuch momenti yoki oddiygina kuch momenti kuchning radiusga perpendikulyar boʻlgan va kuch qoʻllash nuqtasida chizilgan toʻgʻri chiziqqa proyeksiyasi, bu nuqtadan oʻqgacha boʻlgan masofaga koʻpaytriladi. Impuls momenti: Moddiy nuqtaning impulsi r = m*v. Mazkur moddiy impulsning ixti-yoriy qoʻzgʻalmas O nuqtaga nisbatan momenti quyidagi koʻpaytma bilan aniqlanadi. Impuls momentini hisoblash formulasi: Tezlik bilan harakatlayotgan m massali moddiy nuqta impulsga ega. Mazkur moddiy impulsning ixtiyoriy qoʻzgʻalmas O nuqtaga nisbatan momenti quyidagi koʻpmaytma bilan aniqlanadi. Impuls momentining saqlanish qonuni: Zarrachalar yoki jismlar sistemasining impuls momentlari bu sistemaga kiruvchi barcha jismlar impuls momentlarining vektor yigʻindisiga teng. Inersiya momenti: Biror m massali nuqtaviy jismning aylanish oʻqiga nisbatan inersiya momenti deb uning massasini aylanish radiusining kvadratiga koʻpaytmasi bilan ifodalanuvchi kattalikka aytiladi. I=m*R2 qattiq jismning inersiya momenti uning qismlari inersiya momentlarining yigʻindisiga teng. Inersiya momenti ayrim manbalarda aylanma harakat inersiyasi deb ham ataladi. Shuningdek, u ikkinchi massa momenti deb ham aytiladi. „ikkinchi“ soʻzi u kuch yelkasining kvadratiga toʻgʻri proporsional ekanini bildirish uchun ishlati-ladi. Shteyner teoremasi: Berilgan jismning ixtiyoriy oʻqqa nisbatan inersiya momenti, shu oʻqqa parallel va jismlar massa markazidan oʻtuvchi oʻqqa nisbatan I0 inersiya momenti bilan uning massasi va aylanish oʻqidan ogʻirlik markazigacha boʻlgan masofa kvadrati koʻpaytmasining yigʻindisiga teng.