Avocado: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
'''Avokado''' ( ''Persea americana'' ) | '''Avokado''' ( ''Persea americana'' ) — [[Amerika (qitʼa)|Amerika qitʼasida]] paydo boʻlgan daraxt boʻlib, uning vatani Meksikaning janubiy-markaziy togʻli hududlarida, [[Gvatemala|Gvatemalagacha]]<ref name="morton">{{Kitob manbasi|url=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/avocado_ars.html|title=Avocado; In: Fruits of Warm Climates|last=Morton JF|pages=91–102|publisher=Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University, West Lafayette, IN|date=1987|isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://ucavo.ucr.edu/General/HistoryName.html|sarlavha=What's in a name?|nashriyot=University of California|kirish sanasi=27 March 2016}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1093/jhered/esn068|pmid=18779226|title=Tracing the Geographic Origins of Major Avocado Cultivars|journal=Journal of Heredity|volume=100|issue=1|pages=56–65|year=2008|last=Chen|first1=H|last2=Morrell|first2=PL|last3=Ashworth|first3=V|last4=de la Cruz|first4=M|last5=Clegg|first5=MT}}</ref>. [[Lavrdoshlar|Lauraceae]] [[Gulli oʻsimliklar|gulli oʻsimliklar]] oilasiga mansub<ref name="morton" />. Avokado ('''avokado''' noki yoki '''alligator nok''' ) deb ham ataladigan oʻsimlikning mevasi botanik jihatdan bitta katta urugʻni oʻz ichiga olgan yirik rezavor<ref name="storey">{{Cite journal|last=Storey, W. B.|url=http://ucavo.ucr.edu/General/FruitBerry.html|title=What kind of fruit is the avocado?|journal=California Avocado Society 1973–74 Yearbook|volume=57|pages=70–71|year=1973}}</ref>. Avokado daraxtlari qisman oʻz-oʻzini changlatadi va koʻpincha meva sifati va miqdorini oldindan aytib berish uchun payvandlash orqali koʻpaytiriladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.agric.wa.gov.au/spring/growing-avocados-flowering-pollination-and-fruit-set|sarlavha=Growing avocados: flowering, pollination and fruit set|ish=Government of Western Australia: Department of Primary Industries and Regional Development}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. | ||
Avokadolar koʻplab tropik va Oʻrta yer dengizi iqlimida yetishtiriladi<ref name="morton"/> Meksika 2019-yilda avokado yetishtirish boʻyicha yetakchi davlat sifatida dunyoning 32 foizini ushbu mahsulot bilan taʼminlaydi<ref name="faostat">{{Veb manbasi|url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC|sarlavha=Crops/World regions/Production quantity (pick lists) of avocados for 2020|sana=2022|nashriyot=[[Food and Agriculture Organization of the United Nations]], Statistical Division (FAOSTAT)|kirish sanasi=16 May 2022}}</ref>. Avokado yetishtirish har bir avokado uchun {{Convert|70|L|USgal impgal|0}} suv <ref name="Danwatch2019">{{Veb manbasi|sarlavha=How much water does it take to grow an avocado?|url=https://old.danwatch.dk/en/undersogelseskapitel/how-much-water-does-it-take-to-grow-an-avocado/|ish=Danwatch.dk|kirish sanasi=7 October 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191007172453/https://old.danwatch.dk/en/undersogelseskapitel/how-much-water-does-it-take-to-grow-an-avocado/|arxivsana=7 October 2019|sana=2019}}</ref> va 400 grammdan ortiq CO<nowiki><sub>2</sub></nowiki> emissiyasini | Avokadolar koʻplab tropik va Oʻrta yer dengizi iqlimida yetishtiriladi<ref name="morton"/> Meksika 2019-yilda avokado yetishtirish boʻyicha yetakchi davlat sifatida dunyoning 32 foizini ushbu mahsulot bilan taʼminlaydi<ref name="faostat">{{Veb manbasi|url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC|sarlavha=Crops/World regions/Production quantity (pick lists) of avocados for 2020|sana=2022|nashriyot=[[Food and Agriculture Organization of the United Nations]], Statistical Division (FAOSTAT)|kirish sanasi=16 May 2022}}</ref>. Avokado yetishtirish har bir avokado uchun {{Convert|70|L|USgal impgal|0}} suv <ref name="Danwatch2019">{{Veb manbasi|sarlavha=How much water does it take to grow an avocado?|url=https://old.danwatch.dk/en/undersogelseskapitel/how-much-water-does-it-take-to-grow-an-avocado/|ish=Danwatch.dk|kirish sanasi=7 October 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191007172453/https://old.danwatch.dk/en/undersogelseskapitel/how-much-water-does-it-take-to-grow-an-avocado/|arxivsana=7 October 2019|sana=2019}}</ref> va 400 grammdan ortiq CO<nowiki><sub>2</sub></nowiki> emissiyasini oʻz ichiga olgan ekologik jihatdan intensiv mevalardan biridir<ref>{{Veb manbasi|muallif=Powell|ism=Tom|sana=2017-07-19|sarlavha=Revealed: the enormous carbon footprint linked to eating avocado|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/revealed-the-enormous-carbon-footprint-linked-to-eating-avocado-a3591501.html|kirish sanasi=2022-04-26|ish=Evening Standard|til=en}}</ref>. [[Chili]], Meksika va [[Kaliforniya]] kabi yirik ishlab chiqarish hududlarida avokadoga boʻlgan suv talabi umumiy suv resurslariga bosim oʻtkazadi<ref name="footprint">{{Cite journal|last=Sommaruga|first1=Ruben|last2=Eldridge|first2=Honor May|title=Avocado production: Water footprint and socioeconomic implications|journal=EuroChoices|date=2020-12-13|volume=20|issue=2|pages=48–53|issn=1478-0917|doi=10.1111/1746-692x.12289|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/1746-692X.12289}}</ref>. Avokado yetishtirish, shuningdek, atrof-muhit adolati va [[inson huquqlari]], oʻrmonlarni kesish va Meksika avokadolarining uyushgan jinoyatchilik bilan aloqasi kabi boshqa tashvishlar bilan bogʻliq. <ref>{{Veb manbasi|sana=2019-05-17|sarlavha=The Shocking Environmental Effects of Avocado Farming|url=https://www.voxnature.com/the-shocking-environmental-effects-of-avocado-farming/|kirish sanasi=2022-04-26|ish=Vox Nature|til=en-US|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2022-07-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220728175549/https://www.voxnature.com/the-shocking-environmental-effects-of-avocado-farming/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Avocado consumption: environmental and social considerations|url=https://www.canr.msu.edu/news/avocado_consumption_environmental_and_social_considerations|kirish sanasi=2022-04-26|ish=MSU Extension|til=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Khan|first1=Nadeem|last2=Kakabadse|first2=Nada Korac-|last3=Skouloudis|first3=Antonis|date=2021-11-17|title=Socio-ecological resilience and environmental sustainability: case of avocado from Mexico|url=https://doi.org/10.1080/13504509.2021.1902419|journal=International Journal of Sustainable Development & World Ecology|volume=28|issue=8|pages=744–758|doi=10.1080/13504509.2021.1902419|issn=1350-4509}}</ref><ref>Bravo-Espinosa, M., Mendoza, M.E., Carlo ́n Allende, T., Medina, L., S ́aenz-Reyes, J.T., Pa ́ez, R., 2014. </ref> Iqlim oʻzgarishi avokado uchun mos oʻsadigan zonalarda sezilarli oʻzgarishlarga olib kelishi va issiqlik toʻlqinlari va qurgʻoqchilik tufayli qoʻshimcha bosim oʻtkazishi kutilmoqda<ref>{{Veb manbasi|sana=2022-01-26|sarlavha=What climate change means for the future of coffee, cashews, and avocados|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/article/what-climate-change-means-for-future-of-coffee-cashew-avocado|kirish sanasi=2022-04-26|ish=National Geographic Environment|til=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Grüter|first1=Roman|last2=Trachsel|first2=Tim|last3=Laube|first3=Patrick|last4=Jaisli|first4=Isabel|date=2022-01-26|title=Expected global suitability of coffee, cashew and avocado due to climate change|journal=PLOS ONE|language=en|volume=17|issue=1|pages=e0261976|doi=10.1371/journal.pone.0261976|issn=1932-6203|pmc=8791496|pmid=35081123|bibcode=2022PLoSO..1761976G}}</ref>. | ||
Mahalliy navlari silliq, | Mahalliy navlari silliq, yogʻli, tillarang,etdor. Turiga qarab, avokado yashil, jigarrang, binafsha yoki qora teriga ega va nok, tuxum shaklida yoki sharsimon boʻlishi mumkin. Mevalar pishmagan paytda teriladi va savdoga chiqquncha pishib yetiladi. Avokadoning yuqori ozuqaviy va yogʻli tarkib tuzilishi turli xil taomlar, jumladan, [[Salat|salatlar]] va [[Vegetarianlik|vegetarianlar]] uchun foydalidir<ref>{{Cite journal|last=Dreher|first1=Mark L.|last2=Davenport|first2=Adrienne J.|date=2013-01-01|title=Hass Avocado Composition and Potential Health Effects|journal=Critical Reviews in Food Science and Nutrition|volume=53|issue=7|pages=738–750|doi=10.1080/10408398.2011.556759|issn=1040-8398|pmc=3664913|pmid=23638933}}</ref>. | ||
''Persea americana'' - {{Convert|20|m|ft}}gacha | ''Persea americana'' - {{Convert|20|m|ft}}gacha oʻsadigan daraxt, navbatma-navbat joylashgan barglar{{Convert|12|-|25|cm|in|0}} uzoqlikda joylashgan. Bargli novdalar bilan gullarning panikulalari yangi oʻsishdan yoki barglarning qoʻltiqlaridan paydo boʻladi<ref name="Nandwani2014">{{Kitob manbasi|last=Dilip Nandwani|title=Sustainable Horticultural Systems: Issues, Technology and Innovation|url=https://books.google.com/books?id=jurSBAAAQBAJ&pg=PA176|year=2014|publisher=Springer|isbn=978-3-319-06904-3|pages=176–}}</ref>. Gullari koʻrinmas, yashil-sariq, {{Convert|5|-|10|mm|in}} kenglikda joylashgan. | ||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
[[Turkum:Mevali daraxtlar]] | [[Turkum:Mevali daraxtlar]] | ||
[[Turkum:Uy | [[Turkum:Uy oʻsimliklari]] | ||
[[Turkum:Shimoliy Amerika florasi]] | [[Turkum:Shimoliy Amerika florasi]] | ||
[[Turkum:Tropik mevalar]] | [[Turkum:Tropik mevalar]] | ||
2026-yil 19-noyabr, 21:45 dagi (joriy) koʻrinishi
Avokado ( Persea americana ) — Amerika qitʼasida paydo boʻlgan daraxt boʻlib, uning vatani Meksikaning janubiy-markaziy togʻli hududlarida, Gvatemalagacha[1][2][3]. Lauraceae gulli oʻsimliklar oilasiga mansub[1]. Avokado (avokado noki yoki alligator nok ) deb ham ataladigan oʻsimlikning mevasi botanik jihatdan bitta katta urugʻni oʻz ichiga olgan yirik rezavor[4]. Avokado daraxtlari qisman oʻz-oʻzini changlatadi va koʻpincha meva sifati va miqdorini oldindan aytib berish uchun payvandlash orqali koʻpaytiriladi[5].
Avokadolar koʻplab tropik va Oʻrta yer dengizi iqlimida yetishtiriladi[1] Meksika 2019-yilda avokado yetishtirish boʻyicha yetakchi davlat sifatida dunyoning 32 foizini ushbu mahsulot bilan taʼminlaydi[6]. Avokado yetishtirish har bir avokado uchun 70 litre (18 US gal; 15 imp gal) suv [7] va 400 grammdan ortiq CO<sub>2</sub> emissiyasini oʻz ichiga olgan ekologik jihatdan intensiv mevalardan biridir[8]. Chili, Meksika va Kaliforniya kabi yirik ishlab chiqarish hududlarida avokadoga boʻlgan suv talabi umumiy suv resurslariga bosim oʻtkazadi[9]. Avokado yetishtirish, shuningdek, atrof-muhit adolati va inson huquqlari, oʻrmonlarni kesish va Meksika avokadolarining uyushgan jinoyatchilik bilan aloqasi kabi boshqa tashvishlar bilan bogʻliq. [10][11][12][13] Iqlim oʻzgarishi avokado uchun mos oʻsadigan zonalarda sezilarli oʻzgarishlarga olib kelishi va issiqlik toʻlqinlari va qurgʻoqchilik tufayli qoʻshimcha bosim oʻtkazishi kutilmoqda[14][15].
Mahalliy navlari silliq, yogʻli, tillarang,etdor. Turiga qarab, avokado yashil, jigarrang, binafsha yoki qora teriga ega va nok, tuxum shaklida yoki sharsimon boʻlishi mumkin. Mevalar pishmagan paytda teriladi va savdoga chiqquncha pishib yetiladi. Avokadoning yuqori ozuqaviy va yogʻli tarkib tuzilishi turli xil taomlar, jumladan, salatlar va vegetarianlar uchun foydalidir[16].
Persea americana - 20 metr (66 ft)gacha oʻsadigan daraxt, navbatma-navbat joylashgan barglar12–25 centimetr (5–10 in) uzoqlikda joylashgan. Bargli novdalar bilan gullarning panikulalari yangi oʻsishdan yoki barglarning qoʻltiqlaridan paydo boʻladi[17]. Gullari koʻrinmas, yashil-sariq, 5–10 millimetr (0.20–0.39 in) kenglikda joylashgan.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1,0 1,1 1,2 Morton JF. Avocado; In: Fruits of Warm Climates. Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University, West Lafayette, IN, 1987 — 91–102-bet. ISBN 978-0-9610184-1-2.
- ↑ „What's in a name?“. University of California. Qaraldi: 2016-yil 27-mart.
- ↑ Chen, H; Morrell, PL; Ashworth, V; de la Cruz, M; Clegg, MT (2008). "Tracing the Geographic Origins of Major Avocado Cultivars". Journal of Heredity 100 (1): 56–65. doi:10.1093/jhered/esn068. PMID 18779226.
- ↑ Storey, W. B. (1973). "What kind of fruit is the avocado?". California Avocado Society 1973–74 Yearbook 57: 70–71. http://ucavo.ucr.edu/General/FruitBerry.html.
- ↑ „Growing avocados: flowering, pollination and fruit set“. Government of Western Australia: Department of Primary Industries and Regional Development.[sayt ishlamaydi]
- ↑ „Crops/World regions/Production quantity (pick lists) of avocados for 2020“. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Statistical Division (FAOSTAT) (2022). Qaraldi: 2022-yil 16-may.
- ↑ „How much water does it take to grow an avocado?“. Danwatch.dk (2019). 2019-yil 7-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 7-oktyabr.
- ↑ Powell. „Revealed: the enormous carbon footprint linked to eating avocado“ (en). Evening Standard (2017-yil 19-iyul). Qaraldi: 2022-yil 26-aprel.
- ↑ Sommaruga, Ruben; Eldridge, Honor May (2020-12-13). "Avocado production: Water footprint and socioeconomic implications". EuroChoices 20 (2): 48–53. doi:10.1111/1746-692x.12289. ISSN 1478-0917. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/1746-692X.12289.
- ↑ „The Shocking Environmental Effects of Avocado Farming“ (en-US). Vox Nature (2019-yil 17-may). 2022-yil 28-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 3-avgust.
- ↑ „Avocado consumption: environmental and social considerations“ (en). MSU Extension. Qaraldi: 2022-yil 26-aprel.
- ↑ Khan, Nadeem; Kakabadse, Nada Korac-; Skouloudis, Antonis (2021-11-17). "Socio-ecological resilience and environmental sustainability: case of avocado from Mexico". International Journal of Sustainable Development & World Ecology 28 (8): 744–758. doi:10.1080/13504509.2021.1902419. ISSN 1350-4509. https://doi.org/10.1080/13504509.2021.1902419.
- ↑ Bravo-Espinosa, M., Mendoza, M.E., Carlo ́n Allende, T., Medina, L., S ́aenz-Reyes, J.T., Pa ́ez, R., 2014.
- ↑ „What climate change means for the future of coffee, cashews, and avocados“ (en). National Geographic Environment (2022-yil 26-yanvar). Qaraldi: 2022-yil 26-aprel.
- ↑ Grüter, Roman; Trachsel, Tim; Laube, Patrick; Jaisli, Isabel (2022-01-26). "Expected global suitability of coffee, cashew and avocado due to climate change" (en). PLOS ONE 17 (1): e0261976. doi:10.1371/journal.pone.0261976. ISSN 1932-6203. PMID 35081123. PMC 8791496. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=8791496.
- ↑ Dreher, Mark L.; Davenport, Adrienne J. (2013-01-01). "Hass Avocado Composition and Potential Health Effects". Critical Reviews in Food Science and Nutrition 53 (7): 738–750. doi:10.1080/10408398.2011.556759. ISSN 1040-8398. PMID 23638933. PMC 3664913. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3664913.
- ↑ Dilip Nandwani. Sustainable Horticultural Systems: Issues, Technology and Innovation. Springer, 2014 — 176–-bet. ISBN 978-3-319-06904-3.