At-Tugʻroiy
| Al-Tugʻroiy | |
|---|---|
| Tavalludi |
Mu'ayyad ad-Din Abu Ismoil al-Husayn ibn Ali ibn Muhammad ibn Abd as-Samad ad-Du'aliy al-Kinaniy at-Tugʻroiy taxminan 1061 Isfahon, Fors |
| Vafoti | taxminan 1121 |
| Kasbi | Shoir, alkimyogar, maʼmuriy kotib |
| Fuqaroligi | Fors |
| Tanlangan asarlari | Mafatih ar-Rahma va-Masobih al-Hikma, Kitob Haqoʼiq al-Istishhod |
Mu’ayyad ad-Din Abu Ismoil al-Husayn ibn Ali ibn Muhammad ibn Abdussamad ad-Du’aliy al-Kinaniy at-Tugʻroiy (arabcha: العميد فخر الكتاب مؤيد الدين أبو إسماعيل الحسين بن علي بن محمد بن عبد الصمد الدؤلي الكناني الطغرائي) (1061 – taxminan 1121) – forsiy shoir va alkimyogar[1].
Biografiyasi
Mu’ayyad ad-Din at-Tugʻroiy hozirgi Eronning Isfahon shahrida tugʻilgan va arab tilida sheʼrlar yozgan. U maʼmuriy kotib (shuning uchun Tugʻroiy taxallusini olgan) edi. Saljuqiylar imperiyasi fuqaroviy boshqaruvida (vazirdan keyingi) ikkinchi eng yuqori martabali amaldor darajasiga koʻtarilgan[2].
At-Tugʻroiy amir Gʻiyot ad-Din Masʼudning vaziri etib tayinlangan edi va amir vafotidan soʻng Masʼudning oʻgʻillari oʻrtasida hokimiyat uchun kurash boshlangan. At-Tugʻroiy amirning katta oʻgʻli tomonida boʻldi, biroq kichik oʻgʻil gʻolib chiqdi. Javoban, kichik oʻgʻil At-Tugʻroiyni bidʼatchilikda aybladi va uning boshini tanasidan judo qildi[2].
Asarlari
At-Tugʻroiy astrologiya va alkimyo boʻyicha taniqli va sermahsul muallif boʻlgan va uning koʻplab sheʼrlari (devon) bugungi kunda ham saqlanib qolgan. Alkimyo sohasida at-Tugʻroiy oʻzining „Mafatih ar-rahma va masabih al-hikma“ nomli katta toʻplami bilan mashhurdir. Bu asar oldingi arab alkimyogarlarining yozuvlaridan keng koʻlamli parchalarni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, unda Panopolislik Zosimosning yunon tilida yozilgan qadimiy alkimyo risolalarining arabcha tarjimalari ham mavjud. 1995-yilgacha bu tarjimalar at-Tugʻroiyning ismini arab tiliga oʻtkazishdagi xatolar va nomuvofiqliklar tufayli nomaʼlum alkimyogarlarga notoʻgʻri nisbat berilgan edi[3].
1112-yilda At-Tugʻroiy shuningdek, alkimyodagi gʻayritabiiy (okkult) hodisalarni inkor etuvchi asarga raddiya sifatida Kitob Haqoʼiq al-istishhod nomli asarini yozgan. Bu asar muallifi Ibn Sino edi.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Donzel 1994, s. 457.
- ↑ 2,0 2,1 Peacock 2013, s. 86.
- ↑ El Khadem 1996, s. 168-178.
Adabiyotlar
- Peacock, A.C.S. „'Imad al-Din al-Isfahani's Nusrat al-fatra, Seljuq politics and Ayyubid origins“, . Ferdowsi, the Mongols and the History of Iran: Art, Literature and Culture from Early Islam to Qajar Persia. I.B. Tauris, 2013.
- El Khadem, H. S. (1996). "A Translation of a Zosimos' Text in an Arabic Alchemy Book". Journal of the Washington Academy of Sciences 84 (3): 168–178. Archived from the original on 2007-09-27. https://web.archive.org/web/20070927035708/http://www.washacadsci.org/Journal/Journalarticles/ZosimosText.H.S.ElKhadem.pdf. Qaraldi: 2006-10-12.At-Tugʻroiy]]
- Donzel, E. J. van. Islamic Desk Reference. BRILL, 1994 — 457-bet. ISBN 978-90-04-09738-4.