At-Tijaniy Yusuf Bashir
| Al-Tijani Yusuf Bashir | |
|---|---|
| Tavalludi |
1912-yil |
| Vafoti | 1937-yil |
| Kasbi | Shoir |
| Mashhur ishlari | Ishrāqa ("Yorish") |
At-Tijaniy Yusuf Bashir (1912–1937) arab tilida ijod qilgan Sudanlik shoir edi. U 25 yoshida sil kasalligidan vafot etgan va uning asarlari keng ommaga faqat vafotidan keyin maʼlum boʻlgan. At-Tijaniy sheʼriyati odatda romantik anʼanaga mansub deb tasniflanadi, garchi u kuchli neoklassik taʼsirlarga ega boʻlsa-da bu eng munosib tarif sifatida qaraladi.
Hayoti
At-Tijaniy Omdurmanda nufuzli soʻfiy oilasida tugʻilgan. Otasi unga Tijaniyya tariqatining asoschisi Ahmad at-Tijaniy nomini bergan. Al-Tijaniy avval amakisi shayx Muhammad al-Kitayyabiy boshqaradigan xalvada (diniy maktab) oʻqigan, keyin esa oʻqishini Omdurmandagi adabiyot kolleji va bugungi Omdurman islom universitetining dastlabki shakli boʻlgan al-Maʼhad al-Ilmiyda tamomlagan. U ham klassik, ham zamonaviy arab adabiyotini chuqur bilar, shuningdek Gʻarb adabiyotining arabcha tarjimalarini ham oʻqigan. Talabalik chogʻida at-Tijaniy Ahmad Shavqiy sheʼriyatini Qurʼon darajasiga qiyoslaganini eʼlon qilgan. Bu kufrga teng deb baholangan va uning al-Maʼhaddan chetlatilishiga olib kelgan. Keyinchalik u bir muddat Shell neft kompaniyasida yonilgʻi quyish shoxobchasida ishchi, shuningdek gazeta uchun ham ishlagan. 1930-yillar boshida Qohirada oʻqishni davom ettirishga uringan, biroq britan mustamlaka maʼmurlari uni mamlakatdan chiqishiga yoʻl qoʻymagan[1]. At-Tijaniy bir necha yil davomida sil bilan ogʻrib, 25 yoshida vafot etgan[2]. U qashshoqlikda vafot etgan, zamondoshlaridan biri yozishicha, u faqat matodan tikilgan oyoq kiyim kiygan, kiyimlari odatda yirtilgan va sifatsiz boʻlgan. Uning faqat salla sotib olishga qurbi yetgan, lekin doʻppiga oʻxshash qalpoq olishga qurbi yetmagan[3].
Sheʼriyati
At-Tijaniyng nashr etilgan yagona asari Ishrāqa (Yorish) boʻlib, u uning sheʼrlari toʻplamidan iborat[4]. U 1946-yilda, shoir vafotidan keyin, birinchi marta bosilib chiqqan va 2008-yilga kelib oʻn marta nashr etilgan edi[3]. At-Tijaniy sheʼriyati „aniq bir romantik rangga“ ega deb taʼriflangan[2]:456, biroq bu holat uni ortiqcha hissiyotga berilish darajasiga olib chiqmaydi[2]:461. Tanqidchilardan biri, Abdulla Ali Ibrohim, uni „ijod, yoshlik va qashshoqlikka gʻoyat sadoqat koʻrsatadigan“ shoir sifatida tavsiflaydi[3]. Uning asarlarida tabiiy olamga, ayniqsa suv va yorugʻlikka doir doimiy ishoralar uchraydi, u bularni koʻpincha metafora yoki ramz sifatida ishlatadi[2]:459–460. Salma Xadra Jayyusiyning taʼkidlashicha, uning tabiatga mahliyoligi panteizmga yaqinlashadi va u buni, shuningdek uning tez-tez mistik til ishlatishini soʻfiy kelib chiqishi bilan izohlaydi[2]:462.
At-Tijaniyning klassik taʼlim olgani sababli u undan avvalgi adiblar qoʻllagan koʻplab neoklassik xususiyatlarni – eskirgan uslub va hozir qoʻllanmaydigan lugʻatni – saqlab qolgan. Xadra Jayyusiy buni uning ijodidagi „asosiy kamchiliklardan biri“ deb hisoblaydi va bu holat „uning arab dunyosidagi unchalik mashhur emasligini qisman tushuntirib beradi“, deya taʼkidlaydi[2]:457. At-Tijaniy koʻpincha tunislik yozuvchi Abulqosim ash-Shobbiy bilan solishtiriladi, bunga ularning umumiy diniy kelib chiqishi va uzoq davom etgan xastalik davrlari sabab qilib koʻrsatiladi[4]. Bundan tashqari, Xadra Jayyusiy uning ijodini suriyalik yozuvchi Badaviy al-Jabal asarlari bilan qiyoslaydi, bunga ularning mistik tilni quchoq ochib qabul qilishi va soʻfiy adabiy shakllaridan foydalanishi asos boʻladi[2]:458.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Dictionary of African Biography. OUP USA, 2 February 2012 — 21-bet. ISBN 9780195382075.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Khadra Jayyusi, Salma. Trends and Movements in Modern Arabic Poetry, Volume 1. Brill, 1977 — 455-bet. ISBN 9004049207.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 ʻAlī Ibrāhīm, ʻAbd Allāh. Manichaean Delirium: Decolonizing the Judiciary and Islamic Renewal in the Sudan, 1898-1985. Brill, 2008 — 87-bet. ISBN 978-9004141100.
- ↑ 4,0 4,1 Starkey, Paul. Modern Arabic Literature. Edinburgh University Press, 2014. ISBN 978-0748696536.