Assotsiatsiya (biologiya)

Assotsiatsiya (biologiyada) — tuzilishi va turlar tarkibi bir xil, turlarining tashqi muhit va bir-biri bilan munosabatlari oʻxshash boʻlgan fitotsenozlar majmui. Assotsiatsiya,– oʻsimliklar tasnifining asosiy birligidir. U muayyan muhit sharoiti — iqlim, tuproq va hayvonlar tarkibi bilan bogʻliq. Bitta Assotsiatsiyaga mansub oʻsimliklarning rivojlanish muddatlari va yashash sharoiti oʻxshash boʻladi. Har bir Assotsiatsiya boshqasidan oʻsimliklar qoplamining muayyan mahsuldorligi bilan farq qiladi. Tashqi muhit sharoiti va flora tarkibi oʻzgarishi bilan Assotsiatsiya ham oʻzgaradi. Masalan, Yevropaning hozirgi keng bargli oʻrmonlari uchlamchi davrdagi nina bargli oʻrmonlar oʻrniga paydo boʻlgan. Oʻz navbatida bu oʻrmonlar oʻrnida kelajakda boshqa oʻsimliklar Assotsiatsiyasi vujudga kelishi mumkin. Har bir Assotsiatsiyo oʻz arealiga ega. Relef, gidrolik rejim va tuproq sharoitining oʻzgarishi, antropogen omillarning bevosita (yerlarning oʻzlashtirilishi, gidrotexnik inshootlar qurilishi) yoki bilvosita (mol boqilishi) taʼsirida Assotsiatsiya tubdan oʻzgarishi mumkin. Turli Assotsiatsiyaning nomi ular tarkibida eng koʻp uchraydigan bitta yoki bir nechta oʻsimlik orqali ifodalanadi (masalan, choʻl sharoitida qoʻngʻirbosh shuvoq yoki saksovul Assotsiatsiyasi; toʻqaylarda qamish-qiyoq, qizilmiya ajriq yoki turangʻil terak Assotsiatsiyasi; togʻlarda yongʻoq-togʻolcha, doʻlana-olma yoki archa Assotsiatsiyasi). Assotsiatsiyani baholashda dominant oʻsimlikning xususiyatlari hisobga olinadi. Assotsiatsiya tushunchasi oʻsimliklar krplamini xaritaga tushirish, ular uchun mos boʻlgan hududlarni toʻgʻri rayonlashtirish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish kabi muammolarni hal etishda katta ahamiyatga ega.

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil