Aristakes Lastivertsi

Lastivertsi tarixiy asarining 1901-yilgi nashrining sarlavha sahifasi

Aristakes Lastivertsi (Արիստակէս Լաստիվերցի (xcl)^[a]; taxminan 1002–1080)^[1] – oʻrta asr arman tarixchisi va yilnoma yozuvchisi. Koʻplab asarlar muallifi boʻlgan Aristakesning tarixshunoslik sohasidagi eng qimmatli hissasi uning Atrofimizdagi Chet El Xalqlari Tufayli Kelgan Azob-uqubatlar Tarixi^[b] asari boʻlib, unda Bagratuniylar Armanistonining Vizantiya imperiyasi va Gruziya bilan munosabatlari va 11-asrdagi halokatli Saljuqiylar istilolari va saljuqiylar tomonidan nasroniylarga qilingan qiynoqlar tasvirlangan.

Hayoti

Bir vaqtlar Lastivard yoki Lastivert deb nomlangan qishloqda tugʻilgan deb hisoblangan boʻlsa-da, olimlar endi Aristakesning joylashuvi nomaʼlum boʻlgan Lastiver nomli qishloqda tugʻilgan deb ishonishadi^[3]. Uning hayoti haqidagi tafsilotlar yetarlicha emas. Aristakesning tugʻilgan sanasi 1002-yil deb taxmin qilingan va u asarini 1079-yilda tugatganidan koʻp oʻtmay keksa yoshida vafot etgan deb hisoblanadi. Vardapet sifatida u nasroniy ilohiyoti va ritorikasini yaxshi bilardi hamda yunon va ehtimol bir nechta boshqa tillarni ham bilardi. U oʻz tarixini 1072-yildan 1079-yilgacha, homiysiz, oʻzi guvoh boʻlgan zamonaviy tarixni hikoya qilgan holda yozgan. 25 bob va noyob kolofondan tashkil topgan Aristakes 1047-1048-yillardagi Saljuqiylar istilosini, 1064-yilda Anining qulashi va 1071-yildagi Malazgirt jangini tasvirlaydi^[4].

Qoʻlyozma tarixi

Lastivertsi tarixining 25 dan ortiq qoʻlyozmasi saqlanib qolgan, ulardan eng qadimgisi 14-asrda boshlangan va 1567-yilda tugatilgan. 1599-yilda nusxa koʻchirilgan qoʻlyozmadan tashqari, boshqalari 18 va 19-asrlarda yaratilgan^[5].

Izohlar

↑ Shuningdek Լաստիվերտցի, Lastiverttsʻi
↑ Պատմութիւն Արիստակիսի Լաստիվերտցւոյ վասն անցիցն անցելոյ ի յայլասեռն ազգաց որք շուրջ զմեւք են (xcl), Patmutʻiwn Aristakisi Lastiverttsʻwoy vasn antsʻitsʻn antsʻeloy i yaylaseṛn azgatsʻ orkʻ shurj zmewkʻ en^[2]

Manbalar

↑ Manukyan, Gurgen „Kirish“, . Aristakes Lastivertsʻi: Patmutʻyun. Yerevan: Hayastan, 1971 — vii-viii-bet.
↑ Patmutʻiwn Aristakisi Lastiverttsʻwoy (hy). Yerevan: Haykakan SSṚ Gitutʻyunneri Akademiayi hratarakchʻutʻyun, 1963 — 19-bet.
↑ Manukyan, „Kirish“, vii-bet.
↑ Manukyan, „Kirish“, x-xi-betlar.
↑ Andrews, T. L. (2016). Dunphy, G.. ed. Aristakēs Lastivertcʿi. Brill. doi:10.1163/2213-2139_emc_SIM_00221. https://referenceworks.brill.com/display/entries/EMCO/SIM-00221.xml. Qaraldi: 30 April 2024. Aristakes Lastivertsi]]

Havolalar

Aristakes tarixining toʻliq onlayn tarjimasi Robert Bedrosian tomonidan (asosiy sayt ishlamay qolsa zaxira havola)
Aristakes Lastivertsi tarixining 1963-yilgi tanqidiy nashri Armaniston Adabiyoti Raqamli Kutubxonasida

Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berishingiz mumkin.

[1] Shuningdek Լաստիվերտցի, Lastiverttsʻi

[4] Պատմութիւն Արիստակիսի Լաստիվերտցւոյ վասն անցիցն անցելոյ ի յայլասեռն ազգաց որք շուրջ զմեւք են (xcl), Patmutʻiwn Aristakisi Lastiverttsʻwoy vasn antsʻitsʻn antsʻeloy i yaylaseṛn azgatsʻ orkʻ shurj zmewkʻ en^[2]

[2] Manukyan, Gurgen „Kirish“, . Aristakes Lastivertsʻi: Patmutʻyun. Yerevan: Hayastan, 1971 — vii-viii-bet.

[3] Patmutʻiwn Aristakisi Lastiverttsʻwoy (hy). Yerevan: Haykakan SSṚ Gitutʻyunneri Akademiayi hratarakchʻutʻyun, 1963 — 19-bet.

[5] Manukyan, „Kirish“, vii-bet.

[6] Manukyan, „Kirish“, x-xi-betlar.

[7] Andrews, T. L. (2016). Dunphy, G.. ed. Aristakēs Lastivertcʿi. Brill. doi:10.1163/2213-2139_emc_SIM_00221. https://referenceworks.brill.com/display/entries/EMCO/SIM-00221.xml. Qaraldi: 30 April 2024. Aristakes Lastivertsi]]

[a]

[1]

[b]

[3]

[4]

[5]

[2]