Argʻanun

Argʻanun, argʻan (arab., yun. organon) — maxsus meshlardan yoʻnaltiriladigan havo yordamida tovushlar yuzaga keladigan yirik musiqa cholgʻu asbobi. Argʻanun Yevropa va Sharq xalqlari musiqa amaliyotida qadimdan (miloddan avvalgi IV asr) mashhur boʻlib, oʻrta asr qoʻlyozmalarida turlicha tasvirlangan. Qomuschi olimlar Banu Muso bin Shokir (IX asr) va Abu Abdulloh al-Xorazmiy (Yu-asr)larning maʼlumotlariga koʻra, Argʻanun bir necha qoramol terisidan tayyorlangan uchta mesh va ularga biriktiriluvchi 12 tadan 40 tagacha boʻlgan yoʻgʻon-ingichka mis naylardan tarkib topgan. Meshlarga havo bir necha kishi yordamida puflab kiritilgan — pnevmatik Argʻanun, havo suv bosimi yordamida sadolanuvchi — mexanik Argʻanun, shuningdek har bir nayini bir kishi chalgan Argʻanun turlari boʻlgan. XIV-XV asrlarda Argʻanun Yevropada ancha takomillashtirilib, unga klavishlar oʻrnatilgan (qarang Organ). Forobiy, Al-Isfahoniy, Ibn Sino, Xusrav Degʻlaviy, Alisher Navoiy va boshqa sharq mutafakkirlarining asarlarida Argʻanun va uning ijrosidagi musiqaning estetik taʼsir imkoniyatlari tasvirlangan. XVII-XIX asrlardagi maʼlumotlarga koʻra, Arg'anunning boshqacha shakllari ham sharq xalqlarida keng qoʻllangan.

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil