Ara Güler
Ara Güler ( з.-арм. Արա Կիւլէր, turkcha: Ara Güler ; 1928-yil 16-avgust – 2018-yil 17-oktabr ) haqiqiy millati arman boʻlgan oʻsha mashhur turk fotojurnalisti, “Istanbulning koʻzi” va “Istanbul fotografi” degan nom bilan ham mashhur.
Hayoti
Ara Guler 1928-yilning 16-avgustida Istanbulning Beyog‘lu tumanida arman oilasida dunyoga kelgan. Uning padari ya'ni otasining dorixonasi bor edi va otasining doʻstlari orasida juda koʻp ajoyib va ijodiy odamlar mavjud edi. Shunday qilib, yoshligidan Ara oʻsha paytda bohem jamiyati bilan oʻralgan edi. Ara "Getronagan" arman oʻrta maktabini tamomlagan. Ara bolaligidan aktyor boʻlishga qaror qildi va maktabda oʻqib yurganida ham teatrda aktyorlik faoliyatini boshladi; oʻsha paytlarda zamonaviy turk teatrining asoschisi Muhsin Ertugʻrul rahbarligidagi drama kurslarida qatnashdi.
Ammo, kinoga nisbatan boʻlgan muhabbatiga qaramay, tanlash vaqti kelganida, Ara aktyorlikdan voz kechgan holda tanlov jurnalistika foydasiga tushib, 1950-yilda Yeni Istanbul gazetasi tahririyatiga fotomuxbir sifatida ishga kirdi. Shu bilan birgalikda Istanbul universitetida iqtisod fakultetida oʻqigan. Keyinroq boshqa bir nashr – “Hurriyat” gazetasiga borib qoʻshildi.
Fotosurat karerasi
1958-yilda Amerikaning Time-Life jurnali Turkiyadagi filialini ochadi hamda Guler uning Yaqin Sharqdagi birinchi muxbiri boʻladi. Tez fursatda u Paris Match, Stern va The Sunday Times gazetalaridan buyurtma oladi. 1961-yilda harbiy xizmatni yakunlagandan soʻng, Guler Turkiyaning "Hayat" jurnaliga foto boʻlim boshligʻi sifatida ishga kirdi. Bir vaqtning oʻzida u Anri Kartier-Bresson va Mark Riboud bilan uchrashdi, ular unga Magnum Photos xalqaro foto agentligida ishlashni taklif qilishdi va u ma'lum vaqt davomida ularning taklifiga rozi boʻldi. Uning ishi 1961-yil Britaniya fotosuratlari albomida chop ettirilgan. Bundan tashqari, aynan shu yili u Amerika Jurnal Fotograflari Jamiyatiga (ASMP) (bugungi kunda Amerika Media Fotograflar Jamiyati deb ataladi) Turkiyadan yakka-yu yagona a'zo sifatida qabul qilindi. Shveytsariyaning Camera jurnali uning ishini maxsus nashr bilan mukofotladi.
1960-yillda Gulerning rasmlari mashhur adiblarning kitoblarini illyustratsiyasi uchun ishlatilgan va jahonning har xil koʻrgazmalarida namoyish qilingan. Gulerning ishi 1968-yilda Nyu-York zamonaviy san'at muzeyidagi 10 ta rangli fotografiya ustaxonasida va Germaniyaning Kyoln shahridagi Photokina koʻrgazmasida namoyish etilgan. Araning “Turkey” nomli kitobi 1970-yilda Germaniyada chop etilgan. Gulerning san'at va san'at tarixiga oid fotosuratlari Time, Life, Newsweek, Horizon va Shveytsariyaning Skira nashriyotida ishlatilgan.
Ara Guler Qozogʻiston, Eron, Afgʻoniston, Hindiston, Pokiston, Keniya, Kalimantan, Yangi Gvineya va Turkiyaning jamiki hududlariga xizmat safarlariga borgan. 1970-yilda Indira Gandi, Mariya Kallas, Jon Burger, Bertran Rassell, Villi Brandt, Alfred Xitkok, Ansel Adams, Imogen Kanningem, Mark Chagall, Salvador Dali va Pablo Pikasso kabi rassomlar va siyosatchilarni suratga oldi .
Araning koʻplab asarlari Parijdagi Milliy kutubxonada, Rochesterdagi Jorj Istman muzeyida, Nebraska-Linkoln universiteti Lyudvig muzeyida, Sheldon Linkoln memorial san'at galareyasida va Kyolndagi Das imaginare foto muzeyida yigʻilgan.
1970-yillarda Ara Güler kinoda ham ishlagan, “Qahramonning oxiri” (1975) hujjatli filmini boshqarib borgan. Bu Birinchi jahon urushi qahramonining TCG Yavuz jangovar kreyseridan olib tashlanishi haqidagi xayoliy hikoyaga tayangan edi.
Gulerning arxivida 800 mingga yaqin fotosuratlar mavjud.
Ara Guler 2018-yilning 17-oktyabr kuni yurak xurujidan vafot etdi. U buyrak yetishmovchiligidan aziyat chekdi va dializ bilan davolandi.
Mukofotlar
- Leika ustasi (1962)
- Faxriy legion ordeni (Fransiya)
- Asr fotosuratchisi (1999, Turkiya)
- Faxriy doktor (2004, Yildiz texnika universiteti )
- Turkiya Respublikasi Prezidentining madaniyat va san’at sohasidagi Bosh mukofoti (2005, Turkiya)
- Umr boʻyi muvaffaqiyat uchun Lucy mukofoti (2009, AQSh)
Kitoblar
Fotosuratchining nashr etilgan kitoblari orasiga Gulerning "Turkiyada yashash", “Ijodkor amerikaliklar”, “Ara Güler: fotosuratlar” va boshqa koʻplab kitoblar kiradi.
Shuningdek qarang
- Turkiyadagi armanlar
- Istanbuldagi armanlar