Aqbilek
| Asl nomi | qozoqcha: Ақбілек |
|---|---|
| Muallif(lar) | Jusupbek Aymautov |
| Mamlakat |
 Qozogʻiston |
| Til | qozoq |
| Janr(lar)i | roman |
| Nashr etilgan sanasi | 1927-yil |
Aqbilek (qozoqcha: Ақбілек) — Jusupbek Aymautov qalamiga mansub psixologik roman. Roman ilk bor 1927-yili „Ayol tengligi“ jurnalida eʼlon qilingan.
Qisqacha mazmuni
Aqbilek romanidagi barcha voqealar bevosita hayotdan olingan. Aqbilek — qozoq qishlogʻidagi notinch yillar haqiqatini, ularning urf-odati va turmushini, alohida kishilarning xatti-harakati va oʻzaro munosabatlarini, ayniqsa bosh qahramon Aqbilekning dardga toʻla hayoti, iztirobi va hasratiga bagʻishlangan asar. Faqat bitta qozoq qizining murakkab taqdiri asosida ijtimoiy oʻzgarishlar davridagi qozoq qishlogʻining oʻzgarish jarayonini tasvirlagan ilk qozoq romanlaridan biri. Shuningdek, xalqimizning oʻtgan hayot manzaralari, odamlar oʻrtasidagi qarashlar toʻqnashuvi, el-yurt va Vatan, kelajak kunlarga boʻlgan ishonch va eʼtiqodlar joʻshqin, ilhomlantiruvchi va badiiy tarzda tasvirlanadi. Qahramonlar qiyofasi, ularning harakati ham ishonarli yoritiladi. Qozoq inqilobidan keyingi qozoq qishlogʻining hayot-turmushi, oq gvardiyachilar harakati keng koʻlamda aks ettiriladi. Romanda koʻtarilgan asosiy masala — qozoq qizining taqdiri va gender tengsizlik masalasi.
„Aqbilek“ romani — faqat bir qozoq qizining murakkab taqdiri asosida ijtimoiy oʻzgarishlar davridagi qozoq qishlogʻining oʻzgarish jarayonini tasvirlagan ilk qozoq romanlaridan biri. Asarning bosh qahramoni Aqbilek adovatli odamlar sabab oq askarlar asiriga tushib, turli xoʻrliklarga uchraydi. Oʻz elida ham turfa qiyinchiliklarga duch keladi. Keyin inqilob yakunlangach shaharga borib, oʻqishda oʻqiydi va oʻz baxtini topadi. Aqbilek boshidan kechirgan ana shu voqealar orqali yozuvchi oʻsha ogʻir, sinovli davrdagi qozoq qishloqlaridagi hayot haqiqatini, odamlarning turfa taqdirini keng tasvirlaydi[1].
Asarning bosh qahramonlari
- Aqbilek — oʻrtoqlari orasida yetakchi, tenglikka intilgan, ozodlikni sogʻingan, zoʻravonlikka boʻyin egmagan, hayotidan saboq chiqara olgan, ruhan pok, muhabbati va mehr-shafqati moʻl, dadil choʻl qizi. Aqbilek zoʻravonlar oʻrtasiga tushib, qop-qora moʻylovlilar uchun oʻyinchoqqa aylanadi. Shunga qaramay, hayotga boʻlgan ishtiyoqini yoʻqotmaydi.
- Bekbolat — qoramtir, oʻrtacha boʻyli, qoʻchqor burunli, tulki moʻylovli, koʻzlari oʻtkir yigit. Yoshi yigirma yettida. Boshida baxmal bilan qoplangan qora eltiri jegey telpak, egnida biroz ruscha uslubdagi pidjak va shim. Kulrang choʻpon, sargʻish safyanga qora-ola qoplangan kumush kamar, oyogʻida biroz eskirgan qiyshiq tagcharm etik. Kamaridagi charm qinli pichogʻi, sochli sariq qinga solingan shox sopli oʻtkir pichogʻi, oldingi etagiga bogʻlangan daʼbil iladigan uzun qayish kamari — bularning barchasi uning sanʼatga befarq yigit emasligiga dalil boʻladi.
- Muqash — choʻchchaygan burunli, qop-qora katta koʻzli, biroz qulogʻi kesik, quloqlari sal osilgan, tikkaygan jirkanch sochli, qosh-qovogʻi tund, qoramtir yigit. Yoshi 35 da. Boshqaruvchilikka (volost boshligʻiga) saylanmay qolgan.
- Ofitser — romanning bosh qahramonini xoʻrlab, or-nomusini toptagan jirkanch shaxs boʻlishi bilan birga, imperiya siyosatining asrlar davomida xalqni tobe etib, ezib-kelgan qiyofasi sifatida ham yodda qoladi.
- Urqiya — Aqbilekning gʻamxoʻr yangasi. Aqbilekning shaharga kelib, dunyoqarashi kengayishiga bevosita sababchi. Shuningdek, uning oʻgʻli Iskanderni voyaga yetkazishida ham koʻp yordam beradi.
- Baltash — Aqbilek ruhini tushungan yigit. Aqbilek boshidan kechirgan ogʻir taqdirga qaramay, unga oshiq boʻladi. Baltashning bu fazilatini qadrlagan Aqbilek unga turmushga chiqadi.
Manbalar
- ↑ http://aimauytov.psu.kz/images/stories/pdf/akbilek_aimauytov.pdf (Wayback Machine saytida 2014-01-02 sanasida arxivlangan)