Anne Carson

Anne Carson
Tavalludi	1950-yil 21-iyun (76 yosh); Toronto, Ontario, Kanada
Kasbi	Shoira, esseist, tarjimon, antik davr mutaxassisi, professor
Taʼlimi	Toronto universiteti
Mukofotlari	Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti (2026)

Anne Patricia Carson (1950-yil 21-iyunda tugʻilgan) — kanadalik shoira, esseist, tarjimon, antik davr mutaxassisi va professor. U 2026-yilda „klassik anʼanalar bilan oʻynoqi muloqotga kirishib, zamonaviy adabiyot uchun yangi shakllarni yaratgan jasur va kashfiyotchilikka boy asarlari uchun“ Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlangan.

Yoshlik yillari va taʼlimi

Anne Carson 1950-yil 21-iyunda Toronto shahrida tugʻilgan. Otasi bankir boʻlganligi sababli, uning bolaligi Kanadaning turli kichik shaharchalarida oʻtgan. Oʻrta maktabda oʻqib yurgan kezlarida lotin tili oʻqituvchisi Carsonni Qadimgi Yunoniston dunyosi va tili bilan tanishtirgan hamda unga xususiy tarzda dars bergan. Keyinchalik u Toronto universitetiga (University of Toronto) oʻqishga kirib, u yerda 1974-yilda bakalavr (B. A.), 1975-yilda magistratura (M. A.) va 1981-yilda Ph. D. ilmiy darajasini yoqlagan.

Yozuvchilik faoliyati

Carson oʻzining sheʼriyat, esseistika va qadimgi yunon adabiyoti tarjimalarini oʻzida mujassam etgan oʻziga xos ijodiy uslubi bilan mashhur. Uning eng taniqli asarlari qatoriga Eros the Bittersweet (1986), shuningdek, Autobiography of Red (1998) sheʼriy romani kiradi. Autobiography of Red asari qadimgi yunon mifi (Gerion va Herakl haqida) asosida yozilgan boʻlib, adabiyot olamida keng eʼtirof etilgan va koʻplab nufuzli mukofotlarga nomzod boʻlgan. Ushbu asarning mantiqiy davomi sifatida 2013-yilda Red Doc> asari nashr etilgan.

Carsonning The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos (2001) asari T. S. Eliot mukofotiga (T. S. Eliot Prize) sazovor boʻlgan va u ushbu nufuzli mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi ayol ijodkor hisoblanadi. Asar, shuningdek, sheʼriyat yoʻnalishida Los Angeles Times Book Prize mukofotini ham qozongan.

Oʻzining tarjimonlik faoliyatida u Sapfo, Yevripid, Sofokl va Esxil kabi qadimgi yunon dramaturglari hamda shoirlarining asarlarini ingliz tiliga oʻgirgan. Uning If Not, Winter (2002) asari Sapfo sheʼrlarining ingliz tiliga qilingan eng mashhur tarjimalaridan biri sanaladi. Yozuvchi va akademik olima sifatida u oʻzini koʻproq soʻz sanʼatkori emas, balki vizual ijodkor deb hisoblashini taʼkidlab oʻtgan.

Akademik faoliyati

Carson olima sifatida AQSh va Kanadaning bir qator oliygohlarida faoliyat yuritgan. 1986–1987-yillarda Nyu-Yorkdagi 92nd Street Y markazida tadqiqotchi (Rockefeller Scholar-in-Residence) boʻlgan. 2012-yilda Toronto universiteti, 2014-yilda esa Sent-Endryus universiteti (University of St Andrews) tomonidan unga faxriy doktorlik darajalari berilgan. U, shuningdek, AQSh Sanʼat va fanlar akademiyasi (American Academy of Arts and Sciences) hamda AQSh Sanʼat va adabiyot akademiyasi (American Academy of Arts and Letters) tashkilotlarining xorijiy faxriy aʼzosi hisoblanadi.

Mukofotlari va yutuqlari

Anne Carson oʻz faoliyati davomida koʻplab nufuzli mukofotlar va stipendiyalarga loyiq koʻrilgan:

1996-yil: Lannan Literary Award (Sheʼriyat yoʻnalishida)
1998-yil: Guggenxaym stipendiyasi (Guggenheim Fellowship)
2000-yil: MacArthur Fellowship
2001-yil: Griffin Poetry Prize (Men in the Off Hours asari uchun)
2001-yil: T. S. Eliot mukofoti (The Beauty of the Husband asari uchun)
2005-yil: Kanada ordeni aʼzosi (Member of the Order of Canada)
2010-yil: PEN Award (An Oresteia tarjimasi uchun)
2014-yil: Griffin Poetry Prize (Red Doc> asari uchun)
2020-yil: Asturiya malikasi mukofoti (Princess of Asturias Award) (Adabiyot yoʻnalishida)
2021-yil: PEN/Nabokov mukofoti (Xalqaro adabiyotdagi yutuqlari uchun)
2025-yil: Paris Review Hadada Prize (Faoliyatidagi yutuqlari uchun)
2025-yil: Zbigniew Herbert xalqaro adabiy mukofoti (Zbigniew Herbert International Literary Award)
2026-yil: Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti

Manbalar