Angliya-Rossiya bitimlari

Angliya-Rossiya bitimlari (1873, 1885, 1907) 1873-yil bitimi Angliya va Rossiya hukumatlari oʻrtasida 1872-yil oktabr — 1873-yil yanvarda boʻlgan muzokaralar natijasida Turkiston „bufer“ poyasi — oraliq yerlari haqida tuzilgan. Bu bitim Rossiya va Angliyaning Turkistondagi taʼsir doiralari chegaralari va Afgʻoniston amirligining shimoliy chegaralarini belgiladi. Bitim Turkistondagi ingliz-rus qarama-qarshiligini vaqtincha yumshatdi. 1885-yil bitimi Afgʻoniston chegaralarini belgilash toʻgʻrisida Londonda 29-avgust (10-sentabr)da imzolangan. Bitim Angliya va Rossiyaning Turkiston (Janubiy Tur-kmaniston)dagi 1885-yil nizosini, ikki yirik davlat oʻrtasidagi urush xavfini bartaraf qildi. Tuzilgan ingliz-rus chegara komissiyasi asosan Rossiya talablarini nazarga olib, Afgʻonistonning shimoli-gʻarbiy chegaralarini aniqladi va bu haqda 1887-yil 10 (22) iyulda Peter-burgda bitim imzolandi.1907-yilbitimi Oʻrta Sharqdagi taʼsir doiralar chegaralarini belgilash toʻgʻrisida 18 (31) avgustda Peterburgda imzolangan. Bu bitimlar asosan Tibet, Afgʻoniston va Eronga doir edi. Angliya va Rossiya Tibetni mustaqil deb tan oldi. Eron 3 zonaga: Rossiya taʼsir doirasidagi Shimoliy zona va Angliya taʼsir doirasidagi Janubiy zona hamda bular oʻrtasidagi betaraf zonaga boʻlindi. Afgʻoniston Angliya hukumati taʼsiri ostida qoldi. Rossiya Afgʻoniston hukumati bilan faqat Angliya hukumati orqali aloqa qilishga rozi boʻldi; tomonlar Afgʻoniston hududiy butunligini buzmaslik majburiyatini oldilar.

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil