Andoza:Tanlangan maqola
Amir Temur (toʻliq ismi: Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul) (1336-yil 9-aprel, Kesh – 1405-yil 18-fevral, Oʻtror) – oʻrta asrlarning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. Eron, Mesopotamiya, Xuroson, Shimoliy Hindiston, Onadoʻli va Markaziy Osiyo hududlarini oʻz ichiga olgan Temuriylar davlatiga asos solgan hamda Temuriylar sulolasining birinchi hukmdori hisoblanadi. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, meʼmorchilik, sanʼat va adabiyot homiysi. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u Ibn Xaldun, Hofiz Sheroziy va Hofizi Abru kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri Temuriylar renessansiga yoʻl ochgan.
1320-yillarda Movarounnahrda (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi barloslar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy Chig‘atoy ulusi ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, Oltin O‘rda xonlarini, Misr va Suriya mamluklarini, yuksalib borayotgan Usmonli imperiyasini, shuningdek, Hindistondagi Dehli sultonligini magʻlub etdi va shu tariqa islom olamidagi eng qudratli hukmdorga aylandi. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi oʻzbek va uygʻur tilining ajdodi boʻlgan chig‘atoy tilini, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan moʻgʻul va fors tillarini bilgan. (Davomi...)